නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් අපවත්වීම

රෝගය ආරම්භ වීම

හිජ්රි 11 වැනි වර්ෂයේ සෆර් මාසයේ 29 වැනි දින, එය සඳුදා දිනයක් විය. රසූලුල්ලාහ් ﷺ තුමා බකීඋ භූමියේ අවමංගල්‍යයකට සහභාගි වූහ. එතැනින් ආපසු පැමිණෙමින් සිටියදී මාර්ගයේදී ඔහුගේ හිසෙහි දැඩි වේදනාවක් ඇති වූ අතර, උණද දැඩි විය. ඔහු හිස බැඳගෙන සිටි පටියට ඉහළින් පවා උණේ දැඩි උෂ්ණත්වය දැනෙන්නට විය.

නබි ﷺ තුමා රෝගාතුරව සිටියදී දින 11ක් ජනතාවට සලාතය මෙහෙයවූහ. ඔහුගේ සමස්ත රෝගී කාලය දින 13ක් හෝ 14ක් පමණ විය.

අවසාන සතිය

රසූලුල්ලාහ් ﷺ තුමාගේ රෝගය වඩාත් උත්සන්න විය. එවිට තම භාර්යාවන්ගෙන් මෙසේ විමසූහ:

“හෙට මම කොහේ සිටින්නෙමි? හෙට මම කොහේ සිටින්නෙමි?”

එතුමා අදහස් කළේ ආයිෂා رضي الله عنهاගේ දිනයයි. එබැවින් එතුමාගේ භාර්යාවෝ තමන් කැමති ස්ථානයක සිටීමට අවසර දුන්හ. එතැන් සිට එතුමා ආයිෂා رضي الله عنهاගේ නිවසේ සිටි අතර, අවසානයේ එහිදීම අභාවප්‍රාප්ත වූහ.

ආයිෂා رضي الله عنها, රසූලුල්ලාහ් ﷺ තුමාගෙන් ඉගෙනගත් මුඅව්විදාත් සූරා සහ දුආවන් කියවා, එතුමා මත පිඹිමින්, ආශීර්වාදය බලාපොරොත්තුවෙන් තම අතින් එතුමාගේ ශරීරය පිරිමැද්දාය.

අභාවයට දින පහකට පෙර

අභාවයට දින කිහිපයකට පෙර බදාදා දිනයේදී එතුමාගේ ශරීරයේ රෝගය නිසා ඇති වූ උණ දැඩි විය. වේදනාවද ඉතා තද වූ අතර, එතුමා සිහිසුන් වූ අවස්ථාවක්ද විය.

එවිට නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූහ:

“විවිධ ළිං හතකින් ගත් වතුර භාජන හතක් මා මත වත් කරන්න. එවිට මම ජනතාව වෙත ගොස් ඔවුන්ට අවවාද කරන්නෙමි.”

ආයිෂා رضي الله عنها පැවසුවාය: අපි එතුමාව හෆ්සා رضي الله عنهاගේ ජල භාජනයෙහි වාඩි කරවා, එතුමා මත ජලය වත් කළෙමු.

එයින් පසු එතුමාට යම් සැහැල්ලුවක් දැනුණි. හිස බැඳගෙනම මස්ජිදයට ගොස් මින්බරය මත වාඩි වී ජනතාවට දේශනා කළහ.

එතුමා පැවසූහ:

“යුදෙව්වරුන් සහ ක්‍රිස්තියානීන් මත අල්ලාහ්ගේ ශාපය වේවා! ඔවුහු තම නබිවරුන්ගේ සොහොන් මස්ජිද බවට පත් කරගත්හ.”

තවද එතුමා මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කළහ:

“අල්ලාහුම්ම! මාගේ සොහොන වන්දනා කරනු ලබන පිළිමයක් බවට පත් නොකරනු මැනව.”

ඉන්පසු එතුමා පහළට බැස දහවල් සලාතය ඉටු කළහ. පසුව නැවත මින්බරය මත වාඩි වී පෙර පැවසූ කරුණු සහ වෛරය හා විරෝධය පිළිබඳව කතා කළහ.

