දෙවියන්ගේ පැවැත්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන හෝ ඒ පිළිබඳ සැක කරන අයට තර්කානුකූලව පිළිතුරු දෙන ආකාරය පිළිබඳ කෙටි හැඳින්වීමක්

සියලු ප්‍රශංසා සකල ලෝකයන්හි පරමාධිපති වූ අල්ලාහ්ටම හිමි වේ. අපගේ නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන්ටත්, එතුමාණන්ගේ පවුලේ උදවියටත්, සහාබාවරුන්ටත් ශාන්තිය හා සමාදානය අත්වේවා!

ඉන් පසුව,

අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හෝ ඒ පිළිබඳ සැක කිරීම යන අර්ථය ඇති අදේවවාදය පිළිබඳව අද බොහෝ කතාබහ සිදුවන බවට සැකයක් නැත. එයට අමතරව ආගම්, නබිවරුන්, වහී (දිව්‍ය පණිවිඩ), ආගමික නීතිරීති, මරණයෙන් පසු නැවත නැගිටුවනු ලැබීම සහ අදෘශ්‍යමාන දෑ පිළිබඳව ද ප්‍රතික්ෂේප කිරීම් සිදු වේ.

අල්ලාහ්ට පමණක් නැමදුම් කරන ලෙස තමන්ගේ නබිවරුන් මිනිසුන්ට ආරාධනා කළ විට, ප්‍රතික්ෂේපකයෝ මෙසේ පැවසූහ:

“ඔබලා කුමක් සමඟ එවනු ලැබුවේද, ඒ සියල්ල අපි ප්‍රතික්ෂේප කළෙමු. තවද, ඔබලා අපට ආරාධනා කරන දේ පිළිබඳව අපි දැඩි සැකයක සිටින්නෙමු.” (සූරා ඉබ්‍රාහීම් 14:9)

එවිට ඔවුන්ගේ නබිවරුන් මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ:

“අහස් හා මහපොළොව මැවූ අල්ලාහ් පිළිබඳව සැකයක් තිබේද?” (සූරා ඉබ්‍රාහීම් 14:10)

එබැවින් අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන අයට අප ලබා දෙන පිළිතුර ද නබිවරුන්ගේ පිළිතුරම වේ:

“අහස් හා මහපොළොව මැවූ අල්ලාහ් පිළිබඳව සැකයක් තිබේද?”

මෙය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ අර්ථයෙන් අසන ප්‍රශ්නයකි. එනම්, අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳව කිසිදු සැකයක් නැත යන්නයි.

ඉබ්නු කසීර් (රහ්) තුමාගේ පැහැදිලි කිරීම

ඉබ්නු කසීර් (රහ්) තුමා මෙසේ පැවසීය:

“මෙම ප්‍රකාශයෙන් අර්ථ දෙකක් අදහස් විය හැකිය.

පළමු අර්ථය: අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳව සැකයක් තිබේද?

මිනිසාගේ ස්වභාවික සහජ බුද්ධිය අල්ලාහ්ගේ පැවැත්මට සාක්ෂි දරයි. ඔහු පිළිබඳව පිළිගැනීමේ ස්වභාවයෙන්ම මිනිසා මවා ඇත. පිරිසිදු සහජ බුද්ධියක් ඇති අය තුළ අල්ලාහ් පිළිබඳ පිළිගැනීම අත්‍යවශ්‍ය කරුණකි. එහෙත් ඇතැම් අයගේ සිත් තුළ සැකයන් හා ව්‍යාකූලතා ඇති විය හැකිය. එවිට අල්ලාහ්ගේ පැවැත්මට මඟ පෙන්වන සාක්ෂි පිළිබඳව සිතා බැලීමට ඔවුන්ට අවශ්‍ය වේ.

ඒ නිසාම නබිවරුන් ඔවුන්ට අල්ලාහ්ව හඳුනාගැනීමේ මාර්ගය පෙන්වා දෙමින්, ‘අහස් හා මහපොළොව මැවූ තැනැත්තා’ යනුවෙන් පැවසූහ. එනම්, පෙර කිසිදු ආදර්ශයක් නොමැතිව ඒවා නිර්මාණය කළ තැනැත්තා යන්නයි.

මෙම ලෝකය අලුතින් ඇති වූවක් බවත්, එය මවා ඇති බවත්, එය යම් පාලනයක් යටතේ පවතින බවත් පෙන්වන සාක්ෂි පැහැදිලිව දක්නට ලැබේ. එබැවින් ඒවාට මැවුම්කරුවකු අනිවාර්යයෙන්ම සිටිය යුතුය. ඔහු අල්ලාහ්ය. ඔහු හැර වෙනත් දෙවියකු නැත. ඔහු සියලු දේ මැවූ තැනැත්තාය; සියලු දේහි පරමාධිපතියාය.

දෙවන අර්ථය: ‘අල්ලාහ් පිළිබඳව සැකයක් තිබේද?’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, නැමදුම ලැබීමට සුදුසු එකම තැනැත්තා අල්ලාහ් බවත්, ඔහුට පමණක් නැමදුම් කළ යුතු බවත් යන කරුණු පිළිබඳව සැකයක් තිබේද යන්නයි.

සියලු පවතින දේ මැවූ තැනැත්තා ඔහුය. එබැවින් නැමදුම් ලැබීමට සුදුසු වන්නේ ඔහු පමණි. ඔහුට හවුල්කරුවකු නැත.

බොහෝ ජනसमූහයන් මැවුම්කරුවකු සිටින බව පිළිගත් නමුත්, තමන්ට ප්‍රයෝජන ලබා දෙන්නේයැයි හෝ අල්ලාහ්ට වඩාත් සමීප කරන්නේයැයි සිතූ අතරමැදි අය හා දේවල්වලට ද නැමදුම් කළහ.”

අදේවවාදීන්ගේ සැකයන්ට පිළිතුරු දෙන ක්‍රම

මෙවැනි සැකයන්ට පිළිතුරු දිය යුත්තේ ක්‍රම දෙකකිනි.

1. වහී මත පදනම් වූ සාක්ෂි මගින්

එනම්, අල්-කුර්ආනය සහ සත්‍ය වශයෙන් තහවුරු වූ සුන්නාව මගිනි.

2. පැහැදිලි තර්කානුකූල සාක්ෂි මගින්

අල්ලාහ් තම ග්‍රන්ථය තුළ මරණයෙන් පසු නැවත නැගිටුවනු ලැබීම පිළිබඳව සාමාන්‍ය මිනිසුන්ට පවා පැහැදිලි වන තර්කානුකූල සාක්ෂි ඇතුළත් කර ඇත.

මියගිය මහපොළොවට වර්ෂාව ලැබී නැවත ජීවය ලැබීම පෙන්වා දෙමින්, මියගිය මිනිසුන්ට නැවත ජීවය ලබා දීමේ හැකියාව අල්ලාහ් පැහැදිලි කරයි. මෙය ඉන්ද්‍රියයන්ට දක්නට ලැබෙන සාක්ෂියක් මෙන්ම තර්කානුකූල සාක්ෂියක් ද වේ. එය අපට දැකගත හැකි බැවින් ඉන්ද්‍රිය සාක්ෂියකි. එසේම, ඒ හා සමාන තවත් කරුණක් පිළිබඳව නිගමනයකට පැමිණීමට එය උපකාර වන බැවින් තර්කානුකූල සාක්ෂියකි.

අල්ලාහ් බොහෝ කරුණු සම්බන්ධයෙන් මිනිසුන්ට බුද්ධියෙන් සිතා බලන ලෙස ආරාධනා කරයි.

අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:

“වේද ග්‍රන්ථය හිමි ජනයිනි! තව්රාතය හා ඉන්ජීලය ඉබ්‍රාහීම්ට පසුව මිස පහළ කරනු නොලැබූ අතර, ඉබ්‍රාහීම් පිළිබඳව නුඹලා තර්ක කරන්නේ ඇයි? නුඹලාට බුද්ධියක් නැද්ද?” (සූරා ආලු ඉම්රාන් 3:65)

තව්රාතය හා ඉන්ජීලය පහළ වීමට පෙර සිටි ඉබ්‍රාහීම් (අලෛහිස් සලාම්) තුමා යුදෙව්වකු හෝ කිතුනුවකු වූයේ කෙසේද? එවැනි ප්‍රකාශයක් තර්කානුකූල නොවේ.

මෙම ආයතය තුළ බුද්ධිය සාක්ෂියක් ලෙස යොදාගෙන ඇත. එහෙත් එය ආගමික සාක්ෂිවලට පටහැනි නොවිය යුතුය.

ෂෙයික් ඉබ්නු උසයිමීන් (රහ්) තුමාගේ පැහැදිලි කිරීම

ෂෙයික් ඉබ්නු උසයිමීන් (රහ්) තුමා මෙසේ පැවසීය:

“මෙම ආයතයෙන් බුද්ධිය මත පදනම්ව තර්ක කිරීමේ වැදගත්කම පැහැදිලි වේ. තව්රාතය හා ඉන්ජීලය ඉබ්‍රාහීම් (අලෛහිස් සලාම්) තුමාගෙන් පසුව පහළ වූවා නම්, එතුමා යුදෙව්වකු හෝ කිතුනුවකු යැයි තර්ක කරන්නේ කෙසේද? එය බුද්ධියට පටහැනිය.

