“ඔබට අන් අය ඔබ සමඟ කටයුතු කරනවාට කැමති ආකාරයටම, ඔබත් ඔවුන් සමඟ කටයුතු කරන්න.”
මෙය මිනිසුන් අතර ප්‍රචලිත කියමනක් මෙන්ම නිතරම මතක් කර දෙන ප්‍රඥාවන්ත උපදේශයකි. නමුත් මෙය නබි ﷺ තුමාගෙන් වාර්තා වූ හදීසයක් නොවේ. එය යහපත් හැසිරීම සම්බන්ධයෙන් වැදගත් මූලධර්මයකි.
එහෙත්, මෙම මූලධර්මයට වඩා අඩු නොවන, එහි උසස් බව හා ශ්‍රේෂ්ඨත්වය ඉක්මවා යන තවත් මූලධර්මයක් ඔබට ඉදිරිපත් කිරීමට මම කැමැත්තෙමි. එය කුමක්දැයි ඔබ දන්නවාද?
“අල්ලාහ් ඔබ සමඟ කටයුතු කරනවාට ඔබ කැමති ආකාරයටම, ඔබත් මිනිසුන් සමඟ කටයුතු කරන්න.”
ඔබ අන් අය ඔබ සමඟ කටයුතු කරනවාට කැමති ආකාරයටම ඔවුන් සමඟ කටයුතු කිරීම පමණක් මම ඔබෙන් අපේක්ෂා නොකරමි. ඒ වෙනුවට, තවත් පියවරක් ඉදිරියට ගොස්, අල්ලාහ් (ඔහුගේ මහිමය උත්තරීතරය) ඔබ සමඟ කටයුතු කරනවාට ඔබ කැමති ආකාරයටම මිනිසුන් සමඟ කටයුතු කරන්නැයි මම ඔබට කියමි.
ඔබට සර්වබලධාරී අල්ලාහ්ගෙන් යම් දෙයක් අවශ්‍ය නම්, එය මිනිසුන් වෙනුවෙන්ද ඉටු කරන්න. එවිට අල්ලාහ් එය ඔබට ලබා දෙනු ඇත.
ඒ සඳහා උදාහරණ කිහිපයක් බලමු.
1. අල්ලාහ් ඔබට රිස්ක් (පෝෂණ සම්පත්) ලබා දෙනවාට ඔබ කැමතිද?
අහෝ අල්ලාහ්ගේ ගැත්තාණෙනි! අල්ලාහ් ඔබට සම්පත් ලබා දෙනවාට ඔබ කැමතිද? එසේ නම්, යහපත් කටයුතු වෙනුවෙන් වියදම් කරන්න. අල්ලාහ් ඔබ වෙනුවෙන් වියදම් කරනු ඇත.
අබූ හුරෙයිරා (රලි) තුමා විසින් වාර්තා කරන ලද පරිදි, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ:
“අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි: ‘ආදම්ගේ පුත්‍රය! ඔබ වියදම් කරන්න. මම ඔබට වියදම් කරමි.’” (බුහාරි සහ මුස්ලිම්)
යහපත් කටයුතු සඳහා වියදම් කරන අයට ඒ වෙනුවට වෙනත් දෙයක් ලබා දෙන බවට සර්වබලධාරී අල්ලාහ් ලබා දුන් පොරොන්දුවකි මෙය.
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
“තවද, ඔබ කුමක් වියදම් කළත්, ඔහු ඒ වෙනුවට වෙනත් දෙයක් ලබා දෙයි.” (අල්-කුර්ආනය 34:39)
2. අල්ලාහ් ඔබට කරුණාව දක්වනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, මිනිසුන්ට කරුණාව දක්වන්න. ඔවුන්ට දුෂ්කරතා ඇති නොකරන්න.
අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අම්ර් (රලි) තුමා විසින් වාර්තා කරන ලද පරිදි, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ:
“කරුණාවන්තයන්ට අසීමිත කරුණාවන්තයා වන අල්ලාහ් කරුණාව දක්වයි. පොළොවේ සිටින අයට කරුණාව දක්වන්න. එවිට අහසේ සිටින තැනැත්තා (අල්ලාහ්) ඔබට කරුණාව දක්වනු ඇත.” (තිර්මිදි)
නමුත් ඔබ අන් අයට කිසිදු සාධාරණ හේතුවක් නොමැතිව හානි කිරීමටත්, ඔවුන්ට දුෂ්කරතා ඇති කිරීමටත් උත්සාහ කරන්නේ නම්, අල්ලාහ් ද ඔබට දුෂ්කරතා ඇති කරනු ඇත.
