ලෝකයේ මිනිසාට ලබා දී ඇති විවිධ ආශීර්වාද මෙන්ම ඔහු මුහුණ දෙන දුෂ්කරතාද පරීක්ෂාවක් බව පැවසේ.
දෙවියන් විශ්වාස කරන අයටත්, දෙවියන් විශ්වාස නොකරන අයටත් ඇතිවන විවිධ ගැටලු සඳහා මෙය විසඳුමක් සපයයි.
නරක මිනිසුන් සුවපහසු ජීවිත ගත කරන ආකාරයත්, සමහර යහපත් මිනිසුන් දුක් විඳින ආකාරයත් දකින විට, “දෙවියන් වහන්සේ කෙනෙකු සිටී නම් මෙවැනි දේ සිදුවන්නේ කෙසේද?” යන සැකය ඇතැම් අයට ඇති වේ.
කිසිදු පාපයක් නොකළ මිනිසුන් උපතේදීම විවිධ ශාරීරික ආබාධ සහිතව උපත ලබති. “කිසිදු පාපයක් ගැන නොදන්නා අයට මෙවැනි තත්ත්වයක් ඇති වන්නේ ඇයි?” යන ගැටලුවද ඇතැම් අයට ඇත.
ඉස්ලාමය මෙම ගැටලුව විසඳීම සඳහා පැහැදිලි මූලධර්මයක් ඉදිරිපත් කරයි.
මිනිසා මේ ලෝකයේ කෙසේ ජීවත් වන්නේදැයි පරීක්ෂා කිරීම සඳහාම අල්ලාහ් මිනිසා මවා ඇත.
මිනිසා මරණයට පත් වූ පසු නැවත ජීවය ලබා දී නැගිටුවනු ලබයි. එවිට ඔහු තම යහපත් ක්රියාවන් සඳහා වූ ත්යාග ලබා ගනී. නරක මිනිසා තම නරක ක්රියාවන් සඳහා වූ දඬුවම්ද ලබයි.
මෙලොව පරීක්ෂණාගාරයක් වන බැවින්, මෙහි නරක මිනිසුන් ඇතැම් විට සුවපහසු ජීවිත ගත කරන බවත්, යහපත් මිනිසුන් ඇතැම් විට දුක් විඳින බවත් දැක රැවටිය නොයුතු බව ඉස්ලාමය පවසයි.
මන්ද, අල්ලාහ් සියලු මිනිසුන්ව පරීක්ෂා කරයි. සියලු දෙනාම එකම ආකාරයෙන් පරීක්ෂා නොකර, විවිධ ආකාරවලින් ඔවුන්ව පරීක්ෂා කරයි.
යම් පුද්ගලයෙකුට සියයට සියයක්ම සතුට හා සම්පත් ලබා දී, සියයට එකක්වත් දුකක් හෝ අඩුවක් නොතිබුණේ නම් පමණක් ඉහත සඳහන් ගැටලු මතු වීම තේරුම්ගත හැකි දෙයක් වනු ඇත.
නමුත් අල්ලාහ් කිසිම මිනිසෙකුට සියලු සතුට හා සියලු ආශීර්වාද ලබා දී නැත. කිසිදු දුකක් හෝ අඩුවක් නොමැති එකම මිනිසෙකු හෝ මේ ලෝකයේ නැත.
යම් පුද්ගලයෙකුට කුමන ආශීර්වාදයක් ලබා දී තිබුණත්, ඔහු දෙස හොඳින් බැලුවහොත්, ඔහුට ලබා නොදුන් බොහෝ ආශීර්වාද අපට ලබා දී ඇති බව අපට දැකගත හැකිය.
දරිද්රතාව, රෝගාබාධ, සුන්දරත්වයේ අඩුව, ශාරීරික දුර්වලතාව, දරුවන් නොලැබීම, බලවතුන්ගේ පීඩනයට ලක්වීම, ගෙවා නිම කළ නොහැකි ණය, නොගැළපෙන ජීවන සහකරු, නොහික්මුණු දරුවන්, සමීපතමයන්ගේ මරණය, ශාරීරික ආබාධ, මතක ශක්තිය අඩුවීම, සිතීමේ හැකියාව අඩුවීම, අධ්යාපනය නොලැබීම ආදී දහස් ගණනක් අඩුපාඩු මිනිසුන්ට තිබේ.