ඉන්පසු අන්සාර්වරුන් පිළිබඳව මෙසේ උපදෙස් දුන්හ:

“මම ඔබට අන්සාර්වරුන් පිළිබඳව උපදෙස් දෙමි. ඔවුන් මාගේ අතිශය සමීප පවුලක් හා මාගේ විශ්වාසවන්තයන්ය. ඔවුන් තමන්ට පැවරුණු වගකීම ඉටු කර ඇත. ඔවුන්ට හිමි දේ ඉතිරිව ඇත. එබැවින් ඔවුන් අතර යහපත් අයගේ යහපත පිළිගන්න, ඔවුන්ගේ වැරදි කළ අයට සමාව දෙන්න.”

තවත් වාර්තාවක මෙසේ සඳහන් වේ:

“මිනිසුන් වැඩි වන අතර අන්සාර්වරුන් අඩු වනු ඇත. ඔවුන් ආහාරයේ ඇති ලුණු මෙන් වන තුරු. එබැවින් ඔබ අතරින් යම් කෙනෙකුට කෙනෙකුට හානි කිරීමට හෝ ප්‍රයෝජන ලබාදීමට හැකි බලයක් ලැබුණහොත්, ඔවුන්ගේ යහපත් අයගෙන් යහපත පිළිගෙන ඔවුන්ගේ වැරදි කළ අයට සමාව දෙන්න.”

අබූ සඊද් අල්-ඛුද්රි رضي الله عنه පැවසුවේ රසූලුල්ලාහ් ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූ බවයි:

“අල්ලාහ් තම එක් දාසයෙකුට මෙලොව හා තමන් සතුව ඇති දේ අතරින් තෝරාගැනීමට අවස්ථාව ලබා දුන්නේය. එම දාසයා අල්ලාහ් සතුව ඇති දේ තෝරාගත්තේය.”

එවිට අබූ බක්ර් رضي الله عنه හැඬූහ. රසූලුල්ලාහ් ﷺ තුමා යම් දාසයෙකුට තෝරාගැනීමට අවස්ථාව ලැබුණු බව පමණක් පැවසූ විට ඔහු හැඬීම පිළිබඳව සහාබාවරු පුදුම වූහ. නමුත් එම තෝරාගැනීමට ලක් වූ දාසයා රසූලුල්ලාහ් ﷺ තුමා බවත්, අබූ බක්ර් رضي الله عنه ඔවුන් අතරින් ඒ බව වඩාත් හොඳින් අවබෝධ කරගත් බවත් පසුව පැහැදිලි විය.

එවිට නබි ﷺ තුමා පැවසූහ:

“තම සමාගමෙන් හා තම ධනයෙන් මට වැඩිම උපකාර කළ මිනිසා අබූ බක්ර්ය. මාගේ පරමාධිපතියා හැර වෙනත් කෙනෙකු සමීප මිතුරෙකු ලෙස තෝරාගැනීමට තිබුණේ නම්, මම අබූ බක්ර්ව තෝරාගන්නෙමි. නමුත් ඉස්ලාමීය සහෝදරත්වය හා ආදරය පමණි. මස්ජිදයේ ඇති සියලු දොරටු වසා දමනු ලැබිය යුතු අතර, අබූ බක්ර්ගේ දොර හැර.”

අභාවයට දින හතරකට පෙර

අභාවයට දින හතරකට පෙර, එනම් බ්‍රහස්පතින්දා දිනයේදී, වේදනාව දැඩිව තිබියදී නබි ﷺ තුමා මෙසේ පැවසූහ:

“මා වෙත ලිවීමට අවශ්‍ය දේ ලියන්නට උපකරණයක් ගෙන එන්න. ඉන්පසු ඔබ නොමඟ නොයනු ඇත.”

උමර් رضي الله عنه පැවසූහ:

“නබි ﷺ තුමාට වේදනාව දැඩි වී ඇත. ඔබ අතර අල්–කුරානය තිබේ. අපට අල්ලාහ්ගේ ග්‍රන්ථය ප්‍රමාණවත්ය.”

එවිට නිවසේ සිටි අය අතර මතභේදයක් හා වාදයක් ඇති විය. සමහරු, “රසූලුල්ලාහ් ﷺ තුමා ඔබට නොමඟ නොයන ලෙස ලියවිල්ලක් ලියා දෙනු පිණිස එතුමාට අවශ්‍ය දේ ගෙන එන්න” යැයි පැවසූහ. තවත් සමහරු උමර් رضي الله عنه පැවසූ දේට එකඟ වූහ.

ඔවුන් නබි ﷺ තුමා ඉදිරියේ වැඩි වශයෙන් කතාබහ කරමින් මතභේදයට පත් වූ විට එතුමා මෙසේ පැවසූහ:

“ඔබ මා වෙතින් නැඟිට යන්න.”

එදින එතුමා කරුණු තුනක් පිළිබඳව උපදෙස් දුන්හ:

1. අරාබි අර්ධද්වීපයෙන් බහුදේවවාදීන් ඉවත් කරන්න.
2. මා විසින් නියෝජිත පිරිස්වලට ලබා දුන් ආකාරයටම නියෝජිත පිරිස්වලට ත්‍යාග ලබා දෙන්න.
3. තුන්වන කරුණ වාර්තාකරුට අමතක වී ඇත.

එය අල්–කුරානය හා සුන්නාව දැඩිව අල්ලාගැනීම, උසාමා رضي الله عنهගේ හමුදාව පිටත් කිරීම, හෝ සලාතය සහ ඔබ යටතේ සිටින අය පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීම විය හැකි බව සඳහන් කර ඇත.

රෝගය ඉතා දැඩිව තිබුණද, එම බ්‍රහස්පතින්දා දක්වා නබි ﷺ තුමා සියලු සලාත් ජනතාව සමඟම ඉටු කළහ.

ඉන්පසු රෝගය තවත් උත්සන්න වූ අතර, එතුමාට මස්ජිදයට යාමට නොහැකි විය.

ආයිෂා رضي الله عنها මෙසේ විස්තර කරයි:

නබි ﷺ තුමා මෙසේ විමසූහ:

“මිනිසුන් සලාතය ඉටු කළාද?”

අපි පැවසුවෙමු:

“නැත. ඔවුන් ඔබ එනතුරු බලා සිටිති.”

එවිට එතුමා ජල භාජනයට ජලය දමන ලෙස පැවසූහ. එතුමා ස්නානය කර නැඟී සිටීමට උත්සාහ කළ විට සිහිසුන් වූහ. නැවත සිහිය ලැබුණු පසු නැවතත් “මිනිසුන් සලාතය ඉටු කළාද?” යනුවෙන් විමසූහ.

මෙය කිහිප වතාවක් සිදු විය. අවසානයේ එතුමා අබූ බක්ර් رضي الله عنهට ජනතාවට සලාතය මෙහෙයවන ලෙස නියෝග කළහ.

අබූ බක්ර් رضي الله عنه ඉතා සංවේදී පුද්ගලයෙකු වූ බැවින් උමර් رضي الله عنهට, “ඔබ ජනතාවට සලාතය මෙහෙයවන්න” යැයි පැවසූහ. උමර් رضي الله عنه පැවසුවේ:

“ඔබ එයට වඩා සුදුසුය.”

ඒ අනුව අබූ බක්ර් رضي الله عنه එම දිනවල සලාතය මෙහෙයවූහ.

පසුව නබි ﷺ තුමාට යම් සැහැල්ලුවක් දැනුණු අතර, මිනිසුන් දෙදෙනෙකුගේ ආධාරයෙන් දහවල් සලාතයට පැමිණියහ. ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු අබ්බාස් رضي الله عنه විය. අබූ බක්ර් رضي الله عنه ජනතාවට සලාතය මෙහෙයවමින් සිටියහ.

නබි ﷺ තුමා දුටු විට අබූ බක්ර් رضي الله عنه පසුපසට යාමට උත්සාහ කළහ. නමුත් නබි ﷺ තුමා ඔහුට එසේ නොකරන ලෙස සංඥා කළහ.

එතුමා පැවසූහ:

“මාව ඔහුගේ අසල වාඩි කරවන්න.”

එබැවින් එතුමාව අබූ බක්ර් رضي الله عنهගේ අසල වාඩි කරවන ලදී. අබූ බක්ර් رضي الله عنه නබි ﷺ තුමාගේ සලාතයට අනුගමනය කරමින් සලාතය කළ අතර, ජනතාව අබූ බක්ර්ගේ සලාතය අනුගමනය කළහ. නබි ﷺ තුමා වාඩි වී සිටියහ.