මෙයින් අපට ලැබෙන පාඩම වන්නේ තර්ක කිරීමේදී බුද්ධිය නොසලකා හැරිය යුතු නැති බවයි. එසේම, බුද්ධිය මත පමණක් රඳා සිටිමින් ආගමික පාඨ අත්හැර දැමීම ද සුදුසු නැත.

බුද්ධිය යොදාගැනීම සම්බන්ධයෙන් මිනිසුන් කණ්ඩායම් තුනකට බෙදිය හැකිය.

පළමු කණ්ඩායම: බුද්ධිය අතිශයෝක්තියෙන් භාවිත කරමින්, එය ආගමික සාක්ෂිවලට වඩා ඉහළින් තබන අයයි. නීතිමය කරුණු සම්බන්ධයෙන් ආගමික පාඨවලට පටහැනි වුවද තමන්ගේ මතය හා උපමා තර්ක මත රඳා සිටින ඇතැම් අය මෙයට ඇතුළත් වෙති.

විශ්වාසය පිළිබඳ කරුණු සම්බන්ධයෙන් ද ඇතැම් නවෝත්පාදන අදහස් දරන කණ්ඩායම් ආගමික සාක්ෂි අත්හැර බුද්ධිය මත පමණක් රඳා සිටිති. එහෙත් ඔවුන් බුද්ධිය ලෙස සලකන දේ බොහෝවිට පැහැදිලි සාක්ෂි නොව, සැකයන් පමණි. ඔවුන් තමන්ට යම් දෙයක් බුද්ධියට අනුව නිවැරදි යැයි පෙනෙන විට එය පිළිගනිති; වැරදි යැයි පෙනෙන විට ප්‍රතික්ෂේප කරති. ඒ සඳහා ආගමික සාක්ෂි වෙත ආපසු නොයති.

දෙවන කණ්ඩායම: කිසිදු කරුණක් තහවුරු කිරීමේදී බුද්ධිය භාවිත කිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන අයයි. ඔවුහු තර්කානුකූල උපමා ද ප්‍රතික්ෂේප කරති.

තුන්වන කණ්ඩායම: ආගමික සාක්ෂිවලට පටහැනි නොවන තැන්වලදී බුද්ධිය යොදාගන්නා මධ්‍යස්ථ පිරිසයි.

බුද්ධිය ආගමික සාක්ෂිවලට පටහැනි නොවන විට අල්ලාහ් ද බොහෝ කරුණු සම්බන්ධයෙන් එය භාවිත කිරීමට මඟ පෙන්වයි.

අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:

“නුඹලා ග්‍රන්ථය කියවමින් සිටියදී මිනිසුන්ට යහපත කරන ලෙස අණ කර, නුඹලා ගැනම අමතක කරන්නෙහුද? නුඹලාට බුද්ධියක් නැද්ද?” (සූරා අල්-බකරා 2:44)

එසේම:

“තව්රාතය හා ඉන්ජීලය ඉබ්‍රාහීම්ට පසුව මිස පහළ කරනු නොලැබූ අතර, ඉබ්‍රාහීම් පිළිබඳව නුඹලා තර්ක කරන්නේ ඇයි? නුඹලාට බුද්ධියක් නැද්ද?” (සූරා ආලු ඉම්රාන් 3:65)

මියගිය මහපොළොවට ජීවය ලබා දීම මගින් මියගිය මිනිසුන්ට නැවත ජීවය ලබා දීමේ හැකියාව පැහැදිලි කිරීම ද තර්කානුකූල හා ඉන්ද්‍රිය සාක්ෂියකි.

එබැවින් මෙම ආයතයෙන් ලැබෙන පාඩම වන්නේ බුද්ධිය සාක්ෂියක් ලෙස සැලකිය හැකි නමුත්, එය ආගමික සාක්ෂිවලට පටහැනි නොවිය යුතු බවයි.

බුද්ධිය සහ නිවැරදිව තහවුරු වූ ආගමික සාක්ෂිය අතර සැබෑ පරස්පරතාවක් කිසිවිටෙකත් ඇති නොවේ. එවැනි පරස්පරතාවක් ඇතැයි කෙනෙකු සිතන්නේ නම්, එක්කෝ සැබෑ පරස්පරතාවක් නැත; නැතහොත් අදාළ ආගමික සාක්ෂිය නිවැරදිව තහවුරු වී නැත; එසේත් නැතහොත් සැකයන් හා ආශාවන්ගෙන් දූෂිත වූ වැරදි තර්කයක් බුද්ධිය ලෙස සලකා ඇත.”

අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම තර්කානුකූලව පැහැදිලි කිරීම

බුද්ධියෙන් සලකා බැලූ විට, පවතින සෑම දෙයකටම එය ඇති වීමට හේතුවක් තිබිය යුතු බව පැහැදිලි වේ.

ෂෙයික් අල්-ඉස්ලාම් ඉබ්නු තයිමිය්යා (රහ්) තුමා මෙසේ පැවසීය:

“පැවැත්මක් ඇති වීමට එය ඇති කරන තැනැත්තකු අවශ්‍ය බව අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම දැනගත හැකි කරුණකි.”

මෙය ජීවය හා ජීවීන් පිළිබඳව පර්යේෂණ කරන විද්වතුන්ට ද අවබෝධ වන කරුණකි. විද්වතුන් මෙය “හේතුඵල නියමය” (Law of Causality) ලෙස හඳුන්වති.

මෙම නියමය අනුව, ඇති විය හැකි කිසිදු දෙයක් වෙනත් හේතුවක් නොමැතිව තමන් විසින්ම ඇති නොවේ. මන්ද, එය පැවැත්මට පැමිණීමට අවශ්‍ය සම්පූර්ණ හේතුව තමන් තුළම නොමැති බැවිනි. එසේම, තමන් සතුව නොමැති දෙයක් වෙනත් දෙයකට ලබා දීමට ද එයට නොහැකිය.

ෂෙයික් ඉබ්නු උසයිමීන් (රහ්) තුමා තර්කානුකූල සාක්ෂි පිළිබඳව මෙසේ පැහැදිලි කළේය:

“මෙම විශ්වයේ ඇති දේවල් තමන් විසින්ම ඇති වූවාද? නැතහොත් අහඹු ලෙස ඇති වූවාද?

ඒවා තමන් විසින්ම ඇති වූ බව ඔබ පවසන්නේ නම්, එය බුද්ධියට අනුව කළ නොහැකි දෙයකි. මන්ද, ඒවා නොපවතින තත්ත්වයක සිටියදී තමන්වම ඇති කරගන්නේ කෙසේද? නොපවතින දෙයක් පැවැත්මට පැමිණීමට පෙර කිසිවක් නොවේ. එබැවින් කිසිදු දෙයකට තමන්වම මවාගත නොහැකිය.

ඒවා අහඹු ලෙස ඇති වූ බව ඔබ පවසන්නේ නම්, එය ද කළ නොහැකි දෙයකි.

අහෝ ප්‍රතික්ෂේප කරන්නාණෙනි! ගුවන් යානා, මිසයිල, මෝටර් රථ සහ විවිධ යන්ත්‍රෝපකරණ අහඹු ලෙස ඇති වූවා යැයි ඔබ කියන්නේද?”

ඔහු එසේ නොවන බව පවසනු ඇත.

එසේ නම්, මේ කුරුල්ලන්, කඳු, හිරු, සඳ, තාරකා, ගස්, ගල්, වැලි, මුහුදු සහ වෙනත් දේවල් ද අහඹු ලෙස ඇති වූවා යැයි පැවසිය නොහැකිය.”

වැලි අතරින් හෙළි වූ පැරණි නගරය

වසර කිහිපයකට පෙර, අරාබි අර්ධද්වීපයේ රුබ්අල්-ඛාලි කාන්තාර ප්‍රදේශයට හමා ගිය කුණාටු හේතුවෙන් වැලි යට වැළලී තිබූ පැරණි නගරයක නටබුන් මතු විය.

විද්වතුන් එහි තිබූ දේවල් පරීක්ෂා කරමින්, එය කුමන යුගයක ඉදිකරන ලද්දක්දැයි සොයා බැලීමට උත්සාහ කළහ.

එහෙත් පුරාවිද්‍යාඥයකු හෝ වෙනත් විද්වතකු හෝ එම නගරය සුළං, වැසි, උණුසුම හා සීතල වැනි ස්වභාවික සාධක මගින්, මිනිස් මැදිහත්වීමකින් තොරව ඇති වූවක් යැයි සිතුවේ නැත.

යම් පුද්ගලයකු එසේ පැවසුවහොත්, මිනිසුන් ඔහු අර්ථ විරහිත කතා කියන්නකු ලෙස සලකා, ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පා කරනු ඇත.

එසේ නම්, යම් පුද්ගලයකු “මෙම නගරය ඈත අතීතයේදී කිසිවක් නොමැති හිස් අවකාශයකින් ඉබේම ඇති වී, පසුව පොළොව මතට පැමිණියේය” යැයි පැවසුවහොත් කෙසේද? එවැනි ප්‍රකාශයක් පෙර ප්‍රකාශයටත් වඩා පුදුම සහගතය.

