මක්ආසිද් අෂ්-ෂරීආහි දෘෂ්ටිකෝණයෙන් මිලාද් උත්සවය සැමරීම

මිලාද් උත්සවයට නැවත ජීවය ලබා දීම වැළැක්වීමේ උසස් අරමුණු කිහිපයක් 

මිලාද් උත්සවය සැමරීම ආගම තුළ අනුමතද නැද්ද යන්න පිළිබඳ ඇති මතභේදය ද්විතීයික කරුණක් ලෙස ඇතැමුන් සලකන්නට පුළුවන. එබැවින් දෙපාර්ශ්වයම මෙයට මෙතරම් වැදගත්කමක් ලබා දීමේ අවශ්‍යතාවක් නොමැති බවත්, බොහෝ සේ සාකච්ඡා කර ජනතාවගේ අදහස් දැනටමත් පැහැදිලි වී ඇති කරුණක් සෑම වසරකම නැවත නැවතත් විවාදයට ලක් කිරීම අනවශ්‍ය බවත් ඔවුන් සිතන්නට පුළුවන.

එබැවින්, මිලාද් උත්සවය සැමරීම ආගමේ තහනම් කරන ලද නවෝත්පාදනයක් (බිද්අත්) බව තහවුරු කරන ආගමේ උසස් අරමුණු කිහිපයක් මෙහි ඉදිරිපත් කරමු. කලාව හා සංස්කෘතිය ආදී විවිධ හේතු ඉදිරිපත් කරමින් මිලාද් උත්සවය සාධාරණීකරණය කිරීම, එයට ශක්තිය ලබා දීම සහ නැවත ජීවය ලබා දීම කෙතරම් භයානකද යන්න මෙයින් අවබෝධ කරගත හැකිය.

පළමු අරමුණ:

නබිතුමා ﷺ කෙරෙහි ගෞරව කිරීම හා ඔහුව අනුගමනය කිරීම යන මූලික පදනම දුර්වල වීමට ඉඩ නොදීම.

නබිතුමා ﷺ කෙරෙහි ආදරය දැක්වීම, ඔහුව අනුගමනය කිරීම සහ ඔහුට ගෞරව කිරීම පිළිබඳ අවබෝධයන් දෙකක් අප ඉදිරියේ පවතින බව කිව හැකිය.

පළමු අවබෝධය: නබිතුමා ﷺ ගේ නියෝගවලට ගරු කරමින් ඔහුගේ මාර්ගය අනුගමනය කිරීමයි. යහපත් හා ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයන් ලෙසත්, නබිතුමා ﷺ අනුගමනය කිරීමේදී ආදර්ශමත් පිරිසක් ලෙසත් ප්‍රශංසාවට ලක් වූ මුල් පරම්පරාවන් අතර බහුලව දක්නට ලැබුණේ මෙම අවබෝධයයි.

දෙවන අවබෝධය: නබිතුමා ﷺ සැමරුම් සඳහා යොදාගන්නා පුද්ගලයෙකු බවට පත් කර, ඔහු ගැන ගීත ගායනා කිරීමේදී, ඔහුව ප්‍රශංසා කිරීමේදී සහ ඔහුගේ ගුණ විස්තර කිරීමේදී සීමාව ඉක්මවා යාමයි.

සහාබාවරුන් සහ තාබිඊන්වරුන් දැන සිටි මුල් ඉස්ලාමීය ආගමේ බොහෝ සලකුණු මැකී ගිය පසු ඉස්ලාමීය ඉතිහාසයේ බිහි වූ මධ්‍යකාලීන පරම්පරාවන් අතර බහුලව දක්නට ලැබුණේ මෙම දෙවන අවබෝධයයි.

ජනතාව අතර ආගමික බැඳීම දුර්වල වන සෑම අවස්ථාවකම, ඉස්ලාමය සහ එහි නීති පිළිබඳ ඉගැන්වීම් සමඟ ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතාව දුර්වල වන විට හෝ නබිතුමා ﷺ ගේ සුන්නාහ්වන් සහ ඔහුගේ ජීවන චරිතය පිළිබඳ ප්‍රමාණවත් දැනුමක් නොමැති වන විට, දෙවන අවබෝධය මුල් බැස ගන්නා අතර පළමු අවබෝධය දුර්වල වී යයි.

මෙම ප්‍රවේශයන් දෙක අතර පවතින සැබෑ වෙනස සැඟවී ඇත්තේ මුස්ලිම්වරුන් තම නබිතුමා ﷺ සමඟ කටයුතු කරන ආකාරය තුළත්, ඔහුගේ මාර්ගය සමඟ ඔවුන් පවත්වාගෙන යන සමීප සම්බන්ධතාවය තුළත්ය.

එබැවින්, නබිතුමා ﷺ ගේ ජීවිතය සහ ඔහුගේ මාර්ගය තම ජීවිතයට මාර්ගෝපදේශයක්, අනන්‍යතාවක් සහ නීති පද්ධතියක් ලෙස ඔවුන් පිළිගන්නා විට, සම්ප්‍රදායන්ට වැඩි වැදගත්කමක් ලබා දෙමින්, ප්‍රශංසා ගී, කවි සහ රසකැවිලි මගින් ඔහුගේ උපත සිහිපත් කිරීමේ උත්සවයක් නැවත ජීවමාන කිරීම විකාර ක්‍රියාවක් බවට පත්වේ.

මන්ද, ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ සෑම මොහොතකම ඔවුන්ගේ ක්‍රියා සහ සිතුවිලි මඟ පෙන්වූයේ අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ ය. මෙවැනි පුද්ගලයන් නබිතුමා ﷺ ගේ ප්‍රකාශයන් එක්රැස් කිරීම, කටපාඩම් කිරීම, සටහන් කිරීම සහ ඒවායේ නීති හා අර්ථයන් අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා ලබා දෙන ප්‍රමුඛත්වයට සමාන ප්‍රමුඛත්වයක් වෙනත් කිසිවකට ලබා නොදෙනු ඇත.

එයට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ආගමික බැඳීම දුර්වල වී, අනිවාර්ය ආගමික වගකීම් සහ විවිධ සුන්නාහ්වන් පිළිපැදීමෙන් ජනතාව ඈත් වී, බිද්අත් මත පදනම් වූ සිතුවිලි හා ක්‍රියාකාරකම් මුස්ලිම්වරුන්ගේ ජීවිත තුළ මතුවන විට, නබිතුමා ﷺ ගේ උපත සිහිපත් කිරීම සඳහා කවි හා ගීත ස්වරූපයෙන් ඔහුව සැමරීමේ තත්ත්වයක් ඇති වේ.

නබිතුමා ﷺ ගේ උම්මතය සහ ඔහුව අනුගමනය කරන අය තම ජීවිත තුළ ඔහුට ලබා දී ඇති ස්ථානය කුමක්ද යන්න මෙම ක්‍රම දෙක අතර වෙනස පෙන්වා දෙයි.

සලෆුස් සාලිහීන්ගේ මාර්ගය සහ පසුකාලීන කලෆ්වරුන්ගේ මාර්ගය අතර වෙනස අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා, කරුණු තුනක් සම්බන්ධයෙන් ඔවුන් සංසන්දනය කිරීම ප්‍රමාණවත්ය:

1. නබිතුමා ﷺ පිළිබඳ රචනා කළ ප්‍රශංසා ගී.
2. කවීන්ගේ වදන් තුළ දක්නට ලැබෙන සීමාව ඉක්මවා යාමේ ප්‍රමාණය.
3. නබිතුමා ﷺ ගේ උපත සම්බන්ධයෙන් විද්වතුන් විසින් රචනා කරන ලද පොත්.

මේවා සංසන්දනය කිරීමෙන් පසු අපට ලැබෙන පැහැදිලි නිගමනය වන්නේ:

මුල් පරම්පරාවේ කවීන් සමඟ කිසිසේත් සංසන්දනය කළ නොහැකි තරම්, පසුකාලීන කවීන් නබිතුමා ﷺ වෙනුවෙන් ප්‍රශංසා ගී හා කවි රචනා කිරීමට විශාල අවධානයක් යොමු කර ඇති බවයි.

එසේම නබිතුමා ﷺ අතිශයෝක්තියෙන් ප්‍රශංසා කිරීමේදීද ඔවුන් සීමාව ඉක්මවා ගිය බව කිව හැකිය. නබිතුමා ﷺ පිළිබඳව රචනා කළ මුල්කාලීන කවීන්ගේ කවිවල, දෝෂාරෝපණයට ලක්වන තරමේ අතිශයෝක්ති හෝ ෂරීආවට පටහැනි වචන භාවිතයන් දක්නට නොලැබේ.

එයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ස්වරූපයක් දක්නට ලැබෙන්නේ මධ්‍යකාලීන කවීන්ගේ කවි තුළය. එයට උදාහරණයක් ලෙස බූසීරි විසින් රචිත “අල්-බුර්දා” කාව්‍යය සඳහන් කළ හැකිය.

නබිතුමාණන්ගේ උපත සම්බන්ධයෙන් රචනා කරන ලද කෘති

නබිතුමාණන් ﷺ ගේ උපත සම්බන්ධයෙන් රචනා කරන ලද කෘතිද මෙයට ව්‍යතිරේකයක් නොවේ. එම කෘතිවලින් බහුතරයක් හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ඉස්ලාමීය ඉතිහාසයේ හයවන සියවසෙන් පසුව රචනා කරන ලද ඒවාය.

ඉහත සඳහන් කරුණු පමණක් නොව, කිසියම් යුගයක මුස්ලිම්වරුන් අතර පවතින ආගමික භක්තියේ මට්ටම සහ සුන්නාහ්ව පිළිපැදීමේ මට්ටම අතරත්, ඔවුන් මිලාද් සැමරුමට නැවත ජීවය ලබා දීමට දක්වන උනන්දුව අතරත් පවතින සැබෑ සම්බන්ධතාව ඉතිහාසය මෙන්ම සමකාලීන සාක්ෂිද අවධාරණය කරයි.

ඒ අනුව, නබිතුමාණන්ගේ උපන් දිනය යනුවෙන් විශේෂ දිනයක් නියම කර, එදින ඔහු වෙනුවෙන් කවි ගායනා කරමින් තම සතුට ප්‍රකාශ කරන මෙම ක්‍රමය, මෙම උම්මතය තම ජීවිතයේ නබිතුමාණන්ට ලබා දී ඇති ස්ථානය සහ ඔහු වෙත ඔවුන් ප්‍රවේශ වන ආකාරය පිළිබඳ සලකුණකි.

එබැවින් මෙවැනි උත්සවයකට නැවත ජීවය ලබා දීම වැළැක්වීම අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතු කරුණකි. මන්ද එවිට පමණක් නබිතුමාණන් ﷺ මෙම සමාජයේ මාර්ගෝපදේශකයා, නායකයා, ආදර්ශමත් පුද්ගලයා සහ අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් යන තත්ත්වයෙන් ජනතාවගේ සිත් තුළ ස්ථාපිත කළ හැකි බැවිනි.

වෙනත් සමාජයන් තම ආධ්‍යාත්මික හා දේශපාලනික නායකයන්ගේ යහපත් ක්‍රියා සහ යහපත් ගුණාංග සෑම වසරකම ගී ගයමින් ප්‍රශංසා කරන, හුදෙක් ගෞරවය පමණක් පුද කරන ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයෙකුගේ තත්ත්වයට නබිතුමාණන් ﷺ පත් කිරීමද මෙයින් වළක්වා ගත හැකිය.

මිලාද් පිළිබඳව මක්ආසිද්හි පුරෝගාමීන් පවසන දේ පිළිගත යුතුද? නැතහොත් මක්ආසිද් පිළිබඳව කතා කරන නූතන චින්තකයන්ගේ අදහස් පිළිගත යුතුද?

මක්ආසිද් පිළිබඳව කතා කරන ඉස්ලාමීය නූතන චින්තකයන් සිදු කරන විශාලතම වැරැද්දක් වන්නේ ඉමාම් අෂ්-ෂාතිබීව අවශ්‍ය පරිදි පමණක් භාවිත කිරීමයි. ඔහුගේ අල්-මුආෆකත් නම් ග්‍රන්ථයේ සඳහන් ඇතැම් කරුණු පමණක් ඔවුන් සැලකිල්ලට ගන්නා අතර, ඉමාම්වරයාගේ සම්පූර්ණ චින්තන පද්ධතිය පිළිගෙන ඒ මත තම අදහස් ගොඩනඟන්නේ නැත.

ඒ සඳහා උදාහරණයක් ලෙස මිලාද් උත්සවය සම්බන්ධයෙන් ඉමාම්වරයාගේ ස්ථාවරය අපි සලකා බලමු.

ඉමාම් අෂ්-ෂාතිබී තම අල්-ඉඃතිසාම් නම් ග්‍රන්ථයේ බිද්අත් පිළිබඳ සඳහන් කරන විට මෙසේ පවසයි:

“නිශ්චිත ක්‍රම සහ ආකාරයන් අනුගමනය කිරීමද බිද්අතකි. උදාහරණයක් ලෙස, එකට එක් වී එකම හඬකින් සූර්ය මතකය (දික්ර්) කිරීමත්, නබිතුමාණන් ﷺ උපන් දිනය උත්සව දිනයක් ලෙස ගැනීමත් එවැනි ක්‍රියාවන් වේ.”

මූලාශ්‍රය: අෂ්-ෂාතිබීගේ අල්-ඉඃතිසාම්, 1/46.

ඔහුගේ තවත් ග්‍රන්ථයක් වන ෆතවා හි, කෙනෙකු තම දේපළෙන් කොටසක් මව්ලිද් උත්සවයක් සංවිධානය කිරීම සඳහා වසිය්යත් කළ හැකිදැයි විමසූ අවස්ථාවක ඔහු මෙසේ පිළිතුරු දී ඇත:

“ජනතාව අතර දක්නට ලැබෙන ආකාරයට මව්ලිද් සංවිධානය කිරීම අලුතින් ඇති කරන ලද බිද්අතකි. සියලු බිද්අත් නොමඟ යාමකි. එබැවින් ඒ සඳහා වියදම් නොකළ යුතුය. ඒ සඳහා කරන ලද වසිය්යත් වලංගු නොවේ. විනිසුරුවරයා එය අවලංගු කළ යුතුය.”

මූලාශ්‍රය: අෂ්-ෂාතිබීගේ ෆතවා, පිටු 203–204.

මිලාද් උත්සවය සම්ප්‍රදායක් ලෙස පවත්වා ගත හැකිද?

මිලාද් සැමරුම යනු හිස් අරමුණක් සහිත, හිස් සංස්කෘතික උත්සවයක් පමණක් නොවේ. එය ආරම්භයේ සිට අද දක්වා එවැනි මානසිකත්වයකින් පමණක් සමරනු ලැබූවක්ද නොවේ. එයට ප්‍රතිවිරුද්ධව, විවිධ ආගමික විශ්වාසයන් පදනම් කරගත් ජනතාවගේ සිත් තුළ ආගමික භක්තියක් සමඟ පවතින සැමරුමක් බව කිසිවෙකුට ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකිය.

මෙය පමණක් වුවද මිලාද් සැමරුම නවෝත්පාදනීය නොමඟ යාමක් බව තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂියකි. මන්ද එය බිද්අත්, ශිර්ක් වැනි භයානක පාපයන් සඳහා දොරටුවක් විවෘත කරන බැවිනි.

දැනුමෙන් අඩු ඇතැම් පුද්ගලයන් ශිර්ක් අඩංගු ගී ගායනා කරමින්, සලවාත් පවසමින්, නذر (නස්ර්/භාරයක්) යන නාමයෙන් ආහාර දන් දෙමින් ආගමික වන්දනා ක්‍රියාවල යෙදෙති. මේ සියල්ලෙන් පෙනී යන්නේ ජනතාව මිලාද් සැමරුම ආගමේ අඩංගු ශුද්ධ වන්දනා ක්‍රියාවක් ලෙස සලකන බවට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි ඇති බවයි.

මිලාද් උත්සවය හරහා මෙවැනි භයානක ක්‍රියා සිදුවීම සැලකිල්ලට ගත් විවිධ විද්වතුන් එය බිද්අතක් බව ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කර ඇත.

ඇතැම් අය මෙම සැමරුම යනු නබිතුමාණන් ﷺ ගේ සීරා (ජීවන චරිතය) පැවසීම පමණක් බව අර්ථ විරහිතව පවසති.

ඇත්ත වශයෙන්ම, සෑම වසරකම නිශ්චිත දිනයක මිලාද් සැමරුම පවත්වා අල්ලාහ් වෙත සමීප වීම මෙම සැමරුමේ ප්‍රධාන අරමුණ බව පැහැදිලිව පෙනේ. මිලාද් සැමරුම කෙරෙහි අතිශය දැඩි ඇල්මක් සහ උමතුවක් දක්වන පුද්ගලයන් අතර මෙය ඉතා පහසුවෙන් දැකගත හැකිය.

එබැවින් මිලාද් උත්සවය හුදෙක් අවසර ලත් සාමාන්‍ය ක්‍රියාවක් ලෙස පමණක් සැලකිය නොහැකිය. සම්ප්‍රදාය, පුරුද්ද, මානසික එකමුතුව, සංස්කෘතික අංග, ආධ්‍යාත්මික බලපෑම්, චාරිත්‍ර, කණ්ඩායම් ක්‍රියාකාරකම් සහ සැමරුම් ක්‍රම වැනි සියලුම ආධ්‍යාත්මික හා සංස්කෘතික උත්තේජකයන්ගෙන් සමන්විත දෙයක් ලෙස මිලාද් උත්සවය පවතී.

විවිධ ආගමික හා දේශපාලනික පසුබිම්වල බලපෑම සහිත උත්සවයක් ලෙසද මිලාද් උත්සවය පවතී.

ෂීආවරුන් සහ සූෆිවාදීන් මානසික තෘප්තිය සහ විමුක්තිය ලබා ගැනීමට උත්සාහ කරන මාධ්‍යයක් ලෙසද මිලාද් උත්සවය භාවිත කරති.

කරුණ මෙසේ තිබියදී, තමන් නූතනවාදීන් යැයි පවසන ඇතැම් අය කිසිදු සමාජ වගකීමක් හෝ ආගමික පරෙස්සමක් නොමැතිව, “මෙය අපගේ සංස්කෘතිය නිරූපණය කරන හුදු සැමරුමක් පමණි” යැයි පැවසීම බුද්ධිමත් ක්‍රියාවක් වන්නේ කෙසේද?

සංස්කෘතිය යනු මූලික වශයෙන් අවසර ලත් දෙයකි. නමුත් ආගමික මූලධර්ම සමඟ තදින් බැඳී ඇති කරුණක් “සංස්කෘතියක්” ලෙස තර්ක කිරීම වැරදිය.

මෙය හුදෙක් ආහාර ගැනීම හා පානය කිරීම වැනි සාමාන්‍ය ක්‍රියාවන් සමඟ සංසන්දනය කිරීම සුදුසු සංසන්දනයක් නොවේ.

අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ කෙරෙහි ආදරය දැක්වීම වන්දනා ක්‍රියාවකි, හුදෙක් පුරුද්දක් නොවේ. වන්දනා ක්‍රියාවක් පුරුද්දක් බවට පත්වන්නේ කෙසේද?