ආයිෂා رضي الله عنها තවදුරටත් පවසයි:

මම නබි ﷺ තුමාගෙන් නැවත නැවත ඉල්ලා සිටියේ අබූ බක්ර් رضي الله عنه ඉතා සංවේදී බැවින්, එතුමාගේ ස්ථානයේ සිට සලාතය මෙහෙයවීමට ගියහොත් හැඬීම නිසා කුරානය කියවීමට නොහැකි විය හැකි බවයි.

නමුත් නබි ﷺ තුමා අවසානයේ මෙසේ පැවසූහ:

“අබූ බක්ර්ට ජනතාවට සලාතය මෙහෙයවීමට කියන්න.”

එසේ අබූ බක්ර් رضي الله عنه සලාතය මෙහෙයවූහ.

අභාවයට එක් දිනකට පෙර

අභාවයට එක් දිනකට පෙර, එනම් ඉරිදා දිනයේදී, නබි ﷺ තුමා තම සේවකයන් නිදහස් කළහ. තමන් සතුව තිබූ දීනාර් හතක් දන් දුන්හ. තම ආයුධද මුස්ලිම්වරුන්ට පරිත්‍යාග කළහ.

එදින රාත්‍රියේ ආයිෂා رضي الله عنها තම අසල්වැසියාගෙන් පහන සඳහා තෙල් ණයට ගත්තාය.

අවසානයේ රසූලුල්ලාහ් ﷺ තුමා අභාවප්‍රාප්ත වන විට, එතුමාගේ යකඩ සන්නාහය යුදෙව්වෙකු ළඟ බාර්ලි සාඋ තිහක් වෙනුවෙන් උකස් කර තිබුණි.

ජීවිතයේ අවසන් දිනය

අනස් ඉබ්නු මාලික් رضي الله عنه මෙය අපට විස්තර කරමින් මෙසේ පවසයි:

සඳුදා දින ෆජ්ර් සලාතයේදී මුස්ලිම්වරුන් අබූ බක්ර් رضي الله عنه සමඟ සලාතය ඉටු කරමින් සිටියහ. එවිට හදිසියේම අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ ආයිෂා رضي الله عنهاගේ කාමරයේ තිරය විවෘත කර ඔවුන් දෙස බැලූහ. ඔවුන් සලාතයේ පේළිවල සිටිනු දැක සිනාසෙමින් මඳ සිනහවක් පෑහ. අබූ බක්ර් رضي الله عنه පසුපසට වී පේළියට සම්බන්ධ වීමට උත්සාහ කළේ, නබි ﷺ සලාතයට පැමිණීමට අදහස් කරන බව සිතූ බැවිනි. අනස් رضي الله عنه පවසන්නේ, නබි ﷺ දැකීමෙන් ඇති වූ සතුට නිසා මුස්ලිම්වරුන් සලාතයේ අවධානය නැති කරගැනීමට ආසන්න වූ බවයි. එවිට නබි ﷺ තම අතින් ඔවුන්ට “ඔබේ සලාතය සම්පූර්ණ කරන්න” යනුවෙන් සංඥා කළහ. පසුව කාමරයට ඇතුළු වී තිරය වසා දැමූහ.

ඉන්පසුව අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ හට තවත් සලාතයක වේලාවක් පැමිණියේ නැත.

මරණයට පෙර අවසන් උදෑසන

හිරු උදාවෙන් පසු උදෑසන කාලයේදී, නබි ﷺ තම දියණිය වූ ෆාතිමා رضي الله عنها කැඳවා, තමන් අවසන් වරට රෝගාතුරව සිටි අවස්ථාවේ ඇයට රහසින් යමක් පැවසූහ. එවිට ඇය හැඬුවාය. පසුව නැවත ඇය කැඳවා රහසින් යමක් පැවසූ විට ඇය සිනාසුණාය.

ඇය පසුව ඒ ගැන විමසූ විට මෙසේ පැවසුවාය:

“නබි ﷺ මට රහසින් පැවසුවේ, මෙම රෝගයෙන්ම තමන් මිය යන බවයි. එබැවින් මම හැඬුවෙමි. පසුව මට රහසින් පැවසුවේ, තම පවුලේ අය අතරින් තමන් පසුපසින් පළමුව පැමිණෙන්නේ මා බවයි. එබැවින් මම සිනාසුණෙමි.”

