මිල ඉහළ යාම පිළිබඳව

නිසැකවම, භාණ්ඩවල මිල ඉහළ යාම අද බොහෝ දෙනාට බලපා ඇති පොදු ගැටලුවකි. මිනිසුන්ට සිදුවන ඇතැම් අයහපත් දේවල් මුලින්ම ඔවුන්ගේ පාපයන් නිසා සිදුවේ.

“ඔබට යම් අයහපතක් සිදුවන්නේ නම්, එය ඔබගේම ක්‍රියාවන් නිසාය.”
(සූරා අන්-නිසා: 79)

එහෙත්, මෙම රෝගී තත්ත්වය ෂරීආත්හි දෘෂ්ටිකෝණයෙන්ද සලකා බැලිය යුතුය. මන්ද මෙවැනි බරපතළ තත්ත්වයන් නිසි ලෙස විසඳා නොගතහොත්, සමාජයන් තුළ දරිද්‍රතාව පැතිරීම, රැකියා විරහිතභාවය, සොරකම් සහ අපරාධ වැනි බරපතළ සමාජ ගැටලු ඇතිවීම, විශාල පිරිසක් පීඩාවට පත්වීම, දුප්පත් ජන කොටස පුළුල් වීම සහ මධ්‍යම පන්තියේ බොහෝ දෙනෙකු දුප්පත් පන්තියට වැටීම වැනි අහිතකර ප්‍රතිඵල ඇති විය හැකිය.

එමෙන්ම, මෙම තත්ත්වය පවුල්වල ආදායමට සෘජුවම බලපායි. ඉතා සීමිත ආදායමක් ඇති පවුලක ආදායම එක් පැත්තකින් ලැබී තවත් පැත්තකින් වියදම් වන විට, එයට හානියක් සිදුවුවහොත් දුක, කනස්සල්ල සහ ශෝකය සමාජය පුරා පැතිරෙයි. එහෙත් ධනවතාට එය නොදැනී, තමන් වෙනුවෙන් යමක් මිලදී ගැනීමට යවන පුද්ගලයාට, “මිල කොපමණ වුවත් එය මිලදී ගන්න” යැයි පැවසිය හැකිය.

සාගතයෙන් පෙළෙන දුප්පතෙකුට නින්දක් නැත,
දුක්බර අසරණයෙකුගේ සිතද සැනසීමක් නැත.
ජීවිතය අහිමි වූ අයෙකු මෙන් ඔහු නිරන්තරයෙන් දුක් විඳියි,
තම දුක් සමඟම සැමවිටම පීඩා විඳියි.
මිනිසුන් මෘදු ඇඳන් මත නිදා සිටියදී,
ඔහු පොළොවම තම ඇඳ කරගෙන සිටියි.

අද බොහෝ අරාබි හා ඉස්ලාමීය රටවල වෙළෙඳපොළ හරහා මිල ඉහළ යාමේ දැවැන්ත රැල්ලක් පැතිරෙමින් පවතී. අත්‍යවශ්‍ය ආහාර ද්‍රව්‍ය ඇතුළු භාණ්ඩවල මිල අතිශයින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එමඟින් සීමිත ආදායම් ලබන සමාජ කොටස්වල ආර්ථික හැකියාව දැඩි ලෙස දුර්වල වී ඇත.

මෙවැනි තත්ත්වයක් අඛණ්ඩව පැවතීමෙන් තවත් ප්‍රතිඵල ඇති වේ. ජනතාව භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමෙන් වැළකීම, මිලදී ගැනීම් හා විකිණීම් අඩුවීම සහ අවසානයේ ආර්ථිකය එකතැන පල්වීම එයට උදාහරණ වේ. මෙහි හානිය බොහෝ දෙනෙකුට බලපානු ඇත.

සමහර අවස්ථාවල එළවළු මිල 200%ක් හෝ 300%ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත. ළදරු කිරි, ඉදිකිරීම් ද්‍රව්‍ය, විදුලි රැහැන්, යකඩ, සිමෙන්ති, ඉඩම් හා දේපළ, කුලී, සේවා බිල්පත්, සෞඛ්‍ය වියදම්, අධ්‍යාපන වියදම්, ප්‍රවාහන වියදම් ආදී බොහෝ දේවලද මිල ඉහළ ගොස් තිබේ. මෙවැනි තත්ත්වයන් පුද්ගලයාගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාවට දැඩි බලපෑමක් ඇති කරයි.

අල්ලාහ් අපට දන්වා ඇත්තේ අපට සිදුවන විපතක් අපගේම අත්වලින් උපයාගත් දේ නිසා සිදුවන බවයි. එහෙත් තව්බාව මගින් එය වළක්වා ගත හැකි අතර, එයට හේතු හඳුනාගෙන ඒවාට ප්‍රතිකාර කිරීමෙන්ද එය පාලනය කළ හැකිය.

සමහර වෙළෙන්දන් තුළ කෑදරකම හා ලෝභකම පවතී නම්, එය නිවැරදි කළ යුතුය. අධීක්ෂණය දුර්වල වී ඇත්නම් එය ශක්තිමත් කළ යුතුය. අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ සඳහා ලබාදෙන සහනාධාර අඩු වී ඇත්නම් එය වැඩි කළ යුතුය. යම් ක්ෂේත්‍රයක පෞද්ගලීකරණය මිල ඉහළ යාමට හේතුවක් වී ඇත්නම්, ඒ පිළිබඳව නැවත සලකා බැලිය යුතුය.

මිල ඉහළ යාමේ ඉතිහාසය

මිල ඉහළ යාම මෙම උම්මාවට ඉතිහාසයේ ඇතැම් අවස්ථාවලදීද බලපා තිබේ. “අන්-නුජූම් අස්-සාහිරා” නම් කෘතියේ සඳහන් වන පරිදි, අබ්බාසී පාලනයේ අවසාන කාලයේදී බග්දාද්හි ඉතා දරුණු මිල ඉහළ යාමක් ඇති විය. මිනිසුන් මළ සතුන් සහ අපද්‍රව්‍ය පවා ආහාරයට ගැනීමට තරම් තත්ත්වය දරුණු වූ අතර, මාර්ගවල මිනිසුන් මිය ගියහ. දේපළ පවා පාන් ගෙඩිවලට විකුණන තත්ත්වයක් ඇති විය. බොහෝ දෙනා වෙනත් රටවලට පලා ගියද, මාර්ගයේදීම මිය ගියහ.

පස්වන සියවසේදී ඊජිප්තුව ඇතුළු ඇතැම් මුස්ලිම් රටවලද දැඩි මිල ඉහළ යාමක් ඇති විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විශාල පිරිසක් මිය ගිය අතර, සාමාන්‍යයෙන් ආහාරයට නොගන්නා සතුන්ද ආහාරයට ගැනීමට සිදු විය. ආහාර ඉතා හිඟ හා මිල අධික විය. බොහෝ දෙනා මිය ගිය අතර, සෆර් මාසයේ පමණක් ලක්ෂයකට අධික පිරිසක් මිය ගිය බව සඳහන් වේ.