එසේ වන්නේ ඇයි? මන්ද, කිසිවක් නොමැති තත්ත්වයෙන් කිසිවක් ඇති කළ නොහැකි බැවිනි. මෙය මිනිස් බුද්ධියේ මූලික හා ස්වයංසිද්ධව පිළිගත හැකි සත්‍යයකි. එසේම, කිසිදු දෙයකට තමන්වම ඇති කරගත නොහැකිය.

අප දන්නා ආකාරයේ නගරයක් ඇති වීමට එය නිර්මාණය කළ කෙනෙකු අනිවාර්යයෙන්ම සිටිය යුතුය. යම් කාර්යයක් එය සිදු කළ තැනැත්තා පිළිබඳව සාක්ෂි දරයි; ඔහු කවුදැයි හෙළි කරයි. එබැවින් එම නගරය ගොඩනැඟීමේ හා සැලසුම් කිරීමේ හැකියාව ඇති බුද්ධිමත් පිරිසක් විසින් ඉදිකරන ලද්දක් විය යුතුය.

ෂෙයික් අල්-ඉස්ලාම් ඉබ්නු තයිමිය්යා (රහ්) තුමා මෙය ඉතා පැහැදිලිව මෙසේ සඳහන් කරයි:

“යම් දෙයක් එය ඇති කළ තැනැත්තකු නොමැතිව ඇති වීම බුද්ධියේ මූලික අවබෝධය අනුව අසත්‍ය බව පැහැදිලි කරුණකි. මෙය ආදම්ගේ දරුවන් තුළ, කුඩා දරුවන් තුළ පවා ස්වභාවයෙන්ම පිහිටා ඇති කරුණකි.

කුඩා දරුවකුට කවුරුන් හෝ පහරක් ගැසුවහොත්, ඔහු ‘මට පහර දුන්නේ කවුද?’ යැයි අසයි. එවිට ‘ඔබට කිසිවකු පහර දුන්නේ නැත’ යැයි පැවසුවහොත්, කිසිවකුගේ ක්‍රියාවකින් තොරව එම පහර ඇති වූ බව ඔහුගේ බුද්ධිය පිළිගන්නේ නැත.

එබැවින් ලිවීමක්, ගොඩනැඟිල්ලක්, වගාවක් හෝ එවැනි දෙයක් එය ඇති කළ තැනැත්තකු නොමැතිව ඇති විය හැකි යැයි යමකු පවසන්නේ නම්, බුද්ධිමත් මිනිසුන් ඔහු උමතු පුද්ගලයකු ලෙස හෝ මූලිකවම පැහැදිලි කරුණු හා අත්‍යවශ්‍ය දැනුම ප්‍රතික්ෂේප කරන පුද්ගලයකු ලෙස සලකනු ඇත.

එසේම, යම් දෙයක් තමන්වම ඇති කරගත් බව ද පිළිගත නොහැකිය. මන්ද, එය ඇති වීමට පෙර නොපවතින තත්ත්වයක තිබුණේ නම්, එය කිසිවක් නොවීය. එබැවින් එයට වෙනත් දෙයක් ඇති කිරීම පවා කළ නොහැකි අතර, තමන්වම ඇති කිරීම ගැන කතා කිරීම ඊටත් වඩා කළ නොහැකි දෙයකි.”

මැවුම්කරුවකුගේ පැවැත්ම තහවුරු කිරීමට විද්වතුන් ඉදිරිපත් කළ තර්කානුකූල සාක්ෂි

මැවුම්කරුවකුගේ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා ඉස්ලාමීය විද්වතුන් සහ වෙනත් අය තර්කානුකූල සාක්ෂි භාවිත කළ ආකාරය පැහැදිලි කරන උදාහරණ කිහිපයක් මෙහි සඳහන් කරමු.

1. කාන්තාර අරාබිවරයකුගේ පිළිතුර

අල්ලාහ්ගේ පැවැත්මට ඇති සාක්ෂිය කුමක්දැයි එක් අරාබිවරයකුගෙන් විමසන ලදී. ඔහු මෙසේ පිළිතුරු දුන්නේය:

“සුබ්හානල්ලාහ්! ඔටුවකුගේ මල ඔටුවකු සිටින බවට සාක්ෂියකි. පා සලකුණු ගමන් කළ අයකු සිටින බවට සාක්ෂියකි. එසේ නම්, තාරකා රාශිවලින් අලංකාර වූ අහසක්, මාර්ගවලින් පිරුණු මහපොළොවක්, රළ නඟන මුහුදක් තිබියදී, මේ සියල්ල සර්ව සූක්ෂ්මව දන්නා හා සියල්ල පිළිබඳව මනා අවබෝධයක් ඇති මැවුම්කරුවකු සිටින බවට සාක්ෂි නොවන්නේද?”

2. ඉමාම් අබූ හනීෆා (රහ්) තුමා සමඟ සිදු වූ බව සඳහන් වන සිදුවීම

ඉමාම් අබූ හනීෆා (රහ්) තුමාගෙන් අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳව ඇතැම් දේව ප්‍රතික්ෂේපකයන් විමසූ බව සඳහන් වේ.

එවිට ඔවුන්ට මෙසේ පැවසූහ:

“මා ඔබට පිළිතුරු දීමට පෙර, මා අසා ඇති එක් සිදුවීමක් ගැන සිතා බැලීමට මට ඉඩ දෙන්න.

මුහුදේ යාත්‍රා කරන භාණ්ඩවලින් පිරුණු නැවක් තිබෙන බවත්, එය ආරක්ෂා කිරීමට හෝ මෙහෙයවීමට කිසිවකු නොමැති බවත් මට දැනගන්නට ලැබුණි. එසේ තිබියදීත්, එම නැව තනිවම ගමන් කරමින්, විශාල රළ අතරින් ගොස් ඒවා ජයගෙන, කිසිවකු මෙහෙයවන්නේ නැතිව තමන් කැමති දිශාවට ගමන් කරන බව පැවසුණි.”

ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ:

“එවැනි දෙයක් බුද්ධිමත් පුද්ගලයකු පවසන්නේ නැත.”

එවිට ඉමාම් අබූ හනීෆා (රහ්) තුමා මෙසේ පැවසූහ:

“ඔබට විනාශය අත්වේවා! මේ විශ්වයේ ඉහළ හා පහළ ලෝකයන් ඇතුළු, ඉතා නිවැරදි සැලසුමකින් හා පිළිවෙළකින් යුත් සියලු දේවල් මැවුම්කරුවකු නොමැතිව ඇති වූවා යැයි පවසන්නේ කෙසේද?”

එවිට ඔවුන්ට පිළිතුරක් දීමට නොහැකි විය. පසුව ඔවුහු සත්‍යය පිළිගෙන, එතුමාගේ මඟපෙන්වීමෙන් ඉස්ලාමය වැලඳගත් බව එම කතාවේ සඳහන් වේ.

3. ඉමාම් මාලික් (රහ්) තුමාගේ සාක්ෂිය

ඉමාම් මාලික් (රහ්) තුමාගෙන් ද මෙම කරුණ පිළිබඳව හාරූන් අර්-රෂීද් විමසූ බව සඳහන් වේ.

එවිට එතුමා භාෂාවල, හඬවල සහ ස්වරවල පවතින විවිධත්වය මැවුම්කරුවකුගේ පැවැත්මට සාක්ෂියක් ලෙස ඉදිරිපත් කළේය.

4. ඉමාම් අෂ්-ෂාෆිඊ (රහ්) තුමාගේ සාක්ෂිය

මැවුම්කරුවකුගේ පැවැත්ම පිළිබඳව ඉමාම් අෂ්-ෂාෆිඊ (රහ්) තුමාගෙන් විමසන ලද විට, එතුමා මෙසේ පැහැදිලි කළ බව සඳහන් වේ:

“මේ තිබෙන්නේ මල්බෙරි ගසේ කොළයි. ඒවායේ රසය එක සමාන වුවද, සේද පණුවන් ඒවා ආහාරයට ගත් විට සේද නූල් නිපදවයි. මී මැස්සන් ඒවා ආහාරයට ගත් විට මී පැණි නිපදවයි. බැටළුවන්, ඔටුවන් සහ වෙනත් ගොවිපළ සතුන් ඒවා ආහාරයට ගත් විට මල හා ගොම පිට කරති. මුවන් ඒවා ආහාරයට ගත් විට කස්තූරි නිපදවයි.

මේ සියල්ලටම පදනම් වන්නේ එකම දෙයකි.”

5. ඉමාම් අහ්මද් ඉබ්නු හන්බල් (රහ්) තුමාගේ සාක්ෂිය

මැවුම්කරුවකුගේ පැවැත්ම පිළිබඳව ඉමාම් අහ්මද් ඉබ්නු හන්බල් (රහ්) තුමාගෙන් විමසන ලද විට, එතුමා මෙසේ පැහැදිලි කළ බව සඳහන් වේ:

“මෙහි ශක්තිමත්, සිනිඳු, දොරක් හෝ පිටවීමේ මාර්ගයක් නොමැති බලකොටුවක් තිබේ යැයි සිතන්න. එහි පිටත කොටස සුදු රිදී මෙන් ද, ඇතුළත කොටස පිරිසිදු රත්තරන් මෙන් ද පෙනේ.