මන්ද, ප්‍රතිඵලය ක්‍රියාවට අනුරූප වේ.
නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“යමෙක් අන් අයට හානි කරන්නේ නම්, අල්ලාහ් ඔහුට හානි කරනු ඇත. යමෙක් අන් අයට දුෂ්කරතා ඇති කරන්නේ නම්, අල්ලාහ් ඔහුට දුෂ්කරතා ඇති කරනු ඇත.” (ඉබ්නු මාජා සහ තිර්මිදි)
ඔබ මිනිසුන් සමඟ කටයුතු කරන ආකාරයටම අල්ලාහ් ඔබ සමඟ කටයුතු කරනු ඇත. ඔබේ පරමාධිපති කිසිවෙකුටත් අසාධාරණයක් නොකරයි.
3. ඔබට මුහුණ දීමට සිදුවූ අර්බුද හා ගැටලු පහව යනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, දුෂ්කරතාවකට මුහුණ දී සිටින කෙනෙකුට සහනයක් සලසා දෙන්න.
නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“යමෙක් දුෂ්කරතාවකට මුහුණ දී සිටින කෙනෙකුට සහනයක් සලසා දෙන්නේ නම්, අල්ලාහ් මෙලොව හා පරලොව ඔහුට සහනය සලසා දෙනු ඇත.” (මුස්ලිම්)
4. අල්ලාහ් ඔබේ දෝෂ සඟවා, ඔබව අපකීර්තියට පත් නොකරනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, මිනිසුන්ගේ දෝෂ සඟවා තබන්න. ඔවුන්ගේ රහස් හා අඩුපාඩු සොයා බැලීමෙන් වළකින්න.
නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“යමෙක් මුස්ලිම්වරයෙකුගේ දෝෂයක් සඟවා තබන්නේ නම්, අල්ලාහ් මෙලොව හා පරලොව ඔහුගේ දෝෂ සඟවා තබනු ඇත.”
නමුත් ඇතැම් පුද්ගලයන් අන් අයගේ වැරදි ඔවුන් නොදැනුවත්වම ඡායාරූපගත කර, පසුව ඒවා අන්තර්ජාලය හරහා ප්‍රසිද්ධ කරමින් ජනතාවට පෙන්වති. මෙයද අන් අයගේ රහස් හා දෝෂ සොයා බැලීමේ එක් ආකාරයකි. එහි ප්‍රතිවිපාක ඉතා භයානකය.
අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු උමර් (රලි) තුමා විසින් වාර්තා කරන ලද පරිදි, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මින්බර් වේදිකාවට නැඟී උස් හඬින් මෙසේ පැවසූහ:
“වාචිකව ඉස්ලාමයට ඇතුළත් වී, නමුත් ඊමානය තම හදවතට නොපිවිසි අයවලුනි! මුස්ලිම්වරුන්ට හිංසා නොකරන්න. ඔවුන්ට දොස් නොපවරන්න. ඔවුන්ගේ රහස් හා දෝෂ සොයා නොබලන්න. මන්ද, යමෙක් තම මුස්ලිම් සහෝදරයාගේ දෝෂ සොයා බලන්නේ නම්, අල්ලාහ් ද ඔහුගේ දෝෂ සොයා බලනු ඇත. අල්ලාහ් යමෙකුගේ දෝෂ සොයා බලන්නේ නම්, ඔහු තම නිවසේ අභ්‍යන්තරයේ සිටියදීම ඔහුව අපකීර්තියට පත් කරනු ඇත.” (තිර්මිදි)
5. ඔබේ පාපවලට අල්ලාහ් සමාව දී, ඒවා නොසලකා හරිනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, මිනිසුන් ඔබට වැරදි කළ විට ඔබත් ඔවුන්ට සමාව දෙන්න.
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
“ඔබ අතරින් ගුණවත්භාවය හා වත්කම් හිමි අය, ඥාතීන්ටත්, දුප්පතුන්ටත්, අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයේ හිජ්රත් කළ අයටත් (ආධාර) නොදීමට දිවුරා නොසිටිය යුතුය. ඔවුහු සමාව දී, නොසලකා හරිත්වා. අල්ලාහ් ඔබට සමාව දෙනවාට ඔබ කැමති නොවන්නෙහුද? අල්ලාහ් අතිශයින් සමාව දෙන, මහා කරුණාවන්තය.” (අල්-කුර්ආනය 24:22)
මෙම ආයතයේ පසුබිමට සම්බන්ධ සිදුවීමක් තිබේ.