මෙවැනි විපත් මෙම උම්මාවට මුහුණ දීමට සිදුවන පරීක්ෂණ අතරින් එකකි. එය කරුණාව ලැබූ උම්මාවක් වුවද, නබි ﷺ තුමාණන් දන්වා ඇති පරිදි එහි පසුකාලීන පරම්පරාවන්ටද පරීක්ෂණ හා විපත් ඇති විය හැකිය.

මෙම තත්ත්වය විසඳීමේදී මුස්ලිම් වෙළෙන්දාගේ වගකීම

සලාෆ්වරුන්ගේ කාලයේ මුස්ලිම් වෙළෙන්දන්ගේ තත්ත්වය සලකා බැලීමෙන්, මෙවැනි අවස්ථාවක මුස්ලිම් වෙළෙන්දා කෙසේ කටයුතු කළ යුතුද යන්න අපට අවබෝධ කරගත හැකිය.

මුස්ලිම්වරුන්ට යහපත ප්‍රාර්ථනා කිරීම මූලික කරුණකි. තම ලාභය අන් අයගේ දුක් වේදනා මත වැඩි කර ගැනීමට ඔවුහු බිය වූහ. මුස්ලිම් වෙළෙන්දා යහපත් චේතනාවෙන්, මුස්ලිම්වරුන් සමඟ කරුණාවෙන් කටයුතු කළ යුතු අතර, ඔවුන්ට දැරිය හැකි සාධාරණ මිලකට හොඳ භාණ්ඩ ලබා දිය යුතුය. ඔහු අවංක හා විශ්වාසවන්ත විය යුතුය.

නබි ﷺ තුමාණන් සලාත් සඳහා පිටත්ව ගොස්, මිනිසුන් වෙළෙඳාම් කරමින් සිටිනු දැක මෙසේ පැවසූහ:

“වෙළෙන්දෙනි!”

ඔවුහු නබි ﷺ තුමාණන් වෙත අවධානය යොමු කළහ. එවිට එතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ:

“වෙළෙන්දන් මළවුන් කෙරෙන් නැගිටුවනු ලබන දිනයේ පාපතරයන් ලෙස නැගිටුවනු ලබති; අල්ලාහ්ට බිය වී, යහපත් ලෙස කටයුතු කරමින්, සත්‍යය පවසන අය හැර.”

තවත් වාර්තාවක මෙසේ සඳහන් වේ:

“සැබැවින්ම වෙළෙන්දන් පාපතරයෝය.”

ඔවුහු විමසූහ: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි! අල්ලාහ් වෙළෙඳාම අනුමත කර නැද්ද?”

එතුමාණෝ පැවසූහ: “එසේය. නමුත් ඔවුහු දිවුරමින් පාපයට වැටෙති, කතා කරමින් බොරු කියති.”

මුස්ලිම් වෙළෙන්දා මිනිසුන්ගේ ධනය අසාධාරණ ලෙස ගිල නොගත යුතුය. කිසිදු මුස්ලිම් පුද්ගලයෙකුගේ ධනය ඔහුගේ කැමැත්තෙන් තොරව ගැනීම අවසර නැත.

ඔහු වංචා නොකළ යුතුය. නබි ﷺ තුමාණන් ආහාර ගොඩක් අසලින් ගමන් කරන විට එහි අත ඇතුළු කළහ. එතුමාණන්ගේ ඇඟිලි තෙත් විය. එතුමාණෝ විමසූහ:

“ආහාර හිමිකරු! මෙය කුමක්ද?”

ඔහු පැවසුවේ: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි! එයට වැසි ජලය වැටුණි.”

එවිට නබි ﷺ තුමාණෝ පැවසූහ:

“එසේ නම් මිනිසුන්ට දැකගත හැකි වන පරිදි තෙත් කොටස ඉහළින් තැබුවේ නැත්තේ ඇයි? අපව වංචා කරන තැනැත්තා අපගෙන් කෙනෙකු නොවේ.”

මුස්ලිම් වෙළෙන්දා බොරු නොකියයි, වංචා නොකරයි. වෙළෙඳ දැන්වීම්, ප්‍රචාරණ සහ වෙළෙඳ තරගවල විවිධ වංචාකාරී ක්‍රම මගින් මිනිසුන් රවටා, ඔවුන්ට අවශ්‍ය නොවන දේ මිලදී ගැනීමට පෙළඹවීමද මිනිසුන්ගේ ධනය අසාධාරණ ලෙස ගැනීමකි.

අවසානයේ මෙම අසරණ පාරිභෝගිකයාම පාඩුවට පත්වෙයි. එබැවින් මිලදී ගැනීමට හා විකිණීමට පෙර දැනුම ලබාගැනීම අත්‍යවශ්‍යය. උමර් رضي الله عنه තුමා පැවසූහ:

“අපගේ වෙළෙඳපොළේ වෙළෙඳාම් නොකළ යුත්තේ දීනය පිළිබඳ අවබෝධය ලබාගත් පුද්ගලයෙකු පමණි.”

වෙළෙඳාමේදී ඔහු කරුණාවන්ත හා පහසුකම් සලසන අයෙකු විය යුතුය. නබි ﷺ තුමාණන් පැවසූහ:

“විකුණන විටත්, මිලදී ගන්නා විටත්, තම අයිතිය ඉල්ලා සිටින විටත් පහසුවෙන් හා කරුණාවෙන් කටයුතු කරන පුද්ගලයාට අල්ලාහ් කරුණා කරත්වා!”

එමෙන්ම ඔහු සදකාව සඳහා ත්‍යාගශීලී විය යුතුය.

අබූ බක්ර් رضي الله عنه තුමාගේ කාලයේ නියඟයක් ඇති වූ අවස්ථාවක, උස්මාන් رضي الله عنه තුමා වෙත ආහාර හා ධාන්‍ය පිරවූ ඔටුවන් දහසකින් සමන්විත වෙළෙඳ කණ්ඩායමක් පැමිණියේය. වෙළෙන්දෝ ඔහු වෙත පැමිණ එම භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට ඉල්ලා සිටියහ. උස්මාන් رضي الله عنه තුමා ඔවුන්ට වඩා වැඩි මිලක් ලබා දෙන කෙනෙකු සිටින බව පැවසූ අතර, අවසානයේ මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය:

“ඔබ සියලු දෙනා සාක්ෂි දරන්න! මෙය මදීනාවේ දුප්පතුන් වෙනුවෙන් සදකාවක් ලෙස මම ලබා දෙමි.”

උස්මාන් رضي الله عنه තුමා, අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු අව්ෆ් رضي الله عنه තුමා සහ අනෙකුත් ධනවත් වෙළෙන්දෝ මෙලෙස මුස්ලිම්වරුන්ගේ දුප්පතුන්ට උපකාර කළහ. මෙවැනි අවස්ථා ප්‍රයෝජනයට ගෙන මිල ඉහළ දැමීමට හෝ ආහාර තොග රැස්කර තබා පසුව අධික මිලකට විකිණීමට ඔවුහු උත්සාහ නොකළහ.

මුස්ලිම්වරුන් සමඟ කරුණාවෙන් කටයුතු කිරීම ඉතා උතුම් ක්‍රියාවකි. ඔවුන්ගේ යහපත පිළිබඳ සැලකිලිමත් වීමද ඉතා යහපත් ගුණයකි.

අවංකභාවයේ සදාචාරය

මුහම්මද් ඉබ්නු අල්-මුන්කදිරි رحمه الله තුමා සතුව විවිධ මිල ගණන්වලට විකිණෙන භාණ්ඩ තිබුණි. එක් අවස්ථාවක ඔහු නොසිටි අතර, ඔහුගේ සේවකයා දිනර් පහකට වටිනා භාණ්ඩයක් දිනර් දහයකට විකුණා තිබුණි.

ඔහු පැමිණ එය දැනගත් පසු, එම භාණ්ඩය මිලදී ගත් පුද්ගලයා සොයා මුළු දවසම ගමන් කළේය. අවසානයේ ඔහුව හමුවී මෙසේ පැවසීය:

“මගේ සේවකයා වැරදීමකින් දිනර් පහකට වටිනා භාණ්ඩයක් දිනර් දහයකට ඔබට විකුණා තිබේ.”

ගැනුම්කරු පැවසුවේ: “මම ඒ ගැන සෑහීමකට පත්ව සිටිමි.”

ඔහු පැවසුවේ: “ඔබ සෑහීමකට පත්ව සිටියත්, අපි අප වෙනුවෙන් කැමති දේ හැර වෙනත් දෙයක් ඔබ වෙනුවෙන් කැමති නොවෙමු. එබැවින් ඔබට විකල්ප තුනක් ඇත: ඔබේ මුදල් නැවත ලබාගෙන භාණ්ඩය ආපසු දෙන්න; නැතහොත් අපි ඔබට දිනර් පහක් ආපසු දෙන්නෙමු; නැතහොත් දිනර් පහක භාණ්ඩය වෙනුවට දිනර් දහයක භාණ්ඩයක් ගන්න.”

ඔහු දිනර් පහක් ආපසු ලබාගත්තේය.

එම බෙදූයින් පුද්ගලයා පසුව මිනිසුන්ගෙන් විමසමින් ගියේය:

“මේ වැඩිහිටි පුද්ගලයා කවුද?”

ඔහුට පිළිතුරු ලැබුණේ: “ඔහු මුහම්මද් ඉබ්නු අල්-මුන්කදිරී.”

එවිට ඔහු පැවසුවේ:

“ලා ඉලාහ ඉල්ලල්ලාහ්! නියඟයක් ඇති වූ විට ගම්බද ප්‍රදේශවල අපි වර්ෂාව ඉල්ලා සිටින පුද්ගලයා ඔහුයි.”

“ගැනුම්කරුට ලාභයක් ලැබෙන ආකාරයට
භාණ්ඩයක් විකුණන්නට මට හැකි නම්—
ඔහුට දිනර් එකකින් දිනර් විස්සක් උපයාගත හැකි නම්—
එය මගේ සිතට වඩාත් ප්‍රියය.
පාරිභෝගිකයාට ලාභයක් ලැබෙන වෙළෙඳාමයි
මා කැමතිම වෙළෙඳාම.”

අබූ හනීෆා رحمه الله තුමා රෙදි වෙළෙඳාම් කළහ. ඔහු සතුව දෝෂයක් සහිත රෙදි කැබැල්ලක් තිබූ අතර, එය වෙන් කර තබා තිබුණි. ඔහු නොසිටි අවස්ථාවක සේවකයා එය දෝෂ රහිත රෙද්දක මිලට විකුණා තිබුණි.

අබූ හනීෆා رحمه الله තුමා පැමිණ එම රෙද්ද පිළිබඳව විමසූ විට, සේවකයා එය විකුණූ බව පැවසීය.

ඔහු මිල විමසූ විට, සේවකයා සාමාන්‍ය මිලට විකුණූ බව පැවසීය.

අබූ හනීෆා رحمه الله තුමා විමසුවේ:

“එහි තිබූ දෝෂය ගැන ගැනුම්කරුට දැනුම් දුන්නාද?”

ඔහු පැවසුවේ: “නැත.”

එවිට අබූ හනීෆා رحمه الله තුමා එම රෙද්දේ සම්පූර්ණ වටිනාකම සදකාවක් ලෙස පරිත්‍යාග කළහ.

මිල ඉහළ යන අවස්ථාවක පාරිභෝගිකයන්ට උපදෙස්

අල්ලාහ්ගේ දාසයිනි! මිල ඉහළ යන අවස්ථාවලදී පාරිභෝගිකයන් සහ ගැනුම්කරුවන්ද ඇතැම් කරුණු පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ යුතුය.

පළමුව: අනවශ්‍ය ලෙස විශාල ප්‍රමාණයෙන් භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමෙන් වැළකිය යුතුය. වර්තමානයේ ඇතැම් බටහිර රටවල මෙන් සාප්පු සවාරි යාම විනෝදාංශයක් කර නොගත යුතුය. ඇතැම් අය වෙළෙඳපොළට යාම, වෙළෙඳසැල් අතර සැරිසැරීම සහ භාණ්ඩ මිලදී ගැනීම තම විනෝදාංශය කරගෙන ඇත.

මිලදී ගැනීම අවශ්‍යතාවයට අනුව නොව, ආශාවක් හා විනෝදයක් බවට පත්ව ඇත.

මෙම ධනය පිළිබඳව මිනිසාගෙන් ප්‍රශ්න කරනු ලැබේ: “එය උපයාගත්තේ කෙසේද? එය වියදම් කළේ කෙසේද?”

එබැවින් විනිශ්චය දිනයේ ඔබගෙන් ගණන් විමසීමට හේතුවක් වන දෙය හුදෙක් ආශාවක් බවට පත් නොකරන්න.

ඥානවන්ත මුස්ලිම්වරයා අධික ලෙස භාණ්ඩ මිලදී ගනිමින් තමන්ට බරක් ඇති කරගන්නා, කාලය, ධනය සහ ජීවිතය නාස්ති කරන පුද්ගලයෙකු නොවේ. බොහෝ අවස්ථාවල අවශ්‍ය නොවන ආහාර මිලදී ගැනීමේ අවසානය කුණු බඳුන්වලට ඒවා දැමීමයි.

අල්ලාහ් තආලා පවසයි:

“ඔබලා අනුභව කරන්න, පානය කරන්න; නමුත් නාස්ති නොකරන්න.”
(සූරා අල්-අඃරාෆ්: 31)

තවද අල්ලාහ් පවසයි:

“සැබැවින්ම ඔහු නාස්ති කරන්නන්ට ප්‍රිය නොකරයි.”
(සූරා අල්-අන්ආම්: 141)

ෂෙයිඛුල් ඉස්ලාම් رحمه الله තුමා පැවසුවේ, ආහාර පානවල මධ්‍යස්ථභාවය අනුගමනය කරන අය ඒවායින් අධික ලෙස භුක්ති විඳින අයට වඩා වැඩි සතුටක් ලබන බවයි. මන්ද අධික ලෙස පරිභෝජනය කිරීමට පුරුදු වූ විට ඒවායේ රසය හා සතුට අඩු වන අතර, ඒවා නොමැතිව සිටීමටද ඔවුන්ට නොහැකි වන අතර, ඒ හේතුවෙන් රෝගද වැඩි වේ.

ජාබිර් ඉබ්නු අබ්දුල්ලා رضي الله عنهما තුමා මස් රැගෙන උමර් رضي الله عنه තුමා හමුවිය. උමර් رضي الله عنه තුමා විමසූහ:

“ජාබිර්, මේ කුමක්ද?”

ඔහු පැවසුවේ:

“මට මස් කෑමට ආශාවක් ඇති වූ නිසා මම එය මිලදී ගත්තෙමි.”

උමර් رضي الله عنه තුමා පැවසූහ:

“ඔබට යම් දෙයක් ආශා වූ සෑම අවස්ථාවකම එය මිලදී ගන්නවාද? ‘ඔබලා මෙලොව ජීවිතයේ ඔබගේ යහපත් දෑ අවසන් කරගෙන ඒවා භුක්ති විඳිය’ යන මෙම ආයතයෙහි අය අතරට ඔබ පත්වීම ගැන බිය නොවන්නේද?”
(සූරා අල්-අහ්කාෆ්: 20)

මෙම මූලධර්මය මත දරුවන් ඇති දැඩි කිරීමද අත්‍යවශ්‍යය. එවිට මිලදී ගැනීම් සම්බන්ධයෙන් මුළු පවුලම එකම ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරනු ඇත.

දෙවනුව: වියදම් කිරීමේදී ප්‍රමුඛතාවයන් සැලකිල්ලට ගත යුතුය. ෂරීආත් ප්‍රඥාව උගන්වා ඇත. ප්‍රඥාව යනු සෑම දෙයක්ම එයට සුදුසු ස්ථානයේ තැබීමයි. එය අසාධාරණයෙන්ද වැළකීමට නියෝග කරයි. අවශ්‍යතාවයට සුදුසු නොවන දේ මිලදී ගැනීමෙන් තමන්ටම අසාධාරණයක් සිදු වේ.

සමහර අධ්‍යයනවලින් පෙනී ගොස් ඇත්තේ මිලදී ගන්නා භාණ්ඩවලින් තුනෙන් දෙකක් පමණ අත්‍යවශ්‍ය නොවන භාණ්ඩ බවයි. විශාල සුපිරි වෙළෙඳසැල්වල ගෘහණියන් පුරවන කරත්තවලද බොහෝ විට ඇත්තේ පහසුවෙන් අත්හැරිය හැකි මෙවැනි භාණ්ඩය.

එක් පාරිභෝගිකයෙකු මෙසේ පවසයි:

“විශාල වෙළෙඳසැල්වල ඇති මෙම ටින් කළ ආහාර මගේ ගෙදර ආර්ථිකය විනාශ කර තිබේ. මම ඒවාට යන සෑම අවස්ථාවකම රියාල් 500ක් පමණ වියදම් කරමි. නමුත් ආපසු පැමිණි විට මට දැනෙන්නේ කිසිදු ප්‍රයෝජනවත් දෙයක් මිලදී ගත්තේ නැති බවයි.”

තෙවනුව: පරිභෝජනය විධිමත් කරගත යුතු අතර, සෑම මුදලක්ම නිසි ස්ථානයේ වියදම් කිරීමට සැලකිලිමත් විය යුතුය. එය අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ වියදම් කිරීමක් නම්, මනස ත්‍යාගශීලී විය යුතුය. නමුත් සාමාන්‍යයෙන් මිනිසා මිලදී ගන්නා දේ සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කළ යුතු ප්‍රතිපත්තිය අල්ලාහ් තආලාගේ මෙම ප්‍රකාශයයි:

“නුඹේ අත නුඹේ ගෙලට බැඳ තබා නොගන්න. එය සම්පූර්ණයෙන්ම විහිදුවාද නොදමන්න. එවිට නුඹ දොස් ලැබූ, අසරණ වූ තත්ත්වයක හිඳිනු ඇත.”
(සූරා අල්-ඉස්රා: 29)

හතරවනුව: තෘප්තියේ ගුණාංගයෙන් සැරසී සිටිය යුතුය. සැබෑ ධනවත්කම යනු සිතේ ධනවත්කමයි. නබි ﷺ තුමාණන් ලෞකික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් අපට උපදෙස් දී ඇත්තේ අපට වඩා අඩු තත්ත්වයක සිටින අය දෙස බලන ලෙසත්, අපට වඩා ඉහළින් සිටින අය දෙස නොබලන ලෙසත්ය.

එතුමාණෝ පැවසූහ:

“ඔබලාට වඩා පහළින් සිටින අය දෙස බලන්න. ඔබලාට වඩා ඉහළින් සිටින අය දෙස නොබලන්න. එය අල්ලාහ්ගේ ආශීර්වාදය සුළු කොට නොසලකා සිටීමට වඩා සුදුසුය.”

තවද නබි ﷺ තුමාණන් පැවසූහ:

“ඉස්ලාමය වැළඳගෙන, තම අවශ්‍යතාවයට සරිලන රිස්ක් ලබා, අල්ලාහ් තමන්ට ලබා දුන් දේ පිළිබඳව ඔහු සෑහීමට පත් කළ පුද්ගලයා සැබැවින්ම සාර්ථක විය.”

ඔබ ජීවන තත්ත්වයෙන් ඔබට වඩා පහළින් සිටින අය දෙස බලන විට, අල්ලාහ්ගේ ආශීර්වාදය පිළිබඳව ඔහුට ස්තූති කරනු ඇත. නමුත් සෑම විටම ඔබට වඩා ඉහළින් සිටින අය දෙස බලා සිටින්නේ නම්, ඔබට කිසිදා සැනසීමක් නොලැබෙනු ඇත.