නබි ﷺ ෆාතිමා رضي الله عنهاට සුභ ආරංචියක් දෙමින් මෙසේ පැවසූහ:

“ෆාතිමා! විශ්වාසවන්ත කාන්තාවන්ගේ නායිකාව හෝ මෙම උම්මතයේ කාන්තාවන්ගේ නායිකාව වීමට ඔබ සතුටු නොවන්නෙහිද?”

අවසන් මොහොත ළං වීම

නබි ﷺගේ රෝගය තව තවත් දැඩි විය. එවිට ෆාතිමා رضي الله عنها මෙසේ පැවසුවාය:

“අනේ මගේ පියාණෙනි! ඔබට ඇති මෙම දුක කොතරම් දැඩිද!”

නබි ﷺ ඇයට මෙසේ පැවසූහ:

“අදින් පසු ඔබේ පියාට කිසිදු දුකක් නැත.”

පසුව හසන් සහ හුසේන් رضي الله عنهما කැඳවා ඔවුන් සිපගෙන, ඔවුන් පිළිබඳ යහපත් ලෙස කටයුතු කරන ලෙස උපදෙස් දුන්හ. තම බිරින්දෑවරුන් ද කැඳවා ඔවුන්ට අවවාද කර සිහිපත් කිරීම් කළහ.

නබි ﷺගේ වේදනාව තව තවත් වැඩි විය. ඛයිබර්හිදී අනුභව කළ විෂ සහිත ආහාරයේ බලපෑම ද පෙනෙන්නට විය. එබැවින් එතුමා ﷺ මෙසේ පැවසූහ:

“ආයිෂා! ඛයිබර්හිදී මා අනුභව කළ ආහාරයේ වේදනාව මට තවමත් දැනේ. මේ වේලාව එම විෂ නිසා මගේ ප්‍රධාන රුධිර නාලය කැඩී යන වේලාව බව මට හැඟේ.”

මරණාසන්න අවස්ථාව

නබි ﷺගේ මරණාසන්න අවස්ථාව ආරම්භ වූ විට, ආයිෂා رضي الله عنها එතුමාණන් තමන් වෙතට හේත්තු කරගෙන සිටියාය. ඇය මෙසේ පැවසුවාය:

“අල්ලාහ් මට ලබා දුන් මහත් ආශීර්වාදයක් නම්, අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ මගේ නිවසේදීත්, මගේ දවසේදීත්, මගේ පපුව සහ ගෙල අතරදීත් මිය යාමයි. එම මරණ මොහොතේදී අල්ලාහ් අප දෙදෙනාගේ කෙළ එකට එක් කළේය.”

එවිට අබ්දුර්රහ්මාන් ඉබ්නු අබී බක්ර් رضي الله عنه තම අතේ මිස්වාක් එකක් රැගෙන ඇතුළු විය. නබි ﷺ එය දෙස බලා සිටිනු ආයිෂා رضي الله عنها දුටුවාය. එතුමා මිස්වාක් එකට කැමති බව ඇය දැන සිටියාය.

ඇය මෙසේ ඇසුවාය:

“එය ඔබ වෙනුවෙන් ගන්නද?”

එතුමා ﷺ හිසින් “ඔව්” යනුවෙන් සංඥා කළහ. ඇය එය ගත් නමුත් එය තද බව දුටුවාය. එවිට ඇය ඇසුවාය:

“එය ඔබට මෘදු කර දෙන්නද?”

එතුමා ﷺ නැවත “ඔව්” යනුවෙන් සංඥා කළහ. ඇය එය මෘදු කර දුන් අතර නබි ﷺ එයින් දත් පිරිසිදු කළහ.

එතුමා ඉදිරියේ ජලය සහිත කුඩා භාජනයක් තිබුණි. එතුමා ﷺ තම අත් ජලයේ දමා මුහුණ පිසදමමින් මෙසේ පැවසූහ:

“අල්ලාහ් හැර වෙනත් දෙවියෙකු නැත. සැබවින්ම මරණයට දැඩි වේදනා ඇත.”

පසුව එතුමා තම අත ඉහළට ඔසවා:

“උසස් සහකරු සමඟ…”

යනුවෙන් පවසමින් අවසන් හුස්ම හෙළූහ.

තවත් වාර්තාවක සඳහන් වන්නේ, මිස්වාක් භාවිත කිරීමෙන් පසු එතුමා ﷺ තම අත හෝ ඇඟිල්ල ඉහළට ඔසවා, තම දෑස් අහස දෙස යොමු කරමින් තොල් සෙලවූ බවයි. ආයිෂා رضي الله عنها සවන් දුන් විට එතුමා මෙසේ පවසනු ඇසුවාය:

“ඔබ කරුණාව දැක්වූ නබිවරුන්, සත්‍යවාදීන්, ශහීද්වරුන් සහ සාලිහීන් සමඟ…”

තවත් වාර්තාවක:

“අල්ලාහුම්මග්ෆිර් ලී, වර්හම්නී, වල්හක්නී බිර්රෆීකිල් අඃලා.”

අර්ථය:

“අල්ලාහ්! මට සමාව දෙන්න. මට කරුණාව දක්වන්න. උසස් සහකරු සමඟ මා එක් කරන්න.”

එතුමා අවසන් වචන තුන්වරක් පුනරුච්චාරණය කළ අතර, තම අත පහළට වැටුණි. එසේ අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ උසස් සහකරු වෙත ගියහ.

“ඉන්නා ලිල්ලාහි ව ඉන්නා ඉලෛහි රාජිඌන්.”
“අපි සැබවින්ම අල්ලාහ් සතුය; අපි නැවතත් ඔහු වෙතම ආපසු යන්නෙමු.”

ෆාතිමා رضي الله عنهاගේ ශෝකය

නබි ﷺගේ දියණිය ෆාතිමා رضي الله عنها මෙසේ පැවසුවාය:

“අනේ මගේ පියාණෙනි! තමන්ට ආරාධනා කළ තම ස්වාමියාගේ ආරාධනයට ඔබ පිළිතුරු දුන්නෙහිය.
අනේ මගේ පියාණෙනි! ෆිර්දවුස් උයන ඔබේ වාසස්ථානයයි.
අනේ මගේ පියාණෙනි! ජිබ්රීල්ට ඔබේ මරණය පිළිබඳ අපි දැනුම් දෙමු.”

එතුමාණන් භූමදානය කළ පසු ඇය අනස් رضي الله عنهගෙන් මෙසේ ඇසුවාය:

“අනස්! අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ මත පස් දැමීමට ඔබේ සිත් සූදානම් වූවාද?”

අල්ලාහ්ගේ නාමයෙන් පවසමි: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ අහිමි වීම තරම් මෙම උම්මතයට වූ විශාල අලාභයක් වෙනත් කිසිදු අලාභයකට සමාන කළ නොහැක.

ඉන්නා ලිල්ලාහි ව ඉන්නා ඉලෛහි රාජිඌන්.

අබූ බක්ර් رضي الله عنهගේ ස්ථිරත්වය

මෙම දැඩි ශෝකජනක අවස්ථාවේදී අල්ලාහ් තආලා අබූ බක්ර් رضي الله عنهට ලබා දුන් ස්ථිරත්වය අපට ආයිෂා رضي الله عنها විස්තර කරයි. අනෙක් අතට උමර් رضي الله عنهගේ හදවත දැඩි කම්පනයට පත්ව තිබුණි. මෙම අවස්ථාව ඉතාමත් දුෂ්කර වූ අතර, සිත් කම්පා වී බුද්ධිය පවා ව්‍යාකූල වීමට තරම් ශෝකය විශාල විය.

ආයිෂා رضي الله عنها පවසයි:

අබූ බක්ර් رضي الله عنه තම නිවසේ සිට අශ්වයෙකු පිට නැඟී පැමිණ මදීනාහි සුන්හ් ප්‍රදේශයෙන් බැස, මස්ජිදයට ඇතුළු විය. ඔහු කිසිවෙකු සමඟ කතා නොකර ආයිෂා رضي الله عنهاගේ කාමරයට ගියේය.

එහිදී නබි ﷺ වර්ණවත් රෙදි කඩකින් ආවරණය කර තිබෙනු දැක, එතුමාගේ මුහුණ විවෘත කළේය. පසුව එතුමා වෙත නැමී සිපගෙන හඬමින් මෙසේ පැවසීය:

“මගේ දෙමාපියන් ඔබ වෙනුවෙන් කැප වේවා, අල්ලාහ්ගේ නබිවරයාණෙනි! අල්ලාහ් ඔබට මරණ දෙකක් ලබා නොදෙනු ඇත. ඔබට නියම කර තිබූ මරණය ඔබ අත්විඳ ඇත.”