යම් පුද්ගලයෙකුට අල්ලාහ් දරිද්රතාවත් රෝගාබාධත් ලබා දී තිබිය හැක.
එහෙත් ධනය හා සෞඛ්යය ඇති පුද්ගලයාට වෙනත් අඩුපාඩු තිබිය හැකිය. ඔහුට නොගැළපෙන බිරිඳක් හෝ දරුවන් අල්ලාහ් ලබා දී තිබිය හැක. එසේ නැතහොත් වෙනත් යම් අඩුපාඩුවක් ඔහුට ලබා දී තිබිය හැක.
සතුට හා ආශීර්වාද ලබා දුන් විට මිනිසා කෙසේ හැසිරෙන්නේදැයි පරීක්ෂා කිරීමද අල්ලාහ්ගේ අරමුණකි. දුෂ්කරතා ලබා දුන් විටද එය පරීක්ෂාවකි.
පරීක්ෂාවක් ලෙස අල්ලාහ් අපට විශාල දුෂ්කරතාවක් ලබා දුන් විට එය ඉවසීමෙන් දරා ගන්නේ නම්, අප විඳි දුක් වේදනාවන් සඳහා වූ ප්රතිඵල අල්ලාහ් මතුලොවදී කිසිදු අඩුවකින් තොරව ලබා දෙනු ඇත. යහපත් පුද්ගලයෙකු ලෙස ජීවත් වීමෙන් අපට කිසිදු පාඩුවක් නැත. මතුලොවදී අප වෙනුවෙන් මහත් ත්යාග බලා සිටින බව විශ්වාස කරන විට, යහපත් ලෙස ජීවත් වීමට ඇති අපගේ අධිෂ්ඨානය තවත් ශක්තිමත් වේ.
මේ ලෝකයේ යහපත් පුද්ගලයෙකු ලෙස ජීවත් වන විට දුෂ්කරතා ඇති වුවහොත්, යහපත් ලෙස ජීවත් වීම සඳහා වූ ත්යාගය අපට වෙනත් ලෝකයකදී ලැබීමට නියමිතය. මෙලොව සුවපහසු ලෙස ජීවත් වීම සඳහා සදාචාරාත්මක සීමාවන් උල්ලංඝනය කළහොත්, ඒ සඳහා වූ දඬුවම අපට වෙනත් ලෝකයකදී විඳීමට සිදුවන බවට ඇති ස්ථිර විශ්වාසය, අපව නිවැරදි මාර්ගයෙන් ඉවතට යාමෙන් ආරක්ෂා කරයි.
මේ පිළිබඳව නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් පැහැදිලි උපදෙස් ලබා දී ඇත.
නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් පැවසූහ:
“අල්ලාහ් යම් කෙනෙකුට යහපත අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, ඔහුට පරීක්ෂාවක් ලබා දෙයි.”
(මූලාශ්රය: බුහාරි 5645)
නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් පැවසූහ:
“මුස්ලිම්වරයෙකුට කටුවක් ඇනීම පවා ඇතුළුව ඔහුට ඇතිවන කිසියම් දුෂ්කරතාවක්, රෝගයක්, ශෝකයක්, කනස්සල්ලක්, කරදරයක් හෝ මානසික වේදනාවක් වේවා, ඒ වෙනුවෙන් අල්ලාහ් ඔහුගේ පාපයන්ගෙන් ඇතැම් පාපයන්ට සමාව නොදී නොසිටියි.”
(මූලාශ්රය: බුහාරි 5642)
අතාඋ බින් අබී රබාහ් (රහ්) තුමා පැවසූහ:
ඉබ්නු අබ්බාස් (රළි) තුමා මගෙන් මෙසේ ඇසූහ: “ස්වර්ගවාසී කාන්තාවක් ඔබට පෙන්වන්නද?” මම, “ඔව්” යැයි පැවසුවෙමි.