“තෘප්තියයි—එය අල්ලාගෙන ජීවත් වන්න;
ඔබට ශරීර සුවපහසුව පමණක් ලැබුණත් ඔබ රජෙකු මෙන් ජීවත් වනු ඇත.
මුළු ලෝකයේම ධනය හිමි තැනැත්තා දෙස බලන්න;
ඔහුගෙන්ද අවසානයේ ඉතිරි වූයේ කපු රෙදි සහ කෆන් පමණක් නොවේද?”

පස්වනුව: බුද්ධිමත්ව කටයුතු කළ යුතු අතර, වට්ටම්, දැන්වීම් සහ ප්‍රචාරණවලට රැවටීමෙන් වැළකිය යුතුය. අප ජීවත් වන්නේ මාධ්‍ය හා දැන්වීම් ප්‍රචාරණයේ යුගයකය. මෙම දැන්වීම් තුළ අතිශයෝක්තිය හා බොරු බොහෝ ඇත. එබැවින් බුද්ධිමත් පුද්ගලයා ඒවා පසුපස අන්ධ ලෙස නොයා යුතුය.

එසේ නොකළහොත්, තමන්ට එම භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට නොහැකි වූ විට අහිමිවීමේ හැඟීම තවත් වැඩි වී, වේදනාවෙන් හා පසුතැවිල්ලෙන් ජීවත් වීමට හෝ ණය ගැනීමට පවා යොමු විය හැකිය.

මුස්ලිම්වරුන් අතර ක්‍රෙඩිට් කාඩ්පත් ප්‍රචාරය කිරීමේදී සිදු වූ රැවටීම ඉතා විශාල රැවටීමකි. එමෙන්ම එය මුස්ලිම්වරුන්ට සිදු වූ ඉතා බරපතළ වංචාවක් වන අතර, මුස්ලිම්වරයාගේ ජීවිතයේ ඉතා විශාල පාපයක් වන රිබා (පොලී) වෙතද ඔහුව ඇද දැමිය හැකිය.

එබැවින් කලින් මුදල් වියදම් කිරීමේදී දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුය. එය තමන්ගේ මුදල් නොවන බැවින්, මිනිසා වියදම් කරන ප්‍රමාණය පිළිබඳව නිසි හැඟීමක් නොදැනිය හැකිය. නමුත් පසුව එහි වේදනාව බොහෝ ගුණයකින් වැඩි වී ඔහුට දැනෙනු ඇත.

හයවනුව: තහනම් දේවල් සඳහා මුදල් වියදම් කිරීමෙන් ප්‍රවේශම් විය යුතුය. නබි ﷺ තුමාණන් අපට දන්වා ඇත්තේ මිනිසා තම ධනය කොහෙන් උපයාගත්තේද, කුමන දේ සඳහා වියදම් කළේද යන්න පිළිබඳව ප්‍රශ්න කරනු ලබන බවයි. හරාම් දේවල් සඳහා වියදම් කිරීම නාස්තියකි.

අල්ලාහ් තආලා පවසයි:

“සැබැවින්ම නාස්තිකාරයෝ ෂෙයිතාන්ලාගේ සහෝදරයෝ වෙති.”
(සූරා අල්-ඉස්රා: 27)

අර්බුදයෙන් මිදීමේදී තව්බා සහ ඉස්තිග්ෆාර්හි බලපෑම

මෙම ගැටලුව සඳහා පොදු ප්‍රතිකාරය වන්නේ තව්බා කිරීම සහ අල්ලාහ් වෙත නැවත හැරීමයි.

අල්ලාහ් තආලා පවසයි:

“මිනිසුන්ගේ අත්වලින් උපයාගත් දෑ නිසා ගොඩබිම හා මුහුදෙහි විනාශය පෙනී ගියේය. ඔවුන් කළ දෑවලින් කොටසක් ඔවුන්ට රසවිඳවීම සඳහාය; ඔවුන් නැවත හැරී එනු පිණිසය.”
(සූරා අර්-රූම්: 41)

සමාජය තුළ අයහපත් ක්‍රියා පැතිරී, දූෂණය, අශීලාචාරකම, කාම අපචාර සහ රිබා පැතිර ගිය විට, අල්ලාහ් ඔවුන් වෙත විවිධ ආකාරයේ විපත් එවයි. වැසි වළක්වයි, මිල ඉහළ යයි. මෙලෙස සෑම විපතකටම පාපයන් හා අකීකරුකම් යම් හේතුවක් වේ.

“ඔබලාට සිදුවන කවර විපතක් වුවද, එය ඔබගේම අත්වලින් උපයාගත් දෑ නිසාය. එහෙත් ඔහු බොහෝ දෑට සමාව දෙයි.”
(සූරා අෂ්-ෂූරා: 30)

අල්ලාහ්ගේ දාසයිනි! පාපයක් නිසා මිස විපතක් පහළ නොවේ; තව්බාවක් නිසා මිස එය ඉවත් නොවේ.

ඉස්තිග්ෆාර් කිරීම සමෘද්ධියට හේතු අතරින් එකකි.

“එබැවින් මම මෙසේ පැවසුවෙමි: ‘ඔබලා ඔබගේ පරමාධිපතිගෙන් සමාව ඉල්ලා සිටින්න. සැබැවින්ම ඔහු අතිශය සමාව දෙන්නෙකි. ඔහු ඔබලා වෙත අහසින් අඛණ්ඩ වර්ෂාව එවනු ඇත. තවද ඔහු ධනයෙන් හා දරුවන්ගෙන් ඔබලාට උපකාර කරනු ඇත. උයන් ලබා දී, ගංගාද ලබා දෙනු ඇත.’”
(සූරා නූහ්: 10–12)

එමෙන්ම දුප්පතුන් අමතක නොකළ යුතුය. පුණ්‍යායතන, පුණ්‍ය සංවිධාන සහ පුද්ගලයන් මෙම අසරණයන් සඳහා සෑම මට්ටමකින්ම විසඳුම් සෙවීමට කටයුතු කළ යුතුය.

“ඔබලා යහපතක් ලෙස කුමක් වියදම් කළත්, එය ඔබලා වෙත සම්පූර්ණයෙන්ම ආපසු දෙනු ලැබේ. ඔබලාට කිසිදු අසාධාරණයක් සිදු නොවනු ඇත.”
(සූරා අල්-බකරා: 272)

“ආදම්ගේ පුත්‍රය! වියදම් කරන්න; මම නුඹ කෙරෙහි වියදම් කරන්නෙමි.”

අල්ලාහ්ගේ පරමාධිපතියාණනි! ලෝකවාසීන්ගේ පරමාධිපතියාණනි, ඔබගේ කරුණාව හා ආශීර්වාද අප වෙත පැතිරවනු මැනව.

අති කරුණාවන්තයාණනි! අපගේ ජීවිත පුළුල් කරනු මැනව. ප්‍රාර්ථනා අසන්නාණනි! මිල ඉහළ යාමෙන් හා වසංගතයෙන් අපව මුදා හරිනු මැනව.

අල්ලාහ්! යහපත් ක්‍රියා හා පුණ්‍ය ක්‍රියාවන් සිදු කිරීමටත්, අයහපත් ක්‍රියාවන් අත්හැරීමටත් අපට හැකියාව ලබා දෙනු මැනව. සැබැවින්ම ඔබ අතිශය සමාව දෙන, කරුණාවන්ත, සමාව ලබා දෙන, උදාර වූ තැනැත්තාය.

මාගේ මෙම ප්‍රකාශය මෙතැනින් අවසන් කරමි. මා වෙනුවෙන්ද ඔබ වෙනුවෙන්ද අල්ලාහ්ගෙන් සමාව ඉල්ලා සිටිමි. එබැවින් ඔබලා ඔහුගෙන් සමාව ඉල්ලා සිටින්න. සැබැවින්ම ඔහු අතිශය සමාව දෙන, කරුණාවන්තය.

දෙවන කුත්බාව

සියලු ප්‍රශංසා පුළුල් ලෙස රිස්ක් ලබා දෙන්නා වූ අල්ලාහ්ටමය. ඔහුටම සියලු ප්‍රශංසා හිමි වේ. ඔහු හැර වෙනත් දෙවියෙකු නොමැති බවත්, ඔහුට කිසිදු හවුල්කරුවෙකු නොමැති බවත් මම සාක්ෂි දරමි. ඔහු රිස්ක් බෙදා දෙන්නාය.

මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් ඔහුගේ දාසයා, දූතයා, නබිවරයා, මිත්‍රයා, තෝරාගත් තැනැත්තා සහ විශ්වාසවන්තයා බවටද මම සාක්ෂි දරමි. අල්ලාහ් ඔහු කෙරෙහිද, ඔහුගේ පවුලේ අය සහ සහාබාවරුන් කෙරෙහිද ආශීර්වාද හා ශාන්තිය ලබා දෙනු මැනව.

අල්ලාහ්! ඔබගේ දාසයා හා නබිවරයා වන මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් කෙරෙහිද, ඔහුගේ පවුලේ අය, සහාබාවරුන්, කලීෆාවරුන්, භාර්යාවන් සහ පරම්පරාව කෙරෙහිද විනිශ්චය දිනය දක්වා ආශීර්වාද හා ශාන්තිය ලබා දෙනු මැනව.

ලෝකවාසීන්ගේ පරමාධිපතියාණනි! විනිශ්චය දිනය දක්වා ඔවුන්ව යහපත් ලෙස අනුගමනය කරන්නන් කෙරෙහිද ආශීර්වාද කරනු මැනව.

‘අම් අර්-රමාදා’ අර්බුදයේදී උමර් رضي الله عنه තුමා ගත් ක්‍රියාමාර්ග

අල්ලාහ්ගේ දාසයිනි! නූතන කළමනාකරණ විශේෂඥයන් අර්බුද කළමනාකරණය හඳුනා ගැනීමට පෙර සිටම, අපගේ දීප්තිමත් ඉතිහාසය තුළ විවිධ අර්බුද කළමනාකරණ ක්‍රම තිබුණි.

උමර් رضي الله عنه තුමාගේ පාලන කාලයේ ‘අම් අර්-රමාදා’ නම් වසරේ දැඩි නියඟයක් ඇති වී ආහාර හිඟ විය. එය මාස නවයක් පුරා පැවතුණි. සුළඟ අළු මෙන් දූවිලි ගෙන ගිය නිසා එම වසර ‘රමාදා’ ලෙස නම් කළ බවත්, පොළොව අළු මෙන් කළු පැහැයට හැරුණු නිසා එසේ නම් කළ බවත් සඳහන් වේ.

එම අර්බුදයේදී උමර් رضي الله عنه තුමා ගත් ක්‍රියාමාර්ග මොනවාද?

පළමුව: මිනිසුන්ට බහුලව සලාත් කිරීම, දුආ කිරීම සහ අල්ලාහ් වෙත සරණ පැතීම සඳහා උනන්දු කළහ.

ඔහු මිනිසුන් සමඟ ඉෂා සලාතය ඉටු කර, තම නිවසට ගිය පසුත් රාත්‍රියේ අවසාන කොටස දක්වා සලාත් කරමින් සිටියහ. පසුව මදීනාවේ සීමාවන් වෙත ගොස් ඒවා වටා ගමන් කරමින් සහ අලුයම කාලයේදී මෙසේ දුආ කළහ:

“අල්ලාහ්! මුහම්මද් ﷺ තුමාණන්ගේ උම්මාවේ විනාශය මගේ අතින් සිදු නොකරනු මැනව.”

එතුමා තවදුරටත් මෙසේ පැවසූහ:

“අල්ලාහ්! නියඟය නිසා අපව විනාශ නොකරනු මැනව. අප වෙතින් මෙම විපත ඉවත් කරනු මැනව.”

ඔහු මෙම වචන නැවත නැවතත් පැවසූහ.

දෙවනුව: විවිධ ප්‍රදේශවල තම නිලධාරීන් වෙත ලිපි යවා සහන ඉල්ලා සිටියහ.

ඊජිප්තුවේ ආණ්ඩුකාර අම්ර් ඉබ්නු අල්-ආස් වෙත යැවූ ලිපියේ මෙසේ සඳහන් කළහ:

“උදව්! උදව්! ඔබත්, ඔබ සමඟ සිටින අයත්, ඔබ ඉදිරියේ සිටින අයත් ඔබ සිටින තත්ත්වයේ සිටිති; අපිද අප සිටින තත්ත්වයේ සිටිමු.”

එවිට අම්ර් رضي الله عنه තුමා පිටි රැගෙන යන ඔටුවන් දහසක් එවූ අතර, මුහුද හරහා පිටි සහ තෙල් රැගෙන යන නැව් විස්සක්ද, ඇඳුම් පන්දහසක්ද එවීය.

එසේම උමර් رضي الله عنه තුමා සඅද් ඉබ්නු අබී වක්කාස් رضي الله عنه වෙතද ලිපියක් යැවූ අතර, ඔහු පිටි රැගෙන යන ඔටුවන් තුන්දහසක් සහ අබායා තුන්දහසක් එවීය.

ෂාම්හි ආණ්ඩුකාරයාද පිටි රැගෙන යන ඔටුවන් දෙදහසක් එවීය.

මේ ආකාරයෙන් මුස්ලිම්වරු එකිනෙකාට සහයෝගය දැක්වූහ. මන්ද මෙම උම්මාව එක් ශරීරයක් මෙනි. එහි එක් කොටසකට දුෂ්කරතාවක් ඇති වූ විට, අනෙක් කොටස්ද ඒ සඳහා සහාය වීමට ඉදිරිපත් වෙති.

තෙවනුව: උමර් رضي الله عنه තුමා මිනිසුන්ගේ දුක් වේදනාව තමන්ටද දැනෙන්නට සලස්වා ගත්හ.

අනස් رضي الله عنه තුමා පැවසුවේ:

“රමාදා වසරේ උමර්ගේ උදරය ගොරගොර හඬ නැගුවේය. ඔහු ඔලිව් තෙල් පමණක් අනුභව කළ අතර ගිතෙල් අනුභව නොකළේය.”

ඔහුගේ උදරය ගොරගොර හඬ නැගූ විට, ඔහු තම ඇඟිලි දෙකෙන් එය තට්ටු කරමින් මෙසේ පැවසූහ:

“ගොරගොර හඬ නගන්න. මිනිසුන්ට ජීවය ලැබෙන තුරු—එනම් අල්ලාහ් වර්ෂාව එවා පොළොවට සහනය ලබා දෙන තුරු—ඔබට අපගෙන් වෙනත් කිසිවක් නැත.”

අස්ලම් رحمه الله තුමා පැවසුවේ:

“රමාදා වසරේ අල්ලාහ් නියඟය ඉවත් නොකළේ නම්, මුස්ලිම්වරුන්ගේ කටයුතු පිළිබඳව ඇති වූ කනස්සල්ල නිසා උමර් මිය යනු ඇතැයි අපි සිතූවෙමු.”

පසුව ඔහු මිනිසුන්ට උපදෙස් දෙමින් මෙසේ ප්‍රකාශ කළහ:

“මිනිසුනි! ඔබගේ පරමාධිපතිගෙන් සමාව ඉල්ලා, පසුව ඔහු වෙත තව්බා කරන්න. ඔහුගේ කරුණාවෙන් ඉල්ලා සිටින්න. කරුණාවේ වර්ෂාවක් ඉල්ලා සිටින්න.”

මිනිසුන් නබි ﷺ තුමාණන්ගේ මාමා වන අබ්බාස් رضي الله عنه තුමාගෙන්—නබි ﷺ තුමාණන්ට සමීපව සිටි ජීවමාන දැහැමි පුද්ගලයෙකු ලෙස—ඔවුන් වෙනුවෙන් වර්ෂාව ඉල්ලා දුආ කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ.

අබ්බාස් رضي الله عنه තුමා ජීවමානව සිටි බැවින්, ඔවුන් මියගිය පුද්ගලයෙකුගෙන් ඉල්ලා සිටියේ නැත. ජීවමාන පුද්ගලයෙකුට කළ නොහැකි දෙයක්ද ඔවුන් ඔහුගෙන් ඉල්ලා සිටියේ නැත.

අබ්බාස් رضي الله عنه තුමා පිටතට පැමිණ අල්ලාහ්ගෙන් දුආ කළහ. ඔහු දිගින් දිගටම දුආ කරමින් හැඬූ අතර, අල්ලාහ් ඔහුගේ දුආ පිළිගෙන වර්ෂාව පහළ කළේය.

මෙම තත්ත්වයට ප්‍රතිකාර සහ මිල නියම කිරීම පිළිබඳ ෂරීආත්හි ස්ථාවරය

මුස්ලිම් සමාජයන් තුළ නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමට, භාණ්ඩ සාධාරණ මිලකට ලබා දීමට, අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩ සඳහා සහනාධාර ලබා දීමට, පුණ්‍යායතන පුළුල් කිරීමට සහ මිල ඉහළ යාමට හේතු වන ප්‍රධාන කරුණක් වන රිබා නැති කිරීමට කටයුතු කළ යුතුය.

එමෙන්ම භාණ්ඩ ගබඩා කර තබාගෙන මිල ඉහළ යන තුරු විකිණීමෙන් වැළකිය යුතුය. මුස්ලිම්වරුන්ගේ කටයුතු භාරව සිටින පාලකයා විසින් මෙවැනි ක්‍රියාමාර්ග ගත යුතුය.

අවශ්‍යතාවයක් ඇති විට මිනිසුන් සඳහා භාණ්ඩවල මිල නියම කිරීමට ඔහුට අවසර ඇති බව ෆික්හ් විද්වතුන් පැහැදිලි කර ඇත.

නබි ﷺ තුමාණන්ගේ කාලයේ මිල ඉහළ ගිය අවස්ථාවක සහාබාවරුන් මෙසේ ඉල්ලා සිටියහ:

“අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි! අප වෙනුවෙන් මිල නියම කරන්න.”

එවිට එතුමාණෝ පැවසූහ:

“සැබැවින්ම මිල නියම කරන්නා අල්ලාහ්ය. ඔහු මිල සීමා කරන්නාය, පුළුල් කරන්නාය, රිස්ක් ලබා දෙන්නාය. ඔබගෙන් කිසිවෙකුගේ රුධිරය හෝ ධනය සම්බන්ධයෙන් මට අසාධාරණයක් කළ බවට චෝදනා නොමැති තත්ත්වයක මගේ පරමාධිපති හමුවීමට මම බලාපොරොත්තු වෙමි.”

එම අවස්ථාවේ මිල නියම නොකළේ එය අත්‍යවශ්‍ය මට්ටමට නොපැමිණ තිබූ නිසාය. නබි ﷺ තුමාණන් සහනයක් පැමිණෙනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වූ අතර, එය සැබැවින්ම සිදුවිය.

නමුත් වෙළෙන්දන් අතර එකඟතාවක් ඇති වී, මිල සමඟ සෙල්ලම් කරමින්, භාණ්ඩ මිල ඉහළ යන තුරු ඒවා සඟවා තබාගෙන, ඉල්ලුම වැඩි වන අතර සැපයුම කෘත්‍රිම ලෙස අඩු කරන්නේ නම්, විද්වතුන් පවසා ඇති පරිදි මෙම අසාධාරණය ඉවත් කළ යුතුය. එවැනි අවස්ථාවක මිල නියම කිරීම අවසර ලත් ක්‍රියාවකි.

රෝගීන්ට අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධවල මිල ඔවුන්ගේ තත්ත්වය පිළිබඳ කිසිදු සැලකිල්ලකින් තොරව ලෝභකම හා සූරාකෑම නිසා ඉහළ දැමීමද මෙයට අයත් වේ.

මූලික නීතිය වන්නේ භාණ්ඩයක විකිණුම් මිල බලහත්කාරයෙන් නියම නොකිරීමයි; වෙළෙඳපොළ විසින්ම මිල තීරණය කරනු ඇත.

නමුත් මිල ඉහළ යාම වෙළෙන්දන්ගේ කුමන්ත්‍රණයක්, එකඟතාවක් හෝ භාණ්ඩ සඟවා තැබීමක් නිසා සිදුවන්නේ නම්, ෂරීආත්හි දෘෂ්ටිකෝණයෙන් මිල නියම කිරීම සඳහා මැදිහත් වීම සම්පූර්ණයෙන්ම සාධාරණ වේ.