පසුව ඔහු පිටතට පැමිණියේය. එවිට උමර් رضي الله عنه මිනිසුන් සමඟ කතා කරමින් සිටියේය. අබූ බක්ර් رضي الله عنه ඔහුට:

“වාඩිවන්න.”

යනුවෙන් පැවසුවත් ඔහු වාඩි නොවීය. නැවතත්:

“වාඩිවන්න.”

යනුවෙන් පැවසුවත් ඔහු එය ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

එවිට අබූ බක්ර් رضي الله عنه තෂහ්හුද් කියා ජනතාව ඔහු වෙත හැරී ගියහ. ඔවුන් උමර් رضي الله عنه හැර ගියහ.

අබූ බක්ර් رضي الله عنه මෙසේ පැවසීය:

“ඉන්පසු: ඔබ අතරින් යමෙකු මුහම්මද් ﷺට වන්දනා කළේ නම්, සැබවින්ම මුහම්මද් ﷺ මිය ගොස් ඇත. නමුත් යමෙකු අල්ලාහ්ට වන්දනා කරන්නේ නම්, සැබවින්ම අල්ලාහ් ජීවමානය; ඔහු කිසිදා නොමියෙයි.”

ඉන්පසු ඔහු අල්ලාහ් තආලාගේ මෙම ආයතය කියවීය:

﴿وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ﴾

“මුහම්මද් යනු දූතයෙකු පමණි. ඔහුට පෙර දූතයෝ ගණනාවක් ගත වී ඇත. එසේ නම් ඔහු මිය ගියහොත් හෝ ඝාතනය කරනු ලැබුවහොත්, ඔබ ඔබගේ විලුඹ මත ආපසු හැරී යන්නේද? යමෙක් තම විලුඹ මත ආපසු හැරී යන්නේද, ඔහු අල්ලාහ්ට කිසිදු හානියක් නොකරයි. තවද අල්ලාහ් කෘතඥවන්තයන්ට ප්‍රතිඵල ලබා දෙනු ඇත.”
[ආල ඉම්රාන්: 144]

අවසන් සාක්ෂිය හා ප්‍රාර්ථනාව

අපි අල්ලාහ්ව සාක්ෂි කරගනිමින් පවසන්නේ, ඔහුගේ දූතයාණන් ﷺ පණිවිඩය සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රකාශ කළ බවත්, භාරය ඉටු කළ බවත්, උම්මතයට අවංක උපදෙස් ලබා දුන් බවත්, අල්ලාහ් වෙනුවෙන් සත්‍ය ලෙස ජිහාද් කළ බවත්, අවසානයේ නිශ්චිත මරණය එතුමා වෙත පැමිණෙන තුරු එසේ සිටි බවත්ය.

එතුමා අපව පැහැදිලි මාර්ගයක් මත තබා ගියහ. එහි රාත්‍රියත් දහවල මෙන් පැහැදිලිය. විනාශයට පත් වන අයෙකු හැර කිසිවෙකු එයින් නොමඟ නොයයි.

එතුමා යහපතට යන කිසිදු දොරක් අපට පෙන්වා නොදී හැරියේ නැත. නපුරට යන කිසිදු දොරක් පිළිබඳව අපට අනතුරු ඇඟවීමකින් තොරව හැරියේද නැත.

අහෝ අල්ලාහ්! තම උම්මතය වෙනුවෙන් නබිවරයෙකුට ලබා දිය හැකි හොඳම ප්‍රතිඵලයෙන් අපගේ නබිවරයාණන්ට ප්‍රතිඵල ලබා දෙන්න. ඔහුගේ මාර්ගය හා පණිවිඩය වෙනුවෙන් දූතයෙකුට ලබා දිය හැකි හොඳම ප්‍රතිඵලයෙන් ඔහුට ප්‍රතිඵල ලබා දෙන්න.

අහෝ අල්ලාහ්! අපව ඔහුගේ කණ්ඩායම සමඟ නැවත නැඟිටුවන්න. අපව ඔහුගෙන් වෙන් නොකරන්න. අපව ඔහු ඇතුළු වන ස්ථානයට ඇතුළු කරවන තුරු අප අතරත් ඔහු අතරත් වෙන්වීමක් නොකරන්න. ආමීන්. ආමීන්.