එය සම්ප්‍රදාය මත පදනම් වූ දෙයක් නම්, එයට කිසිදු ආගමික පසුබිමක් නොතිබිය යුතු නොවේද?

කරුණක් අනිවාර්යය (වජිබ්) යැයි පැවසිය යුතු නම්, ඒ සඳහා සාක්ෂියක් තිබිය යුතුය. එසේ පැවසීමට නම් නබිතුමාණන් ﷺ මිලාද් සැමරීමට නියෝගයක් ලබා දී තිබිය යුතුය.

නැතහොත් එය සුන්නාහ්වක් යැයි පැවසිය යුතුය. එසේ පැවසීමට නම් නබිතුමාණන් ﷺ ඒ සඳහා උනන්දු කරවා, එය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගොස් තිබිය යුතුය. නමුත් එසේද සිදු වී නැත.

හොඳයි, ඇතැම් අය එය මන්දුබ් යැයි පවසති. ඇතැම් ෆික්හ් විද්වතුන්ගේ අදහස අනුව, මන්දුබ් යනු නබිතුමාණන් ﷺ විසින් ක්‍රියාවෙන් සිදු කර නොපෙන්වා තිබුණද, අවම වශයෙන් ඒ සඳහා උනන්දු කරවා තිබිය යුතු දෙයකි. නමුත් එයද සිදු වී නැත.

හොඳයි, එසේ නම් එය බිද්අත් හසනා (යහපත් නවෝත්පාදනයක්) යැයි පවසති. දැනටමත් කිසියම් වන්දනා ක්‍රියාවක් සඳහන් වී තිබී, එයින් නව වන්දනා ක්‍රියාවක් ලෙස මෙය ගෙන ආවේදැයි සලකා බැලුවහොත්, එයද සිදු වී නැත. මන්ද නබිතුමාණන් ﷺ හෝ සහාබාවරුන් කිසිවෙකුත් නොකළ දෙයක් ඔවුන් කොහෙන් ගෙන ආවාද?

හොඳයි, එය බිද්අත් හසනා නම්, එහි ආගමික හුක්මය කුමක්ද? එය සුන්නාහ්වක්ද? නැතහොත් මන්දුබ්ද? යම් ආගමික තත්ත්වයක් තිබිය යුතු නොවේද?

මේ සියල්ලට පිළිතුරු දීමට ධෛර්යයක් නොමැති, වරදකාරී හැඟීමෙන් සිටින පිරිස අවසානයේ “මුබාහ්”, “ආදත්” (සාමාන්‍ය සම්ප්‍රදාය/පුරුද්ද) යන ස්ථානයේ රැකවරණය සොයති.

මෙය එක්තරා ආකාරයකින් භයානක කරුණකි. “මෙය අවසර ලත් සාමාන්‍ය සංස්කෘතික ක්‍රියාවක්” යැයි ජනතාව අතර ප්‍රචාරය කර ඔවුන්ව ඒත්තු ගන්වා, අවසානයේ ආගමේ නොමැති බොහෝ දේ සිදු කිරීමට සාමාන්‍ය ජනතාව උසිගැන්වීමක් බවට පත්විය හැකිය.

ඉමාම් අෂ්-ෂාතිබී (රහ්) මෙසේ පවසයි:

و قال ـ أيضاً ـ في «الاعتصام» (1/ 46 ـ ): (ومنها [أي البدع]: التزام الكيفيات والهيئات المعينة؛ كالذكر بهيئة الاجتماع على صوت واحد، واتخاذ يوم ولادة النبي ـ صلى الله عليه وسلم ـ عيداً، وما أشبه ذلك)

“නිශ්චිත ක්‍රම සහ ආකාරයන් අනුගමනය කිරීම බිද්අත් ක්‍රියාවන්ට අයත් වේ. උදාහරණයක් ලෙස, සියලු දෙනා එකම හඬකින් එකට එක් වී දික්ර් කිරීම සහ නබිතුමාණන් ﷺ ගේ උපන් දිනය උත්සව දිනයක් බවට පත් කර ගැනීම වැනි ක්‍රියාවන්ය.”

(අල්-ඉඃතිසාම්, 1/46)

මක්ආසිද් සංකල්පය පිළිබඳව කතා කළ පුරෝගාමී විද්වතෙකු ලෙස සැලකෙන ඉමාම්වරයාගේම ප්‍රකාශය මෙයයි. අෂ්-ෂාතිබී පවා ඉක්මවා මක්ආසිද් චින්තනය වර්ධනය වී ඇතැයි පවසන සහෝදරයන්, එය කුමන ආකාරයේ වර්ධනයක්දැයි පැහැදිලි කළ යුතුය.

මෙවැනි අලංකාර වචන හා හිස් ප්‍රකාශ අනවශ්‍යය. ෂරීආ නීති පිළිබඳ සියුම් කරුණු තාර්කික සාක්ෂි සහිතව ගොඩනැගිය යුතුය. අප දන්නා පරිදි, මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් නූතනවාදීන් අලුත් කිසිවක් ඉදිරිපත් කර නැත.

ඉමාම් ඉබ්නු තයිමිය්යා (රහ්) මෙය මෙසේ විස්තර කරයි:

وللنبيﷺ خطب وعهود ووقائع في أيام متعددة مثل يوم بَدْر وحُنَين والخندق وفتح مكة ووقت هجرته ودخوله المدينة، وخطب له متعددة يذكر فيها قواعد الدين، ثم لم يوجب ذلك أن يُتَّخَذَ أمثال تلك الأيام أعيادًا

“නබිතුමාණන් ﷺ ගේ ජීවිතයේ විවිධ දිනවල සිදු වූ සිදුවීම් සහ දේශනා රාශියක් ඇත. උදාහරණ ලෙස බද්ර්, හුනයින්, කන්දක්, මක්කාව ජයගැනීම, හිජ්රත් කළ අවස්ථාව, මදීනාවට ඇතුළු වූ අවස්ථාව සහ ඉස්ලාමීය මූලධර්ම පැහැදිලි කළ එතුමාණන්ගේ බොහෝ දේශනා සඳහන් කළ හැකිය. එහෙත් එම සිදුවීම් සිදු වූ දින උත්සව දින බවට පත් කර ගැනීම අනිවාර්ය කළේ නැත.”

(ඉක්තිදාඋස්-සිරාතිල් මුස්තකීම්, පිටුව 252)

මේ ආකාරයට සෑම සිදුවීමක් සඳහාම උත්සව නිර්මාණය කළහොත්, ඉස්ලාමයේ උසස් අරමුණු පිළිබඳ අවධානය යොමු කරනවා වෙනුවට ජනතාව උත්සව සහ සංස්කෘතිය තුළම ගිලී යනු ඇත.

අනෙකුත් ආගම්වල සංස්කෘතීන් මෙන් උත්සව හා සැණකෙළිවලින් පිරුණු ආගමක් බවට ඉස්ලාමය පත්වනු ඇත. මේ නිසා විය හැකිය, නබිතුමාණන් ﷺ අපට උත්සව දෙකක් පමණක් සීමා කර දී ගියේ.

මෙහිදී “සද්දුද්-දරාඉ” (سد الذرائع) නම් නීතිමය මූලධර්මය සම්පූර්ණයෙන්ම අදාළ වේ.

නබිතුමාණන් ﷺ කෙරෙහි ආදරය දැක්වීම නම් වන්දනා ක්‍රියාව නිශ්චිත දිනයක් පදනම් කරගත් සැමරුම් හරහා ප්‍රකාශ කිරීම, නබිතුමාණන් ﷺ සම්බන්ධයෙන් සීමාව ඉක්මවා ප්‍රශංසා කිරීම, ගී ගැයීම, ශිර්ක් සහ බිද්අත් සිදු කිරීම සඳහා හේතුවක් බවට පත්විය හැකිය. එබැවින් එම දොරටුව වසා දැමීම අනිවාර්ය වේ.

මේ හේතුවෙන් මිලාද් උත්සවය තහනම් කළ යුතු දෙයක් බවට ඇති සාක්ෂිය තවදුරටත් ශක්තිමත් වේ.

මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් ජනතාව අතර පවතින විශාල ව්‍යාකූලත්වය

මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් ජනතාව අතර විශාල ව්‍යාකූලත්වයක් පවතී.

එක් පාර්ශ්වයක් මිලාද් උත්සවය සැමරුවහොත් ඒ සඳහා විශේෂ පුණ්‍ය ප්‍රතිඵල ඇති බව පවසමින් විවිධ ගොතන ලද වාර්තා සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කරති.

තවත් පිරිසක් සංස්කෘතික තර්කය ඉදිරිපත් කරමින් එය අවසර ලත් දෙයක් බවට පත් කරති.

මේ දෙපාර්ශ්වය අතර මිලාද් උත්සවය සිරවී පවතී.

එය හුදෙක් සංස්කෘතික උත්සවයක් පමණක් නම්, ඒ සඳහා කිසිදු විශේෂ පුණ්‍ය ප්‍රතිඵලයක් නොමැති බව පිළිගැනීමට සිදුවේ.

නමුත් එය විමුක්තිය ලබා දිය හැකි ආගමික ක්‍රියාවක් යැයි සලකන්නේ නම්, එයට විශාල පුණ්‍ය ප්‍රතිඵල රාශියක් ඇති බව පිළිගැනීමට සිදුවනු ඇත.