එහෙත් සැපයුම අඩුවීම හා ඉල්ලුම වැඩිවීම නිසා පමණක් මිල ඉහළ ගොස් ඇති අතර, එයට වෙළෙන්දන්ගේ මැදිහත්වීමක් නොමැති නම්, එවැනි අවස්ථාවක මිල බලහත්කාරයෙන් නියම කිරීම අවසර නැත.

එමෙන්ම භාණ්ඩය මිනිසුන්ගේ අත්‍යවශ්‍ය අවශ්‍යතාවක් නොවේ නම්ද මිල නියම කිරීම නොකළ යුතුය. එයට වෙනත් විකල්ප භාණ්ඩ ඇති අතර, ඒවාට මාරුවීමෙන් හානියක් සිදු නොවේ නම්ද මිල බලහත්කාරයෙන් පාලනය නොකළ යුතුය.

නමුත් භාණ්ඩයක් මිනිසුන්ගේ දැඩි අවශ්‍යතාවක් බවට පත්වී, වෙළෙන්දන් අතර එකඟතාවක් සහ සූරාකෑමක් ඇති වුවහොත්, ෂෙයිඛුල් ඉස්ලාම් رحمه الله තුමා පැවසූ පරිදි:

“සාමාන්‍ය ජනතාවට විකිණීමට හා මිලදී ගැනීමට අවශ්‍ය වන භාණ්ඩයක් නම්, එය සාමාන්‍ය මිලකට මිස විකිණිය යුතු නොවේ. මන්ද එය විකිණීමට හා මිලදී ගැනීමට පොදු අවශ්‍යතාවක් ඇති විට, එහි අයිතිය අල්ලාහ්ට අයත්ය.”

අල්ලාහ්ගේ දාසයිනි! ඉහ්තිකාර්—එනම් භාණ්ඩ සඟවා තබාගෙන මිල ඉහළ යන තුරු බලා සිටීම—ආහාර ද්‍රව්‍යවලට පමණක් සීමා නොවේ.

මිනිසුන්ට අවශ්‍ය වන ඕනෑම භාණ්ඩයක් එයට අයත් වේ. එහි මිල ඉහළ යාම හෝ එය නොමැති වීම නිසා මිනිසුන් දැඩි අපහසුතාවකට හා පීඩාවකට පත්වන්නේ නම්, එය සඟවා තැබීම වැරදිය.

ආහාර, ඇඳුම්, ඖෂධ, වාසස්ථාන සඳහා දේපළ, ප්‍රවාහන මාධ්‍ය, උණුසුම් රටවල වායුසමීකරණ යන්ත්‍ර, ශීතකරණ, ඇතැම් විට පරිගණක හා දුරකථනවල අවශ්‍ය මෘදුකාංග පවා මිනිසුන්ගේ අවශ්‍යතා අනුව මෙයට ඇතුළත් විය හැකිය.

නබි ﷺ තුමාණන් පැවසූහ:

“භාණ්ඩ සඟවා තබාගෙන මිල ඉහළ යන තුරු බලා සිටින්නේ පාපතරයෙකු මිස වෙනත් කෙනෙකු නොවේ.”

මෙහි “පාපතරයා” යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ අල්ලාහ්ට අකීකරු වී පාපයට වැටුණු පුද්ගලයාය.

මෙම හදීසය භාණ්ඩ ගබඩා කර තබාගෙන ජනතාව අපහසුතාවට පත් කිරීම තහනම් බව පැහැදිලිව පෙන්වා දෙයි. මිනිසුන්ට අවශ්‍ය වන ආහාර ද්‍රව්‍ය වැනි දේ සඟවා තබාගෙන මිල ඉහළ යන තුරු බලා සිටීම තහනම්ය. ආහාර සඟවා තබන අය, දේපළ සඟවා තබන අය, ඖෂධ සඟවා තබන අය සිටියහොත්, නිසැකවම මිනිසුන් දැඩි අපහසුතාවකට පත්වනු ඇත.

විද්වතුන් පැවසුවේ:

“මිල නියම කිරීම අත්‍යවශ්‍ය තත්ත්වයකට පත්වුවහොත්, පාලකයා වෙළෙන්දන් කැඳවා, අදහස් හා දුරදර්ශී අවබෝධය ඇති පුද්ගලයන්ගෙන් උපදෙස් ලබාගත යුතුය. පාරිභෝගිකයන් හා ගැනුම්කරුවන් නියෝජනය කරන පිරිසක්ද එම සාකච්ඡාවට සහභාගි විය යුතු අතර, සියලු පාර්ශ්වයන්ට සුදුසු සාධාරණ මිලක් තීරණය කළ යුතුය.”

ෂරීආත්හි ලාභය සඳහා නිශ්චිත සීමාවක් නියම කර නැත. නමුත් යම් භාණ්ඩයක වෙළෙඳපොළේ ප්‍රසිද්ධ මිලක් තිබේ නම්, එම මිල නොදන්නා හෝ අත්දැකීම් අඩු ගැනුම්කරුවෙකු රවටා, එය මුල් නිෂ්පාදනයක් යැයි ඔහු සිතන පරිදි මිල ඉහළ දැමීම අවසර නැත. එමෙන්ම වෙළෙඳපොළේ මිල නොදන්නා පුද්ගලයෙකුගෙන් අසාධාරණ ලෙස අධික මිලක් අය කිරීමද අවසර නැත.

මෙය “ඝබ්න්” (වෙළෙඳ ගනුදෙනුවක අසාධාරණ මිල වෙනස) ලෙස හැඳින්වේ. එවැනි අවස්ථාවක ගැනුම්කරුට භාණ්ඩය ආපසු ලබා දී තම මුදල් ලබා ගැනීමට අයිතියක් ඇත.

උදාහරණයක් ලෙස, වෙළෙඳපොළේ යම් භාණ්ඩයක මිල රියාල් 100ක් නම්, එය 101කට, 102කට, 103කට හෝ 105කට විකිණීම සාමාන්‍යයෙන් මිනිසුන් අතර සිදුවන සුළු මිල වෙනසකි. නමුත් එය රියාල් 150කට විකිණීම පැහැදිලි අසාධාරණ මිල වැඩි කිරීමකි.

නබි ﷺ තුමාණන් වෙළෙඳපොළට පැමිණෙන භාණ්ඩ වෙළෙඳපොළට පැමිණීමට පෙර මාර්ගයේදීම මිලදී ගැනීමෙන් සහ නගරයේ වෙළෙන්දා ගම්බද වෙළෙන්දා වෙනුවෙන් විකිණීමෙන් වළක්වා ඇත්තේද මෙවැනි වංචාවක් හා අසාධාරණ මිල වෙනසක් ඇති නොවීම සඳහාය.

By: Asshaikh Salih Almunajjid Hafilahullah