එතුමා පැවසුවේ: “මේ කළු පැහැති කාන්තාව තමයි ඇය.”
ඇය එක් දිනක් නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් වෙත පැමිණ මෙසේ පැවසුවාය: “මට වලිප්පුවේ රෝගය වැළඳේ. එවිට මගේ ඇඳුම ඉවත් වී මගේ ශරීරය නිරාවරණය වේ. එබැවින් මා වෙනුවෙන් අල්ලාහ්ගෙන් ප්රාර්ථනා කරන්න.”
එවිට නබි ﷺ තුමාණන් පැවසූහ: “ඔබ කැමති නම් ඉවසීමෙන් සිටිය හැකිය. එයට ප්රතිඵලයක් ලෙස ඔබට ස්වර්ගය ලැබේ. ඔබ කැමති නම් ඔබට සුවය ලබා දෙන ලෙස මම අල්ලාහ්ගෙන් ප්රාර්ථනා කරමි.”
එම කාන්තාව පැවසුවාය: “මම ඉවසීමෙන් සිටිමි. නමුත් වලිප්පුව ඇති වන විට මගේ ශරීරය නිරාවරණය වේ. එසේ නිරාවරණය නොවන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් ප්රාර්ථනා කරන්න.”
ඉන්පසු නබි ﷺ තුමාණන් ඇය වෙනුවෙන් ප්රාර්ථනා කළහ.
(මූලාශ්රය: බුහාරි 5652)
මුස්ලිම්වරයෙකු ස්වර්ගයට යාමට යහපත් ක්රියාවන් හේතුවක් වන සේම, දුෂ්කරතා ඉවසීමද ස්වර්ගයට යාමට හේතුවක් වන බවට මෙම හදීසය සාක්ෂියකි.
නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් පැවසූහ:
“අල්ලාහ් පවසයි: මම මාගේ සේවකයාව ඔහුට ප්රිය වූ වස්තු දෙකක් (ඔහුගේ ඇස් දෙක) අහිමි කරමින් පරීක්ෂා කර, ඔහු එය ඉවසීමෙන් දරා ගන්නේ නම්, ඒ දෙක වෙනුවට ඔහුට ස්වර්ගය ලබා දෙමි.”
(මූලාශ්රය: බුහාරි 5653)
මේ ලෝකයේ අල්ලාහ් අපට ලබා දුන් ධනය භුක්ති විඳීමට නම් ඇස් දෙක අත්යවශ්ය වේ. අප වැඩිපුර වියදම් කරන්නේ ඇස් ඇති නිසාය. අපි ලස්සන ඇඳුම් මිලදී ගනිමු; ලස්සන නිවසක් මිලදී ගනිමු. සියලු දේ ලස්සන ලෙස තෝරා මිලදී ගැනීමට හේතුව අපගේ ඇස්ය.
අන් අයට ඇති මෙවැනි මහත් ආශීර්වාදයක් අපට අහිමි වූ විට අපට ඇතිවන දුක සුළුපටු නොවේ. එහෙත් ඇස් දෙක අහිමි වූවත් එය ඉවසමින් නිසි ලෙස ජීවත් වන්නේ නම්, ඒ වෙනුවෙන් අල්ලාහ් ස්වර්ගය ලබා දෙයි.
නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන් පැවසූහ:
“මුඃමින්වරයාගේ තත්ත්වය ගැන මම පුදුම වෙමි. ඔහුගේ සියලු කටයුතු ඔහුට යහපතක් බවට පත්වේ. මෙය මුඃමින්වරයෙකුට හැර වෙනත් කිසිවෙකුට නොලැබේ. ඔහුට සතුටුදායක දෙයක් සිදු වූ විට ඔහු කෘතඥ වෙයි. එය ඔහුට යහපතක් වේ. ඔහුට දුක්බර දෙයක් සිදු වූ විට ඔහු ඉවසයි. එයද ඔහුට යහපතක් වේ.”