එය එසේ තිබියදී, හදිසියේම එහි බිත්තිය පැළී, හොඳ හැඩයකින් යුත්, හොඳ හඬක් ඇති, ඇසීමටත් දැකීමටත් හැකි ජීවියකු එයින් පිටතට පැමිණියේය.”

මෙයින් එතුමා අදහස් කළේ බිත්තරයක් තුළින් කුකුළකු පිටතට පැමිණීමයි.

6. ඉමාම් අල්-ඛත්තාබි (රහ්) තුමාගේ පැහැදිලි කිරීම

ඉමාම් අල්-ඛත්තාබි (රහ්) තුමා මෙසේ පැවසීය:

“අල්ලාහ් තවත් ආයතයක අහස් හා මහපොළොව පිළිබඳව සලකා බලන ලෙස නියෝග කරමින්, තම නබි ﷺ තුමාණන්ට මෙසේ පැවසීමට නියෝග කළේය:

‘(නබිවරය!) පවසන්න: අහස් හා මහපොළොවෙහි ඇති දේවල් දෙස නුඹලා අවධානයෙන් බලන්න.’ (සූරා යූනුස් 10:101)

මෙයින් අදහස් වන්නේ පැහැදිලි සංඥා හා ආලෝකමත් සාක්ෂි පිළිබඳව සලකා බැලීමයි.

ඔබ මෙම විශ්වයේ සැකැස්ම දෙස ඇස්වලින් නිරීක්ෂණය කර, බුද්ධියෙන් සලකා බැලුවහොත්, එය එහි වාසය කරන අයට අවශ්‍ය සියලු උපකරණ හා පහසුකම් සපයා ඇති, හොඳින් ඉදිකළ නිවසක් වැනි බව ඔබට වැටහෙනු ඇත.

අහස වහලයක් මෙන් ඉහළින් පිහිටා ඇත. මහපොළොව ඇතිරිල්ලක් මෙන් විහිදී ඇත. තාරකා පහන් මෙන් අලංකාරව පිහිටා ඇත. වටිනා ද්‍රව්‍ය ගබඩා කර ඇති වස්තු මෙන් පවතී. විවිධ ශාක ආහාර, ඇඳුම් හා වෙනත් අවශ්‍යතා සඳහා සූදානම් කර ඇත. විවිධ සතුන් ප්‍රවාහනයට හා වෙනත් ප්‍රයෝජන සඳහා යටත් කර දී ඇත. මේ නිවසේ හිමිකරු මෙන් මිනිසාට එහි ඇති බොහෝ දේ ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත.

මේ සියල්ලෙන් පැහැදිලි වන්නේ මෙම විශ්වය සැලසුමකින්, නිර්ණයකින් හා පිළිවෙළකින් නිර්මාණය කර ඇති බවත්, එයට පූර්ණ බලයක් හා අසීමිත ප්‍රඥාවක් ඇති මැවුම්කරුවකු සිටින බවත්ය.”

7. ඉබ්නු කසීර් (රහ්) තුමාගේ පැහැදිලි කිරීම

ඉබ්නු කසීර් (රහ්) තුමා මෙසේ පැවසීය:

“මෙම පහළ ලෝකයේත් ඉහළ ලෝකයේත් ඇති දේවල්, ඒවායේ හැඩතල, වර්ණ, ස්වභාවයන් හා ප්‍රයෝජනවල විවිධත්වය ගැන යමකු ගැඹුරින් සලකා බලන්නේ නම්, ඒවා ප්‍රයෝජනවත් වන ස්ථානවල ඉතා නිවැරදිව පිහිටුවා ඇති ආකාරය දකිනු ඇත. එවිට ඒවායේ මැවුම්කරුගේ බලය, ප්‍රඥාව, දැනුම, පරිපූර්ණ නිර්මාණ හැකියාව සහ අතිමහත් ආධිපත්‍යය ඔහුට අවබෝධ වනු ඇත.”

කවියන්ගේ ප්‍රකාශ

අබූ නුවාස්ගෙන් මෙම කරුණ පිළිබඳව විමසූ විට, ඔහු මෙසේ කවියක් පැවසූ බව සඳහන් වේ:

“පොළොවෙහි පැළෑටි දෙස මෙනෙහි කර බලන්න. ඒවා මැවූ පරමාධිපතියාගේ නිර්මාණ දෙස අවධානය යොමු කරන්න.

රිදී මෙන් දිස්වන ඇස් දෙකක්, ඒවා තුළ පිරිසිදු රත්තරන් වැනි කළු ඉංගිරියාවන් ඇත.

පච්ච මැණික් වැනි අතු මත ඒවා පිහිටා ඇත. අල්ලාහ්ට කිසිදු හවුල්කරුවකු නොමැති බවට ඒවා සාක්ෂි දරයි.”

ඉබ්නු අල්-මුආත්ස් මෙසේ පැවසීය:

“අල්ලාහ්ට අකීකරු වන්නේ කෙසේදැයි පුදුමයකි! එසේම, ඔහුව ප්‍රතික්ෂේප කරන්නේ කෙසේදැයි තවත් පුදුමයකි!

සෑම දෙයකම ඔහුගේ සංඥාවක් ඇත. ඔහු එකම තැනැත්තා බව එය පෙන්වා දෙයි.”

අල්-කුර්ආනය මගින් අදේවවාදීන්ට තර්කානුකූල පිළිතුරු ලබා දීම

මෙතැන් සිට අල්-කුර්ආනය අවධාරණය කරන තර්කානුකූල සාක්ෂි මගින් අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන අයට පිළිතුරු දෙන ආකාරය සලකා බලමු.

අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:

“ඔවුහු කිසිවක් නොමැතිව මවනු ලැබුවෝද? නැතහොත් ඔවුහු තමන්වම මවාගත්තෝද?” (සූරා අත්-තූර් 52:35)

ෂෙයික් අල්-ඉස්ලාම් ඉබ්නු තයිමිය්යා (රහ්) තුමා මෙසේ පැවසීය:

“අල්ලාහ් මෙම සාක්ෂිය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ අර්ථයෙන් ප්‍රශ්නයක් ලෙස ඉදිරිපත් කළේය. එමගින් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ මෙය මිනිස් සහජ බුද්ධිය තුළ ස්ථිරව පිහිටා ඇති, කිසිවකුට ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකි මූලික සත්‍යයක් බවයි.

නිවැරදි සහජ බුද්ධියක් ඇති කෙනකුට, ඇති වූ දෙයක් එය ඇති කළ තැනැත්තකු නොමැතිව ඇති වූ බව ප්‍රකාශ කළ නොහැකිය. එසේම, යම් දෙයක් තමන්වම ඇති කරගත් බව ද පැවසිය නොහැකිය.”

ෂෙයික් අස්-සඅ්දී (රහ්) තුමා මෙසේ පැහැදිලි කළේය:

“ආගමික සාක්ෂි හා බුද්ධිය අනුව, මෙම කරුණට හැකි පිළිතුරු තුනක් පමණක් ඇත.

පළමුවැන්න: ඔවුන් කිසිවක් නොමැතිව මවනු ලැබුවාද? එනම්, ඔවුන්ව මැවූ මැවුම්කරුවකු නොමැතිව, කිසිදු මැවීමක් සිදු නොවී ඔවුන් ඇති වූවාද? මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම කළ නොහැකි දෙයකි.

දෙවැනි කරුණ: ඔවුන් තමන්වම මවාගත්තෝද? මෙය ද කළ නොහැකිය. මන්ද, කිසිවකුට තමන්වම ඇති කරගත නොහැකි බැවිනි.

මෙම කරුණු දෙකම අසත්‍ය බවත් කළ නොහැකි බවත් පැහැදිලි වූ විට, ඉතිරි වන්නේ තුන්වැනි කරුණයි. එනම්, ඔවුන්ව මැව්වේ අල්ලාහ්ය.

එය පැහැදිලි වූ විට, අල්ලාහ් පමණක් නැමදුම් ලැබීමට සුදුසු බව දැනගත හැකිය. ඔහු හැර වෙනත් කිසිවකුට නැමදුම් කිරීම සුදුසු නොවේ.”

ෂෙයික් අෂ්-ෂන්කිටී (رحمه الله) ද මේ හා සමාන අදහසක් පවසයි.

“අල්-කුර්ආනයේ සඳහන් වන විමර්ශනය හා බෙදා වෙන් කර පරීක්ෂා කිරීම (السَّبر والتقسيم) සඳහා උදාහරණයක් වන්නේ අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පැවසීමයි:

﴿ أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ ﴾

‘ඔවුන් කිසිවක් නොමැතිවම මවනු ලැබුවේද? නැතහොත් ඔවුන්ම තමන්ව මවාගත් අයද?’ (අත්-තූර් 52:35)

මෙහිදී අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පවසන්නාක් මෙනි: නිවැරදිව වර්ගීකරණය කළ විට, මේ කාරණය අවස්ථා තුනෙන් එකක් විය යුතුය.

1. පළමු අවස්ථාව: ඔවුන් කිසිවක් නොමැතිව, එනම් කිසිදු මැවුම්කරුවෙකු නොමැතිව මවනු ලැබීම.

2. දෙවන අවස්ථාව: ඔවුන් තමන්වම මවාගැනීම.

3. තුන්වන අවස්ථාව: ඔවුන් හැර වෙනත් මැවුම්කරුවෙකු විසින් ඔවුන්ව මවනු ලැබීම.

පළමු අවස්ථා දෙකම අසත්‍ය බවට කිසිදු සැකයක් නැත. ඒවායේ අසත්‍යභාවය පැහැදිලි බැවින්, ඒ සඳහා සාක්ෂි ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් ද නැත. තුන්වන අවස්ථාව පමණක් සැකයකින් තොරව සත්‍යය වේ. එනම්, ඔවුන්ව මැවූයේ උත්තරීතර වූ අල්ලාහ්ය. ඔහු පමණක් නැමදීමට ඔවුන් විසින් සුදුසුකම් ලැබූ තැනැත්තාය.” [18]

එතුමා තවදුරටත් මෙසේ පැවසීය:

“සීමා කර දැක්වීම හා අසත්‍යය බව ඔප්පු කිරීම නිශ්චිත වූ අවස්ථාවකට උදාහරණයක් වන්නේ අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පැවසීමයි:

﴿ أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ ﴾

‘ඔවුන් කිසිවක් නොමැතිවම මවනු ලැබුවේද? නැතහොත් ඔවුන්ම තමන්ව මවාගත් අයද?’ (අත්-තූර් 52:35)

මන්ද, මෙම කාරණය අදාළ වන අවස්ථා තුනකට පමණක් සීමා කිරීම නිශ්චිත වූවකි. එහි කිසිදු සැකයක් නැත. ඔවුන් එක්කෝ කිසිවක් නොමැතිව මවනු ලැබිය යුතුය; නැතහොත් තමන්වම මවාගත යුතුය; එසේත් නැතහොත් තමන් හැර වෙනත් මැවුම්කරුවෙකු විසින් මවනු ලැබිය යුතුය. මේ හැර වෙනත් සිව්වන අවස්ථාවක් කිසිසේත් නැත.

පළමු අවස්ථා දෙකම අසත්‍ය බව නිශ්චිතය. එබැවින් තුන්වන අවස්ථාව සත්‍ය බවට පත්වේ. එය පැහැදිලි බැවින් මෙම වැකියේ සඳහන් කර නොමැත. මේ අනුව, මෙම විමර්ශනය හා බෙදා වෙන් කර පරීක්ෂා කිරීම මඟින් අල්ලාහ් පමණක් නැමදිය යුතු බවට ලැබෙන සාක්ෂිය නිශ්චිතය; එහි කිසිදු සැකයක් නැත.” [19]

ඒ අනුව, අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳව බුද්ධිය නිශ්චිත සාක්ෂියක් ලබා දෙයි.

අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට පිළිතුරු දීම

ෂෙයික් ඉබ්නු උසයිමීන් (رحمه الله) අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට පිළිතුරු දිය යුතු ආකාරය පැහැදිලි කරමින් මෙසේ පැවසීය:

“අත්-තූර් පරිච්ඡේදයේ අල්ලාහ් تعالى සඳහන් කළ දේ මඟින් අපි ඔවුන්ට පිළිතුරු දෙමු.

﴿ أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخَالِقُونَ ۝ أَمْ خَلَقُوا السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بَلْ لَا يُوقِنُونَ ﴾

‘ඔවුන් කිසිවක් නොමැතිවම මවනු ලැබුවේද? නැතහොත් ඔවුන්ම තමන්ව මවාගත් අයද? නැතහොත් ඔවුන් අහස් හා පොළොව මැව්වෝද? එසේ නොවේ. ඔවුහු ස්ථිර විශ්වාසයක් නොමැති අය වෙති.’ (අත්-තූර් 52:35–36)

පළමුව අපි ඔවුන්ගෙන් මෙසේ අසමු: ‘ඔබලා නොපැවති තත්ත්වයක සිට පසුව පැවතීමට පත් වූවන්ද? නැතහොත් ආරම්භයක් නොමැතිව අතීතයේ සිටම පැවතෙමින්, සදාකාලිකවම පවතින්නන්ද?’

කිසිදු සැකයකින් තොරව ඔවුන් මෙසේ පිළිතුරු දෙනු ඇත: ‘අපි නොපැවති තත්ත්වයක සිට පසුව පැවතීමට පත් වූවන් වෙමු.’

අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පැවසූ පරිදිය:

﴿ هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا ﴾

‘මිනිසා සඳහන් කළ යුතු දෙයක් ලෙසවත් නොපැවති කාලයක් ඔහුට උදා වූයේ නැද්ද?’ (අල්-ඉන්සාන් 76:1)

ඔවුන් ‘අපි නොපැවති තත්ත්වයක සිට පසුව පැවතීමට පත් වූවන් වෙමු’ යැයි පැවසූ විට, අපි ඔවුන්ගෙන් මෙසේ අසමු: ‘ඔබලාට පැවැත්ම ලබා දුන්නේ කවුද? ඔබලාගේ පියාද, මවද, නැතහොත් කිසිවෙකුගේ මැවීමකින් තොරව ඔබලා නිකම්ම ඇති වූවන්ද?’

ඔවුන් මෙසේ පවසනු ඇත: ‘අපේ පියා හෝ මව හෝ අපව මැව්වේ නැත.’ මන්ද, අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පවසයි:

﴿ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تُمْنُونَ ۝ أَأَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخَالِقُونَ ۝ نَحْنُ قَدَّرْنَا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ وَمَا نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ ۝ عَلَى أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثَالَكُمْ وَنُنْشِئَكُمْ فِي مَا لَا تَعْلَمُونَ ﴾

‘ඔබලා පිට කරන ශුක්‍රාණුව ගැන සිතා බැලුවාද? එය මවන්නේ ඔබලාද? නැතහොත් මවන්නෝ අපිද? ඔබලා අතර මරණය නියම කළේ අපි වෙමු. තවද, ඔබලා වෙනුවට ඔබලා වැනි අය ගෙන ඒමටත්, ඔබලා නොදන්නා තත්ත්වයක ඔබලා නැවත ඇති කිරීමටත් අපි පරාජය කළ හැකි අය නොවෙමු.’ (අල්-වාකිආ 56:58–61)

ඔවුන් ‘කිසිදු මැවුම්කරුවෙකු නොමැතිව අපි ඇති වුණෙමු’ යැයි පැවසුවහොත්, අපි මෙසේ කියමු: ‘මෙය බුද්ධියට අනුව කළ නොහැකි දෙයකි. මන්ද, අලුතින් ඇති වන සෑම දෙයකටම එය ඇති කළ හේතුවක් හෝ ඇති කරන්නෙකු සිටිය යුතුය.’

එබැවින් ඔවුන්ගේ පැවැත්මට හේතුවක් තිබිය යුතු බව අනිවාර්ය වේ. ඒ හේතුව වන්නේ සදාකාලිකව පැවතීම අනිවාර්ය වූ අල්ලාහ් عز وجل ය.

අහස් හා පොළොව සම්බන්ධයෙන් ද මෙසේම කියනු ලැබේ. අපි මෙසේ අසමු: ‘අහස් හා පොළොව ඇති කළේ කවුද?’ ඒවා ඇති කළේ අල්ලාහ් عز وجل ය.

එහෙත් අහස් හා පොළොව මැවීමට පෙර, ඒවා අර්ෂ් (සිංහාසනය) යටතේ තිබූ ජලය සම්බන්ධයෙන් වූ බව අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පැවසීමෙන් දැනගත හැකිය:

﴿ وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ ﴾

‘අහස් හා පොළොව දින හයකින් මැව්වේ ඔහුය. ඔහුගේ අර්ෂ් ජලය මත තිබුණි.’ (හූද් 11:7)

අල්ලාහ් عز وجل එම ජලයෙන් අහස් හා පොළොව මැව්වේය. අල්ලාහ් تعالى මෙසේ ද පවසයි:

﴿ أَوَلَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ كَانَتَا رَتْقًا فَفَتَقْنَاهُمَا ﴾

‘අහස් හා පොළොව එකට සම්බන්ධ වී තිබූ බවත්, පසුව අපි ඒ දෙක වෙන් කළ බවත් ප්‍රතික්ෂේප කරන්නෝ නොදුටුවෝද?’ (අල්-අන්බියා 21:30)

එනම්, අපි ඒ දෙක අතර වෙන්වීම ඇති කළෙමු.

තවද එම ආයතයේම මෙසේ සඳහන් වේ:

﴿ وَجَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ كُلَّ شَيْءٍ ﴾

‘සෑම ජීවමාන දෙයක්ම අපි ජලයෙන් ඇති කළෙමු.’ (අල්-අන්බියා 21:30)

මෙය අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට ලබා දෙන පිළිතුරකි. ඔවුන් තමන්ගේ මතයේම මුරණ්ඩු ලෙස රැඳී සිටින්නේ නම්, ඔවුන් සත්‍යය පිළිගැනීමට අකමැති අය වෙති. එවිට ෆිර්අවුන්ගේ අනුගාමිකයන් සම්බන්ධයෙන් අල්ලාහ් تعالى පැවසූ වදන ඔවුන්ට අදාළ වේ:

﴿ وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا ﴾

‘ඔවුන්ගේ සිත් තුළ එය ස්ථිරව දැනගෙන සිටියද, අයුක්තියෙන් හා උඩඟුකමින් ඔවුහු එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ.’ (අන්-නම්ල් 27:14)” [20]

පැවැත්මෙන් මැවුම්කරුගේ පැවැත්ම නිගමනය කිරීම

බුද්ධිමය විමර්ශනයේ එක් අංගයක් වන්නේ, පවතින දෙයක් දැක එය ඇති කළ තැනැත්තාගේ පැවැත්ම නිගමනය කිරීමයි. මෙය ප්‍රකට කරුණකි.