දැන් මෙහි කුමන අදහස නිවැරදිද යන්න සම්බන්ධයෙන් පවා ඔවුන් අතර කිසිදු එකඟතාවක් නොමැත. එක් පාර්ශ්වයක් මිලාද් උත්සවය ජාතික දිනයකටත්, වීරයන් සිහිපත් කිරීමේ දිනයකටත්, පුරෝගාමීන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨ සේවාවන් සිහිපත් කරමින් සැමරීමටත් සමාන කරමින් පැහැදිලි කරති. අනෙක් පාර්ශ්වය මිලාද් උත්සවය මුඃමින්වරුන්ගේ අනන්‍යතාවක් සහ ඊමානයේ සාක්ෂියක් ලෙස සලකති.

මිලාද් උත්සවය නොපවත්වන පුද්ගලයන් ඔවුන් අන්තවාදීන් ලෙස හඳුන්වති. සමස්තයක් ලෙස මෙම දෙපාර්ශ්වයම “සංස්කෘතිය” යන නාමයෙන් අවසානයේ ආගමට පටහැනි ක්‍රියා සඳහා මඟ විවර කරති.

මෙය සිදුවන්නේ මෙසේය: මෙම දෙපාර්ශ්වයම තමන් වෙනුවෙන් සීමිත දෘෂ්ටිකෝණයක් නිර්මාණය කරගෙන, තමන්ට විරුද්ධ මත දරන පුද්ගලයන් සංස්කෘතියේ සතුරන් ලෙස දැකීමට පෙළඹෙති.

ඉබ්නු තයිමිය්යා, බාකිහානී, ෂාතිබී, ඉබ්නුල් හාජ් අල්-මාලිකී, මුල්ලා අලී කාරී සහ රෂීද් රිදා වැනි විද්වතුන් මිලාද් උත්සවය විවේචනය කර ඇත.

අනෙක් අතට, සකාවී, ඉබ්නු හජර් සහ සුයූතී වැනි විද්වතුන් මෙම කරුණ සම්බන්ධයෙන් ඉතා දුර්වල මතයක් දැරූ බව ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශවලින් පෙනී යයි.

“ක්‍රිස්තියානීන් තම නබිවරයාගේ උපන් දිනය සමරන්නේ නම්, අපි අපගේ නබිතුමාගේ උපත නොසමරන්නේ ඇයි?” යනුවෙන් සකාවී ප්‍රශ්න කරයි.

මූලික වශයෙන්ම මෙම ප්‍රශ්නය වැරදිය. මන්ද අහ්ලුල් කිටාබ්වරුන්ගේ ආගමික හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන්ගෙන් වෙනස් වීමට නබිතුමාණන් ﷺ අපට මඟ පෙන්වා ඇති බැවිනි.

අල්ලාහ්ගේ ආගමේ වන්දනා ක්‍රියාවක් අහ්ලුල් කිටාබ්වරුන්ට සමාන වීමෙන් හෝ ඔවුන්ට වඩා අප සුදුසු බව පෙන්වීමේ පදනම මත ආගමිකව නියම කර ඇත්නම්, එවැනි වන්දනා ක්‍රියා පමණක් අප විසින් සිදු කළ යුතුය.

උදාහරණයක් ලෙස ආෂූරා උපවාසය යුදෙව්වන්ට වෙනස්ව සිදු කිරීමට නියම කළ වන්දනා ක්‍රියාවකි. එය පදනම් කරගෙන අපට වෙනත් වන්දනා ක්‍රියා හෝ උත්සව නිර්මාණය කළ නොහැක.

මෙතැනදී ඉබ්නු හජර් (රහ්) වැරදි මඟකට ගොස් ඇත. ඔහු ආෂූරා උපවාසය පදනම් කරගෙන මිලාද් දිනයේ උපවාසය, සලාත් වැනි වන්දනා ක්‍රියා විශේෂයෙන් සිදු කිරීමට උනන්දු කරවයි.

මෙය තවත් සංකීර්ණ කරුණකි.

මෙය ඉතා සැලකිල්ලෙන් සලකා බැලූ රෂීද් රිදා ඉබ්නු හජර්ට විවේචනාත්මකව මෙසේ ලියා ඇත:

“وأما قول الحافظ: إنَّ مَن عمل فيه المحاسن وتجنب ضدها كان عمله بدعة حسنه ومَن لا فلا: ففيه نظر…”

“මිලාද් දිනයේ වැරදි ක්‍රියාවන්ගෙන් වැළකී යහපත් ක්‍රියා සිදු කරන තැනැත්තාගේ ක්‍රියාව ‘යහපත් බිද්අතක්’ වන අතර, එසේ නොකරන්නාගේ ක්‍රියාව එසේ නොවන බව ඉබ්නු හජර් පවසන කරුණ සලකා බැලිය යුතු කරුණකි.

ඔහු ‘යහපත් ක්‍රියා’ ලෙස අදහස් කරන්නේ අල්-කුර්ආනය කියවීම, නබිතුමාණන් ﷺ ගේ ජීවන චරිතය හා උපත සහ එතුමාණන්ගේ හැදී වැඩීම හා නබිත්වය ලැබීම පිළිබඳ සීරා කියවීම සහ සදකා දීම වැනි දෑය.

මේ සියල්ලම ෂරීආවෙන් නියම කර ඇති ක්‍රියා වන අතර ඒවා බිද්අත් නොවේ. නමුත් ඒ සඳහා මෙම විශේෂ රැස්වීම, විශේෂ ආකාරය සහ විශේෂ වේලාවක් නියම කර එය සිදු කිරීම සඳහා ෂරීආ නීති සම්පාදකයාගෙන් අමතර සාක්ෂියක් අවශ්‍ය වේ.

එය සාමාන්‍ය ජනතාව සහ සුන්නාහ් පිළිබඳ නොදන්නා අය ෂරීආවෙන් ඉල්ලා ඇති අල්ලාහ් වෙත සමීප වීමේ වන්දනා ක්‍රියාවක් ලෙස සිතන තත්ත්වයට පත් කරයි.

එබැවින්, මෙම අමතර විශේෂීකරණයන් නිසා එය ‘නරක බිද්අතක්’ බවට පත්වේ. මෙය අල්ලාහ්ගේ ආගමට සිදු කරන අපරාධයකි. අල්ලාහ් අවසර නොදුන් දෙයක් ඔහුගේ ආගමේ කොටසක් ලෙස එකතු කිරීමකි. එසේම ආගම පිළිබඳ දැනුමකින් තොරව අල්ලාහ් සම්බන්ධයෙන් ප්‍රකාශ කිරීමකි.”

(මජල්ලතුල් මනාර්, 29/665)

සුයූතීද මෙවැනිම තාර්කික පදනමක් නොමැති අදහසක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙවැනි තර්කවලට අපට දීර්ඝ පිළිතුරක් ඉදිරිපත් කළ හැකිය.

මෙහි සැඟවුණු කරුණ

මෙහි ඇති සියුම් කරුණ වන්නේ, නූතන මක්ආසිද් චින්තනය පිළිබඳ කතා කරන ඇතැම් අය පැහැදිලි ශිර්ක් ක්‍රියාවන්හි නිරත වන පුද්ගලයන් පැහැදිලි වචනවලින් විවේචනය නොකර, ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස එයින් වැළකී සිටීමයි.

මෙම දෙපාර්ශ්වයම කිසියම් අවස්ථාවක වැරදි සූෆි පසුබිමක් තුළ එක් ස්ථානයකදී එකිනෙකා හමුවන බව සිතීමට ඉඩ තිබේ.

අවශ්‍යතාවයක් ඇති වුවහොත්, ඉන්ෂා අල්ලාහ්, මෙය ඉදිරියටත් වර්ධනය කරමු.

මිලාද් උත්සවය පිළිබඳ රෂීද් රිදාගේ ඉතා සියුම් දෘෂ්ටිකෝණය

මිලාද් උත්සවය සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා එය බිද්අත් හසනා යැයි පැවසූ ඉබ්නු හජර් (රහ්) ගේ මතයට රෂීද් රිදා මෙසේ පිළිතුරු දී ඇත:

“මිලාද් දිනයේ වැරදි ක්‍රියාවන්ගෙන් වැළකී යහපත් ක්‍රියා සිදු කිරීම ‘බිද්අත් හසනා’ බව ඉබ්නු හජර් පැවසීම විවේචනයට ලක් කළ යුතු කරුණකි. ඔහු ‘යහපත් ක්‍රියා’ ලෙස අදහස් කරන්නේ අල්-කුර්ආනය කියවීම, නබිතුමාණන් ﷺ ගේ ජීවන චරිතය කියවීම සහ සදකා දීම වැනි දෑය.

මේවා ආගමේ අඩංගු කරුණු වන අතර ඒවා බිද්අත් නොවේ. නමුත් මේවා සඳහා නිශ්චිත දිනයක් විශේෂ කර, නිශ්චිත ආකාරයක් සකස් කර, නිශ්චිත වේලාවක් වෙන් කර සිදු කිරීමට අමතර ආගමික සාක්ෂියක් අවශ්‍ය වේ.

එය සාමාන්‍ය ජනතාව මේවා අල්ලාහ් වෙත සමීප වීම සඳහා වූ වන්දනා ක්‍රියාවන් යැයි සිතන මට්ටමට සිදු කරනු ලැබේ.

එබැවින්, මෙම අමතර විශේෂීකරණයන් හේතුවෙන් ඒවා ‘නරක බිද්අත්’ බවට පත්වේ. මෙය අල්ලාහ්ගේ ආගමට එරෙහිව සීමාව ඉක්මවා යාමකි. ඔහු අවසර නොදුන් දෙයක් ආගමේ අතිරේක කොටසක් ලෙස එකතු කිරීමක් ලෙස සැලකේ. එසේම ආගමේ නොමැති දෙයක් පිළිබඳ දැනුමකින් තොරව අල්ලාහ් සම්බන්ධයෙන් අසත්‍ය ප්‍රකාශ කිරීමකි.”

(මජල්ලතුල් මනාර්, 29/665)