(මූලාශ්රය: මුස්ලිම් 5726)
“යම් තරමක බියකින්ද, සාගින්නෙන්ද, ධනයෙන්ද, ජීවිතවලින්ද, ඵලවලින්ද අපි නුඹලා පරීක්ෂා කරන්නෙමු. ඉවසිලිවන්තයන්ට ශුභාරංචිය දන්වන්න.”
අල්-කුර්ආන් 2:155
සඅද් (රළි) තුමා වාර්තා කරයි:
මම නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාණන්ගෙන් මෙසේ ඇසුවෙමි: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි! මිනිසුන් අතරින් වැඩිපුරම පරීක්ෂාවට ලක් කරනු ලබන්නේ කවුද?”
එතුමාණන් පැවසූහ: “නබිවරුන්ය. ඉන්පසු ඔවුන්ට වඩාත් සමාන අයය. ඉන්පසු ඔවුන්ට වඩාත් සමාන අයය. සෑම පුද්ගලයෙකුම ඔහුගේ දීනයට ඇති බැඳීමේ ප්රමාණයට අනුව පරීක්ෂාවට ලක් කරනු ලබයි. ඔහුගේ දීනයේ බැඳීම ශක්තිමත් නම් ඔහුගේ පරීක්ෂාවද වැඩි වේ. ඔහුගේ දීනයේ බැඳීම දුර්වල නම් ඔහුගේ දීනයේ ප්රමාණයට අනුව ඔහු පරීක්ෂාවට ලක් වේ. මිනිසෙකු මේ පොළොව මත ගමන් කරන තාක්, ඔහුට කිසිදු පාපයක් ඉතිරි නොවන තුරු ඔහුගෙන් පරීක්ෂාවන් ඉවත් නොවේ.”
(මූලාශ්රය: තිර්මිදි 2322)
මෙම සත්යයන් අවබෝධ කරගත් විට, අල්ලාහ් කිසිවෙකුට අසාධාරණයක් කර නොමැති බව අපට තේරුම්ගත හැකිය. අපට යම් අඩුපාඩු තිබෙනවා සේම, අනෙක් අයටද වෙනත් අඩුපාඩු තිබේ. අපට අන් අයට වඩා වැඩි අඩුපාඩු ඇති බව පෙනුණත්, ඒ සඳහාද මතුලොවදී ත්යාග තිබෙන බවට ඇති විශ්වාසය අපට මානසික සැනසීම ලබා දෙයි.
තවත් හේතුවක් නිසාද අල්ලාහ් මිනිසුන්ට විවිධ අඩුපාඩු ලබා දී ඇත.
මේ ලෝකය නිසි ලෙස ක්රියාත්මක වීමට නම්, අඩුපාඩු සහ හැකියාවන් බොහෝ දෙනා අතර විවිධ ආකාරයෙන් බෙදා දිය යුතුය.
සෑම කෙනෙකුටම අක්කර දහසක භූමියක් තිබුණේ නම්, කිසිවෙකු රැකියාවකට නොයනු ඇත. තමන්ගේම භූමිය වගා කිරීමටවත් අපට හැකියාවක් නොතිබෙනු ඇත. අවසානයේදී අප සියලු දෙනා ආහාර නොමැතිව මිය යනු ඇත.
එබැවින් සෑම පුද්ගලයෙකුටම විවිධ ආකාරයේ අඩුපාඩු සහ හැකියාවන් ලබා දීමෙන් අල්ලාහ් කරුණාව පෙන්වා ඇත.
රෝගියා නිසා වෛද්යවරයාගේ ජීවිකාව ගෙන යයි. වෛද්යවරයා නිසා වෙළෙන්දාගේ ජීවිකාව ගෙන යයි. වෙළෙන්දා මගින් ගොවියාගේ සහ නිෂ්පාදකයන්ගේ ජීවිකාව ගෙන යයි. මෙවැනි අන්තර් සම්බන්ධිත දාමයක් මගින් ලෝකය ක්රියාත්මක වීම සඳහාම අල්ලාහ් මෙය මෙසේ සකස් කර ඇත.