ෂෙයික් අෂ්-ෂන්කිටී (رحمه الله) මෙසේ පැවසීය:

“පැවැත්මෙන් පැවැත්ම නිගමනය කිරීම සඳහා උදාහරණයක් වන්නේ, මේ විශ්වය පවතින ආකාරය දෙස බලා, එය මැවූ මැවුම්කරුගේ පැවැත්ම නිගමනය කිරීමයි. මේ විශ්වයේ පවතින අසාමාන්‍ය හා විස්මිත ක්‍රමවේදයන්, එය පාලනය කරන මැවුම්කරුවෙකු සිටින බවට සාක්ෂි දරයි. ඔහු පමණක් නැමදිය යුතු රබ්වරයාය.

අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පැවසීය:

﴿ إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِأُولِي الْأَلْبَابِ ﴾

‘අහස් හා පොළොව මැවීමෙහිද, රාත්‍රිය හා දහවල මාරුවෙන් මාරුවට පැමිණීමෙහිද, බුද්ධිමතුන්ට සංඥා ඇත.’ (ආලු ඉම්රාන් 3:190)

මෙම විශ්වයේ පැවැත්ම, එය නිර්මාණය කළ තැනැත්තාගේ පැවැත්මට සාක්ෂියක් බව ඔහු පැහැදිලි කළේය. එබැවින් මෙම විශ්වයේ පැවැත්මෙන්, එය මැවූ හා පාලනය කරන මැවුම්කරුවෙකු සිටින බව බුද්ධිමය වශයෙන් නිගමනය කළ හැකිය. ඔහු නැමදීමට සුදුසු රබ්වරයාය.” [21]

අල්ලාහ්ගේ පැවැත්මට සාක්ෂි වශයෙන් බුද්ධිමය හා වහී මඟින් ලැබෙන සාක්ෂි

මෙහිදී, මැවුම්කරුගේ පැවැත්ම තහවුරු කිරීමේදී වහී මඟින් ලැබෙන සාක්ෂි සහ බුද්ධිමය සාක්ෂි අතර ඇති සම්බන්ධතාව පෙන්වා දුන් ෂෙයිකුල් ඉස්ලාම් ඉබ්නු තයිමිය්යා (رحمه الله) තුමාගේ වදනකින් මෙම කරුණ අවසන් කරමි.

එතුමා මෙසේ පැවසීය:

“ඇත්ත වශයෙන්ම, වහී මඟින් ලැබෙන සාක්ෂි තුළ මැවුම්කරුගේ පැවැත්ම තහවුරු කරන බුද්ධිමය සාක්ෂි, ඔහුගේ රුබූබිය්යත් (පාලකත්වය) හා බලය පිළිබඳ සාක්ෂි, තවද දූතයාගේ සංඥා සහ ඔහුගේ සත්‍යභාවය තහවුරු කරන සාක්ෂි පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම්, බුද්ධිමය තර්ක ඉදිරිපත් කරන්නන්ගේ වදන්වල දක්නට ලැබෙන ප්‍රමාණයට වඩා බොහෝ ගුණයකින් වැඩිය.” [22][23]

ස්වභාවධර්මය මෙම විශ්වය ඇති කළ බව පවසන අයට පිළිතුරක්

අල්ලාහ්ගේ පැවැත්ම ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන් අතර ඇතැමුන් පවසන්නේ, “ස්වභාවධර්මය විසින් මෙම විශ්වය ඇති කරන ලදී” යනුවෙනි.

මෙයට පිළිතුරු බොහෝමයක් තිබේ. විශේෂයෙන්ම සමකාලීන විද්වතුන්ගේ වදන්වල මේ සම්බන්ධයෙන් බොහෝ පිළිතුරු දක්නට ලැබේ. එහෙත්, මෙම අසත්‍ය චෝදනාවට පිළිතුරු දෙමින් ඉමාම් ඉබ්නුල් කය්යුම් (رحمه الله) තුමා පැවසූ වටිනා වදනක් මට හමුවිය. එතුමා ඉතා පැහැදිලි වචනවලින්, නිවැරදි බුද්ධියක් ඇති පුද්ගලයෙකුට පහසුවෙන් පිළිගත හැකි ආකාරයෙන් එම අදහස බිඳ දැමීය.

එතුමා මෙසේ පැවසීය:

“ඔබ ‘ස්වභාවධර්මය’ යන වචනය සහ එහි අර්ථය ගැන මෙනෙහි කළේ නම්, එම වචනයේ ස්වභාවයම ඔබට මැවුම්කරු හා නිර්මාතෘ පිළිබඳව පෙන්වා දෙනු ඇත. එහි අර්ථයද බුද්ධියට ඔහු පිළිබඳව සාක්ෂි දරන්නාක් මෙනි.

‘ස්වභාවධර්මය’ (طبيعة) යන වචනයෙන් අදහස් වන්නේ ‘හැඩගස්වන ලද දෙය’ හෙවත් ‘ස්වභාවයක් ලබා දෙන ලද දෙය’ යන්නයි. එයට වෙනත් අර්ථයක් කිසිසේත් අදාළ නොවේ. මන්ද, එය ශරීරය තුළ පිහිටුවා ඇති සහ එයට එක්කර ඇති ස්වභාවික ගුණාංග සඳහා යොදන වචනවලට සමාන වචනයකි. උදාහරණ ලෙස සහජ ස්වභාවය, සහජ ගුණය සහ ස්වභාවයෙන් ලැබුණු හැකියාවන් දැක්විය හැකිය.

එබැවින්, සත්වයාට ලබා දී ඇති සහ එය තුළ පිහිටුවා ඇති ස්වභාවය ‘ස්වභාවධර්මය’ ලෙස හැඳින්වේ. එම ස්වභාවය ලබා දුන් කිසිවෙකු නොමැතිව එය ඇති වීම කළ නොහැකි දෙයකි.

ඒ අනුව, ‘ස්වභාවධර්මය’ යන වචනයම උත්තරීතර මැවුම්කරු පිළිබඳව පෙන්වා දෙයි. එහි අර්ථයද එසේමය.

මුස්ලිම්වරු පවසන්නේ, ස්වභාවධර්මය යනු අල්ලාහ්ගේ මැවීම් අතරින් එක් මැවීමක් බවත්, එය අල්ලාහ්ගේ අණට යටත් කරනු ලැබූ, ඔහු විසින් පාලනය කරනු ලබන දෙයක් බවත්ය. එය ඔහුගේ මැවීම් තුළ ක්‍රියාත්මක කර ඇති ඔහුගේ නියමයයි.

ඉන්පසු අල්ලාහ් තමන් කැමති පරිදි, තමන් කැමති වේලාවක එහි ක්‍රියාකාරීත්වය වෙනස් කරයි. ඔහු කැමති වූ විට එහි බලපෑම ඉවත් කරයි. ඔහු කැමති වූ විට එහි බලපෑම එහි ප්‍රතිවිරුද්ධ දෙයට හරවයි. එමඟින් තමන් පමණක් මැවුම්කරු, නිර්මාතෘ සහ හැඩගස්වන්නා බව තම ගැත්තන්ට පෙන්වා දෙයි. තවද, ඔහු කැමති දේ, ඔහු කැමති ආකාරයට මවයි.

අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පවසයි:

﴿ إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ ﴾

‘ඔහු යම් දෙයක් අපේක්ෂා කළ විට, ඒ සඳහා ඔහුගේ නියෝගය වන්නේ “වනු” යැයි පැවසීම පමණි. එවිට එය ඇති වේ.’ (යාසීන් 36:82)

වවුලන්ට පෙනෙන සීමිත දෘෂ්ටියෙන් අවසන් වන ‘ස්වභාවධර්මය’ යනුද, අල්ලාහ්ගේ අනෙකුත් මැවීම් මෙන් ඔහුගේ එක් මැවීමක් පමණි.

එබැවින්, මනුෂ්‍යත්වයේ හෝ බුද්ධියේ යම් කොටසක් හිමි පුද්ගලයෙකුට, එම ස්වභාවය මැවූ හා එයට එම ගුණාංග ලබා දුන් තැනැත්තා අමතක කර, නිර්මාණය කිරීමේ හා අලුතින් ඇති කිරීමේ බලය ස්වභාවධර්මයට පවරන්නේ කෙසේද?

අල්ලාහ් سبحانه وتعالى එහි බලය නැති කරයි; එහි ස්වභාවය වෙනස් කරයි; එයට ලබා දී තිබූ බලපෑමට ප්‍රතිවිරුද්ධ බලපෑමක් ඇති කරයි. එමඟින් එය තම මැවීමක් බවත්, තම අණට යටත් කර ඇති දෙයක් බවත් තම ගැත්තන්ට පෙන්වා දෙයි.

අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පවසයි:

﴿ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ ﴾

‘මැවීමත් නියෝගයත් ඔහුටම අයත් නොවේද? ලෝකයන්හි රබ්වරයා වන අල්ලාහ් අතිශයින් භාග්‍යවත්ය.’ (අල්-අඃරාෆ් 7:54)” [24]

ෂෙයික් අෂ්-ෂන්කිටී (رحمه الله) මෙසේ පැවසීය:

“ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ගේ හා කුහකයන්ගේ දෘෂ්ටිය සහ අවබෝධය ඉතා දුර්වලය.” [25]

වෛද්‍ය උමර් සුලෙයිමාන් අල්-අෂ්කර් (رحمه الله) තුමාගේ පැහැදිලි කිරීම

මෙම වටිනා පිළිතුරට තවත් කරුණක් එක් කිරීම සුදුසුය. එය වන්නේ වෛද්‍ය උමර් සුලෙයිමාන් අල්-අෂ්කර් (رحمه الله) තුමා ඉදිරිපත් කළ අදහසයි.

එතුමා මෙසේ පැවසීය:

“ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ: ‘ස්වභාවධර්මය යනු මැවුම්කරුය.’

මෙය අපේ යුගයේ ප්‍රචලිත වූ අසත්‍ය චෝදනාවකි. භෞතික විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ දක්ෂතා පෙන්වූ පුද්ගලයන් අතර පවා මෙම අදහස පැතිර ගියේය. බොහෝ දෙනෙක් දේවල් පැවතීම සහ අලුතින් ඇති වීම සඳහා හේතුව ලෙස ස්වභාවධර්මය ඉදිරිපත් කළහ. ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ: ‘දේවල් ඇති කරන්නේත්, අලුතින් බිහි කරන්නේත් ස්වභාවධර්මයයි.’

අපි ඔවුන්ගෙන් මෙසේ අසමු:

‘ඔබලා ස්වභාවධර්මය යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද? ඔබලා එයින් අදහස් කරන්නේ දේවල්වල පැවැත්මමද? නැතහොත් විශ්වය පාලනය කරන නියමයන්, නීති සහ පාලන ක්‍රමවේදයන් ද? එසේත් නැතහොත් මෙම විශ්වයට පිටුපසින් සිට එය ඇති කළ හා නිර්මාණය කළ වෙනත් බලයක්ද?’

ඔවුන් ‘ස්වභාවධර්මය යනු විශ්වයමයි’ යැයි පැවසුවහොත්, ඔවුන්ට පිළිතුරු දීමට පවා අවශ්‍ය නැත. මන්ද, ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශයේ වැරදි බව මීට පෙර පැහැදිලි කර ඇත.

ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශය පෙර පැවසූ අදහසම නැවත පැවසීමක් බවට පත්වේ. එනම්, ‘යම් දෙයක් තමන්වම ඇති කරගනී’ යන්නයි. ඔවුන් පවසන්නේ විශ්වය විසින් විශ්වයම මවාගත් බවයි; අහස විසින් අහස මවාගත් බවත්, පොළොව විසින් පොළොව මවාගත් බවත්, විශ්වය විසින් මිනිසා හා සත්වයන් මවාගත් බවත්ය.

යම් දෙයක් තමන්වම ඇති කරගනී යන අදහස පිළිගැනීම මිනිස් බුද්ධිය ප්‍රතික්ෂේප කරන බව අපි දැනටමත් පැහැදිලි කර ඇත්තෙමු.

තවද, මෙම කරුණ තවත් පැහැදිලි කරමින් අපි මෙසේ කියමු: යම් දෙයකට වඩා උසස් දෙයක් එම දෙයටම නිර්මාණය කළ නොහැකිය.

අහස, පොළොව, තරු, සූර්යයන් හා චන්ද්‍රයන්ගෙන් සමන්විත ස්වභාවධර්මයට බුද්ධියක්, ශ්‍රවණ හැකියාවක් හෝ දෘෂ්ටියක් නැත. එසේ නම්, ශ්‍රවණය කරන, දැනුම ඇති, දකින මිනිසෙකු එය නිර්මාණය කරන්නේ කෙසේද? මෙය කිසිසේත් සිදු විය නොහැකි දෙයකි.

තවත් කණ්ඩායමක් පවසන්නේ, ස්වභාවධර්මය යනු විශ්වය පාලනය කරන නීති හා නියමයන් බවයි. ‘ස්වභාවධර්මය මැවුම්කරුය’ යැයි පවසන, තමන් විද්‍යාව හා දැනුම ඇති අය ලෙස සලකන පුද්ගලයන්ගේ අදහස මෙයයි.

ඔවුහු මෙසේ පවසති: ‘මෙම විශ්වය ක්‍රියාත්මක වන්නේ එය පාලනය කරන හා එහි කටයුතු සංවිධානය කරන නියමයන් හා නීති අනුවය. විශ්වයේ සෑම කුඩා කොටසකම සිදුවන සිදුවීම් එම නීතිවලට අනුව සිදු වේ.’

ඔවුන් මෙය දිගු කාලයක් පුරා ඉතා නිවැරදිව හා ක්‍රමානුකූලව ක්‍රියාත්මක වන ඔරලෝසුවකට සමාන කරති. එවැනි ඔරලෝසුවක් එය ක්‍රියාත්මක කරන කිසිවෙකු නොමැතිව, තමන් විසින්ම ක්‍රියාත්මක වන බව ඔවුහු පවසති.”

ඇත්ත වශයෙන්ම, මෙම පිරිස ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙන්නේ නැත. එම ප්‍රශ්නය වන්නේ: “මෙම විශ්වය මැව්වේ කවුද?” යන්නයි.

නමුත් ඔවුන් අපට පැහැදිලි කරන්නේ විශ්වය ක්‍රියාත්මක වන ආකාරයයි. එනම්, දේවල් තුළ නීති ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේද යන්නයි. නමුත් අපට අවශ්‍ය වන්නේ විශ්වය ඇති කළ තැනැත්තා කවුද යන්නත්, එය පාලනය කරන නීති ඇති කළ තැනැත්තා කවුද යන්නත් දැනගැනීමයි.

විද්‍යාව විශ්වයේ ක්‍රියාකාරිත්වය පැහැදිලි කළත්, එහි මැවුම්කරු හඳුන්වා දෙන්නේ නැත

වහීදුද්දීන් ඛාන් තුමා තම “ඉස්ලාමය අභියෝග කරයි” නම් ග්‍රන්ථයේ මෙසේ පවසයි:

“අතීතයේ මිනිසා අහසින් වැසි වැටෙන බව දැන සිටියේය. නමුත් අද අපි මුහුදේ ජලය වාෂ්ප වීමේ සිට, ජල බිඳු නැවත පොළොවට වැටීම දක්වා වූ සමස්ත ක්‍රියාවලිය පිළිබඳවම දනිමු.

එහෙත්, මේ සියලු නිරීක්ෂණ යනු සිදුවීම් පිළිබඳ තොරතුරු පමණි. ඒවා විසින්ම එම සිදුවීම්වලට හේතුව පැහැදිලි කරන්නේ නැත.

මෙම සිදුවීම් නීති බවට පත්වූයේ කෙසේද යන්න විද්‍යාව අපට හෙළි කරන්නේ නැත. අහසත් පොළොවත් අතර මේ තරම් ප්‍රයෝජනවත් හා විස්මිත ආකාරයෙන් ඒවා ස්ථාපිත වූයේ කෙසේද යන්නද එයින් පැහැදිලි නොවේ. විද්‍යාඥයන් මෙම සිදුවීම් නිරීක්ෂණය කර ඒවායින් විද්‍යාත්මක නීති නිගමනය කරති.

ස්වභාවධර්මයේ ක්‍රමවේදය හෙළි කරගත් පසු, ‘දැන් අපි විශ්වයේ පැවැත්මට හේතුව පැහැදිලි කරගෙන සිටිමු’ යැයි මිනිසා ප්‍රකාශ කිරීම, ඔහු විසින්ම තමන්ව රවටා ගැනීමක් පමණි. මන්ද, එවැනි ප්‍රකාශයක් කිරීමෙන් ඔහු කරන්නේ දාමයක අවසාන පුරුක තිබිය යුතු ස්ථානයට, එහි මැද පුරුකක් ගෙන තැබීම පමණි.

ස්වභාවධර්මය විශ්වයේ කිසිවක් පැහැදිලි කරන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට, ස්වභාවධර්මයම පැහැදිලි කිරීමක් අවශ්‍ය කරන දෙයකි.

විද්‍යාඥයෙකු හා බුද්ධිමත් පුද්ගලයෙකු අතර සිදුවිය හැකි සංවාදයක්

විද්‍යා ක්ෂේත්‍රයේ අතිදක්ෂ වෛද්‍යවරයෙකු සහ බුද්ධිමත් පුද්ගලයෙකු අතර සිදුවිය හැකි පහත සංවාදය කියවා බලන්න.

ප්‍රශ්න කරන්නා: රුධිරය රතු පැහැයෙන් යුක්ත වන්නේ ඇයි?

වෛද්‍යවරයා: රුධිරය තුළ රතු රුධිර සෛල තිබෙන නිසාය. එක් රුධිර සෛලයක ප්‍රමාණය අඟලකින් 1/700 ක් පමණ වේ.

ප්‍රශ්න කරන්නා: හොඳයි. නමුත් මෙම සෛල රතු පැහැයෙන් යුක්ත වන්නේ ඇයි?

වෛද්‍යවරයා: මෙම සෛල තුළ ‘හිමොග්ලොබින්’ (Hemoglobin) නමැති ද්‍රව්‍යයක් තිබේ. එය හෘදය තුළ ඔක්සිජන් සමඟ සම්බන්ධ වූ විට රතු පැහැයක් ඇති වේ.

ප්‍රශ්න කරන්නා: ඉතා හොඳයි. නමුත් හිමොග්ලොබින් රැගෙන යන මෙම සෛල ඇති වන්නේ කොහෙන්ද?

වෛද්‍යවරයා: ඒවා ඔබගේ අක්මාව තුළ නිපදවනු ලැබේ.

ප්‍රශ්න කරන්නා: පුදුමයි! නමුත් රුධිරය, සෛල, අක්මාව සහ වෙනත් බොහෝ දේ එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන් සම්බන්ධ වී, ඉතා ඉහළ නිරවද්‍යතාවයකින් තමන්ට නියමිත කාර්යයන් ඉටු කිරීම සඳහා ක්‍රියාත්මක වන්නේ කෙසේද?

වෛද්‍යවරයා: අපි එයට ‘ස්වභාවධර්මයේ නීතිය’ යැයි කියමු.

ප්‍රශ්න කරන්නා: නමුත් වෛද්‍යතුමනි, මේ ස්වභාවධර්මයේ නීතිය යනු කුමක්ද?

වෛද්‍යවරයා: එයින් අදහස් කරන්නේ ස්වභාවික හා රසායනික බලවේගවල අභ්‍යන්තර, අන්ධ ක්‍රියාකාරිත්වයයි.

ප්‍රශ්න කරන්නා: නමුත් මෙම බලවේග සෑම විටම නිශ්චිත ප්‍රතිඵලයක් කරා යොමු වන්නේ ඇයි? කුරුල්ලන්ට අහසේ පියාසර කිරීමටත්, මත්ස්‍යයන්ට ජලයේ ජීවත් වීමටත්, විස්මිත හැකියාවන් හා කුසලතාවන් රැසක් ඇති මිනිසෙකු ලෝකයේ බිහි වීමටත්, මෙම බලවේග තම ක්‍රියාකාරිත්වය සංවිධානය කරගන්නේ කෙසේද?

වෛද්‍යවරයා: ඒ ගැන මගෙන් අසන්න එපා. මගේ විද්‍යාවෙන් පැහැදිලි කළ හැක්කේ සිදුවන්නේ කුමක්ද යන්න පමණි. නමුත් යම් දෙයක් සිදුවන්නේ ඇයි යන ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීම එයට කළ නොහැකිය.

මෙම ප්‍රශ්නවලින් පැහැදිලි වන්නේ, විශ්වයේ පැවැත්ම පිටුපස ඇති හේතු හා සාධක පැහැදිලි කිරීමට නූතන විද්‍යාවට ඇති හැකියාවේ සීමාවයි.

විශ්වය යනු එහි ආවරණය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන යන්ත්‍රයක් වැනිය. එය ක්‍රියාත්මක වන බව අපි දනිමු. නමුත් එහි ආවරණය විවෘත කළහොත්, එම යන්ත්‍රය බොහෝ වටකුරු රෝද හා දත් සහිත කොටස් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති ආකාරයත්, ඒවා එකිනෙක ක්‍රියාත්මක කරමින් චලනය වන ආකාරයත් අපට දැකගත හැකිය.

එහි ඇතුළත සිදුවන සියලු චලනයන් අපි නිරීක්ෂණය කළා යැයි සිතමු. එසේ නිරීක්ෂණය කළ පමණින් එම යන්ත්‍රය මැවූ තැනැත්තා කවුදැයි අප දැනගත්තා යන්න අදහස් වේද?

ඇතුළත ක්‍රියාත්මක වන කොටස් නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පමණක්, එම යන්ත්‍රය තමන් විසින්ම ඇති වූ බවත්, තමන් විසින්ම ක්‍රියාත්මක වන බවත් ඔප්පු වූවා යැයි තර්කානුකූලව තේරුම් ගත හැක්කේ කෙසේද?

එවැනි නිගමනයක් තර්කානුකූල නොවේ නම්, විශ්වයේ ඇතැම් ක්‍රියාවලීන් නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව, එය ඉබේම ඇති වූ බවත්, තමන් විසින්ම ක්‍රියාත්මක වන බවත් අපි ඔප්පු කරන්නේ කෙසේද?” [26]

අවසාන උපදෙස

අවසානයේදී මම පවසන්නේ, මුස්ලිම්වරයෙකු අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පැවසූ වදන කෙරෙහි දැඩිව පිහිටා සිටිය යුතු බවයි:

﴿ فَلَا تَكُنْ مِنَ الْمُمْتَرِينَ ﴾

“එබැවින් සැක කරන්නන් අතරින් කෙනෙකු නොවන්න.” (ආලු ඉම්රාන් 3:60)

එනම්, ඔබගේ රබ්වරයා ඔබට දන්වා ඇති කිසිදු කරුණක් පිළිබඳව සැක නොකරන්න.

ෂෙයික් අස්-සඅදී (رحمه الله) මෙම ආයතයෙන් වැදගත් ෂරීආ නීතිමය මූලධර්මයක් උකහා ගත්තේය. එතුමා මෙසේ පැවසීය:

“මෙම ආයතය ඉතා උසස් මූලධර්මයක් සඳහා සාක්ෂියකි. එනම්, සාක්ෂි මඟින් සත්‍ය බව තහවුරු වී, විශ්වාසයේ කරුණු ඇතුළු වෙනත් කරුණු සම්බන්ධයෙන් යම් ගැත්තෙකු නිශ්චිත විශ්වාසයකට පැමිණි විට, එයට පටහැනි සෑම දෙයක්ම අසත්‍ය බවත්, එයට එරෙහිව ඉදිරිපත් කරන සෑම සැකයක්ම වැරදි බවත් ඔහු ස්ථිරව විශ්වාස කළ යුතුය.

එම සැකය විසඳීමට ඔහුට හැකි වුවත්, නොහැකි වුවත් එය එසේමය. යම් සැකයක් විසඳීමට තමන්ට නොහැකි වීම නිසා, තමන් දැනගෙන සිටින සත්‍යය පිළිබඳව සැකයක් ඇති කරගැනීමට ඔහුට හේතුවක් නොවේ.

මන්ද, සත්‍යයට පටහැනි සෑම දෙයක්ම අසත්‍යය.

අල්ලාහ් تعالى මෙසේ පවසයි:

﴿ فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ ﴾

‘සත්‍යයෙන් පසුව නොමඟ යෑම හැර වෙන කුමක් තිබේද?’ (යූනුස් 10:32)

මෙම ෂරීආ මූලධර්මය මඟින්, තර්ක ශාස්ත්‍රඥයන් විසින් ඉදිරිපත් කරන සහ විවාදකරුවන් විසින් ගොඩනඟන බොහෝ ගැටලු හා සැකයන් මිනිසාට විසඳාගත හැකිය.

එවැනි ගැටලුවක් විසඳීමට යමෙකුට හැකි නම්, එය ඔහු විසින් අමතරව කරන යහපත් කාර්යයකි. එසේ කිරීමට නොහැකි වුවහොත්, ඔහුගේ වගකීම වන්නේ සාක්ෂි සහිතව සත්‍යය පැහැදිලි කර, ඒ වෙත මිනිසුන්ට ආරාධනා කිරීමයි.” [27]

මෙම අදහස් සියල්ලම අදේවවාදී ප්‍රවණතාවලට අප ලබා දෙන පිළිතුරේ මූලික පදනම වේ.

මෙම කරුණු විමසා බලා ඒවා නිවැරදිව අවබෝධ කරගන්නා විශ්වාසවන්තයාගේ ඊමානය තවදුරටත් වැඩි වේ. අල්ලාහ්ගේ අනුමැතියෙන්, ඒවා යහමඟ ලැබීමටත්, සැකයන් හා වැරදි අදහස් දුරු කරගැනීමටත් මාර්ගයක් වේ.

එසේම, සත්‍යය පිළිගැනීමට මුරණ්ඩු ලෙස ප්‍රතික්ෂේප කරන පුද්ගලයාට එරෙහිවද ඒවා ප්‍රබල සාක්ෂියකි.

සියලු උපකාර පතනු ලබන්නේ අල්ලාහ්ගෙන්මය.

අපගේ නබි මුහම්මද් ﷺ තුමා කෙරෙහිද, එතුමාගේ පවුලේ සාමාජිකයන් සහ සහාබාවරුන් කෙරෙහිද අල්ලාහ්ගේ සලාතය හා සලාම් අත්වේවා!

Related posts:

ඉස්ලාමීය දේව සංකල්පය කුමක් ද? නුදුටු දෙවි කෙනෙකු විශ්වාස කිරීම හරි ද?

එකම පණිවිඩයකි!

විශ්වය නිර්මාණය කල එක් දෙවිකෙනෙකුට වඩා සිටිය හැකිද? (Can the universe be created more than one God?)