අබූ බක්ර් අස්-සිද්දීක් (රලි) තුමා තම ඥාතියෙකු වූද දුප්පතෙකු වූද මිස්තහ් ඉබ්නු උසාසාට මුදල් වියදම් කරමින් උපකාර කළේය.
නමුත් ආයිෂා (රලි) තුමියට එරෙහිව ගොතන ලද අපවාදයේ සිදුවීමේදී මිස්තහ් ද එම අපවාදය පැතිරවූ අය සමඟ එක්ව කතා කළේය.
එවිට අබූ බක්ර් (රලි) තුමා මෙසේ පැවසීය:
“අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමි! මිස්තහ් ආයිෂා ගැන එසේ පැවසූ පසු මම ඔහුට කිසිදාක මුදල් වියදම් නොකරමි.”
එවිට අල්ලාහ් ඉහත ආයතය පහළ කළේය:
“ඔවුහු සමාව දී, නොසලකා හරිත්වා. අල්ලාහ් ඔබට සමාව දෙනවාට ඔබ කැමති නොවන්නෙහුද? අල්ලාහ් අතිශයින් සමාව දෙන, මහා කරුණාවන්තය.”
එවිට අබූ බක්ර් (රලි) තුමා මෙසේ පැවසීය:
“එසේය! අල්ලාහ් මට සමාව දෙනවාට මම කැමැත්තෙමි.”
ඉන්පසු ඔහු මිස්තහ්ට කලින් ලබා දුන් ආධාර නැවත ලබා දීමට පටන් ගත්තේය. තවද, “අල්ලාහ් මත දිවුරා කියමි! මම ඔහුට ලබා දුන් ආධාර කිසිදාක නතර නොකරමි” යනුවෙන්ද පැවසීය.
මෙයින් අපට ඉගෙන ගත හැක්කේ, අපට අසාධාරණයක් කළ අයට සමාව දීමෙන් අල්ලාහ්ගේ සමාව අපේක්ෂා කළ යුතු බවයි.
6. සර්වබලධාරී අල්ලාහ්ගේ උපකාරය ඔබට අවශ්‍යද?
එසේ නම්, මුස්ලිම් සහෝදරයෙකුගේ අවශ්‍යතා ඉටු කිරීමට උපකාර කරන්න.
නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“ගැත්තා තම සහෝදරයාට උපකාර කරන තාක් කල් අල්ලාහ් ද එම ගැත්තාට උපකාර කරනු ඇත.”
7. මළවුන් කෙරෙන් නැඟිටුවනු ලබන දිනයේදී අල්ලාහ් නිරයේ ගින්න ඔබේ මුහුණෙන් ඉවත් කරනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, ඔබ ඉදිරියේදී මිනිසුන් ඔබේ සහෝදරයා ගැන පසුපසින් නින්දා කරන විට, ඔහුගේ ගෞරවය ආරක්ෂා කරන්න.
නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“යමෙක් තම සහෝදරයාගේ ගෞරවය වෙනුවෙන් පෙනී සිටිමින් එය ආරක්ෂා කරන්නේ නම්, මළවුන් කෙරෙන් නැඟිටුවනු ලබන දිනයේදී අල්ලාහ් ඔහුගේ මුහුණෙන් නිරයේ ගින්න ඉවත් කරනු ඇත.” (තිර්මිදි)
8. මෙලොව හා පරලොව අල්ලාහ් ඔබට ජය ලබා දෙනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, ඔබේ මුස්ලිම් සහෝදරයා නොමැති අවස්ථාවලදී ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්න. ඔහුගේ ගෞරවය ආරක්ෂා කරමින් ඔහු වෙනුවෙන් සහයෝගය ලබා දෙන්න.
නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“යමෙක් තම සහෝදරයා නොමැති අවස්ථාවක ඔහුට සහාය වන්නේ නම්, අල්ලාහ් මෙලොව හා පරලොව ඔහුට සහාය වනු ඇත.” (අල්-බයිහකී)
ජාබිර් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් සහ අබූ තල්හා ඉබ්නු සහ්ල් අල්-අන්සාරී (රලි) යන සහාබාවරුන් විසින් වාර්තා කරන ලද පරිදි, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ:
“මුස්ලිම්වරයෙකුගේ ගෞරවය කෙලෙසනු ලබන සහ ඔහුගේ පාරිශුද්ධත්වය උල්ලංඝනය කරනු ලබන ස්ථානයකදී, ඔහුට උපකාර කිරීමට හැකියාව තිබියදීත් ඔහුව අත්හැර දමන කිසිවෙකු නැත; ඔහුට උපකාර අවශ්‍ය වන අවස්ථාවකදී අල්ලාහ් ද ඔහුව අත්හැර දමනු ඇත. එසේම, මුස්ලිම්වරයෙකුගේ ගෞරවය කෙලෙසනු ලබන සහ ඔහුගේ පාරිශුද්ධත්වය උල්ලංඝනය කරනු ලබන ස්ථානයකදී ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටින කිසිවෙකු නැත; ඔහුට උපකාර අවශ්‍ය වන අවස්ථාවකදී අල්ලාහ් ඔහුට උපකාර කරනු ඇත.” (අහ්මද් සහ අබූ දාවූද්)
9. මිනිසුන්ගේ පාද ලිස්සන දිනයේදී සිරාත් පාලම මත ඔබේ පාද ස්ථාවරව තබනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, ඔබේ මුස්ලිම් සහෝදරයාගේ අවශ්‍යතාව ඉටු වන තෙක් ඔහුට උපකාර කරන්න.
නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූ බව වාර්තා වේ:
“යමෙක් තම මුස්ලිම් සහෝදරයාගේ අවශ්‍යතාව ඉටු කර දෙන තෙක් ඔහු සමඟ ගමන් කරමින් සහාය වන්නේ නම්, පාද ලිස්සන දිනයේදී අල්ලාහ් ඔහුගේ පාද ස්ථාවර කරනු ඇත.” (ඉබ්නු අබිද් දුන්යා)
10. සර්වබලධාරී අල්ලාහ් ඔබට ආදරය කරනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, අල්ලාහ්ගේ දැහැමි ගැත්තන්ට ආදරය කරන්න. ඔවුන් සමඟ ඇසුරු කරන්න. ඔවුන් බැලීමට යන්න. ඔවුන් සමඟ යහපත් ඇසුරක් පවත්වා ගන්න.
නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූ බව වාර්තා වේ:
“සර්වබලධාරී අල්ලාහ් මෙසේ පැවසීය: ‘මා වෙනුවෙන් එකිනෙකාට ආදරය කරන්නන්ටත්, මා වෙනුවෙන් එකට වාඩි වී සිටින්නන්ටත්, මා වෙනුවෙන් එකිනෙකා බැලීමට යන්නන්ටත්, මා වෙනුවෙන් එකිනෙකාට වියදම් කරන්නන්ටත් මාගේ ආදරය අනිවාර්ය වී ඇත.’” (අහ්මද්)
11. අල්ලාහ් ඔබට ස්වර්ගයේ ඉඩකඩ පුළුල් කර දෙනවාට ඔබ කැමතිද?
එසේ නම්, වෙනත් කෙනෙකුට වාඩි වීමට අවශ්‍ය වූ විට සභාවේදී ඔහුට ඉඩකඩ සලසා දෙන්න.
සර්වබලධාරී අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
“අහෝ විශ්වාස කළවුනි! ‘සභාවලදී ඉඩකඩ සලසා දෙන්න’ යැයි ඔබට කියනු ලැබූ විට, ඉඩකඩ සලසා දෙන්න. එවිට අල්ලාහ් ඔබට ඉඩකඩ සලසා දෙනු ඇත. තවද, ‘නැඟිටින්න’ යැයි ඔබට කියනු ලැබූ විට, නැඟිටින්න. ඔබ අතරින් විශ්වාස කළවුන්ටත්, දැනුම ලබා දෙනු ලැබූ අයටත් අල්ලාහ් තරාතිරම් උසස් කරනු ඇත. ඔබ කරන දේ පිළිබඳව අල්ලාහ් මනා අවබෝධයකින් යුක්තය.” (අල්-කුර්ආනය 58:11)
අවසාන උපදේශය
එබැවින්, සර්වබලධාරී අල්ලාහ් ඔබ සමඟ කටයුතු කරනවාට ඔබ කැමති ආකාරයටම මිනිසුන් සමඟ කටයුතු කරන්න.
අල්ලාහ්ගෙන් ඔබ අපේක්ෂා කරන්නේ කරුණාව, උපකාරය, ජයග්‍රහණය, ඔබේ දෝෂ සඟවා තැබීම, ආශීර්වාද හා නිරයේ ගින්නෙන් මිදීම බවට සැකයක් නැත.
ඔබට මේ සියල්ල අවශ්‍ය නම්, ඔබේ චරිතය හා මිනිසුන් සමඟ කටයුතු කරන ආකාරය යහපත් කරගන්න. එවිට අල්ලාහ්ගේ අනුමැතියෙන් ඔබේ අවශ්‍යතා ඉටු කරගැනීමට හැකි වනු ඇත.
එබැවින්, මෙම වැදගත් මූලධර්මය මතක තබාගෙන එය ක්‍රියාවට නංවන්න:
