නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාගේ උපන් දිනය

නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාගේ උපන් දිනය (මව්ලිද් නබවී)

එහි ආරම්භය, වර්ධනය සහ ෂරීආ නීතිය

නබි මුහම්මද් ﷺ තුමාට ආදරය කිරීම ඊමානයේ මූලික කරුණුවලින් එකකි. එතුමාට විරුද්ධ වීම ඊමානයට හානි කරන ක්‍රියාවකි. ඒ බව කුර්ආන් ආයත් සහ හදීස් මගින් තහවුරු වේ.

﴿النَّبِيُّ أَوْلَىٰ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ﴾
“නබිවරයා විශ්වාසවන්තයින්ට ඔවුන්ගේම ජීවිතවලට වඩා සමීපය.”
(අල්-අහ්සාබ්: 6)

අනස් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා වාර්තා කරයි. අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් ﷺ පැවසූහ:

«لا يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى أَكُونَ أَحَبَّ إِلَيْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ»

“ඔබ අතරින් කිසිවෙකුට තම පියාටත්, තම දරුවාටත්, සියලු මිනිසුන්ටත් වඩා මා ආදරණීය වන තුරු සම්පූර්ණ ඊමානය ලැබෙන්නේ නැත.”
(බුහාරි: 15; මුස්ලිම්හි තවත් වාර්තාවක තම පවුලේ අය සහ ධනය යනුවෙන් සඳහන් වේ.)

නබි ﷺ තුමාට සම්පූර්ණ ආදරය දැක්වීම හා එතුමාට අනිවාර්ය ගෞරවය දැක්වීම යනු එතුමා අනුගමනය කිරීමත්, එතුමාගේ ජීවන මාර්ගය අනුගමනය කිරීමත් ය.

﴿قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴾

“(නබිවරය!) පවසනු: ‘ඔබ අල්ලාහ්ට ආදරය කරන්නේ නම්, මා අනුගමනය කරන්න. එවිට අල්ලාහ් ඔබට ආදරය කර ඔබගේ පාපවලට සමාව දෙනු ඇත. අල්ලාහ් අතිශය ක්ෂමාශීලී, කරුණාන්විතය.’”
(ආලු ඉම්රාන්: 31)

නබි ﷺ තුමාට ආදරය යන නාමයෙන් සිදුවන නොමඟ යැවීම්

සූෆීවරුන්, තරීකා අනුගාමිකයන් සහ සොහොන් වන්දනා කරන්නන් නබි ﷺ තුමාට ආදරය කරන බව පවසමින් පහත සඳහන් ශිර්ක් ක්‍රියා සහ බිද්අත් සිදු කළ බව මෙම ලිපියේ සඳහන් වේ:

1. නබි ﷺ තුමාගේ නූර්ය සියලු මැවීම්වලට පෙර නිර්මාණය වූ පළමු මැවීම බව විශ්වාස කිරීම.
2. නබි ﷺ තුමාගේ ආත්මය පොළොවෙහි සැරිසරන බව විශ්වාස කිරීම.
3. අවදිව සිටින තත්ත්වයේදී නබි ﷺ තුමා දැකිය හැකි බව ප්‍රකාශ කිරීම.
4. නබි ﷺ තුමාගෙන් දුආ කිරීම සහ අවශ්‍යතා ඉල්ලා සිටීම.
5. අමතර හජ්ජයක් හෝ පූජනීය ගමනක් වැනි අරමුණකින් නබි ﷺ තුමාගේ සොහොන වෙත යාම.
6. ආශීර්වාද ලබාගැනීමේ අරමුණින් නබි ﷺ තුමාගේ සොහොන හෝ ඒ අවට ඇති දේ සිප ගැනීම හා ඒවාට ශරීරය අතුල්ලීම.
7. නබි ﷺ තුමාගේ උපන් දිනය ලෙස “මව්ලිද්” උත්සවය පැවැත්වීම.

මව්ලිද් යනු කුමක්ද?

අරාබි භාෂාවේ “මව්ලිද්” (مولد) යන වචනයෙන් උපත, උපත සිදුවූ කාලය හෝ උපත සිදුවූ ස්ථානය යන අර්ථ අදහස් වේ. සාමාන්‍ය භාවිතයේ එය “මව්ලූද්” යනුවෙන්ද භාවිත වේ.

“මව්ලිද් නබවී” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ නබි මුහම්මද් ﷺ තුමා උපන් දිනයයි.

සහීහ් මුස්ලිම්හි පැහැදිලි හදීසයක නබි ﷺ තුමා සඳුදා දිනයක උපන් බව සඳහන් වේ. (මුස්ලිම්: 1162)

තවත් වාර්තාවකට අනුව එතුමා අලිෆ් වර්ෂයේ උපන් බව සඳහන් වේ. බොහෝ උලමාගේ මතය වන්නේ එතුමා රබීඋල් අව්වල් මාසයේ උපන් බවයි. සීරා ඉතිහාසඥ ඉබ්නු ඉස්හාක් සඳහන් කරන්නේ එතුමා එම මාසයේ 12 වැනි දින උපන් බවයි. එහෙත් 2 වැනි හෝ 10 වැනි දිනය වැනි වෙනත් මතද ඇත.

සමහර පිරිස් සෑම වසරකම රබීඋල් අව්වල් මාසය විශේෂ කරගෙන නබි ﷺ තුමාගේ උපන් දිනය සැමරති. එය ඉබාදත් ක්‍රියාවක් බවත් ඒ තුළින් සවාබ් ලැබෙන බවත් ඔවුහු විශ්වාස කරති.

කාලය ගතවීමත් සමඟ ඇතැම් වලිවරුන් සහ ඉමාම්වරුන්ගේ නම්වලින්ද මව්ලිද් උත්සව පැවැත්වීමට පටන් ගත් අතර, ඒවාට ශිර්ක් ස්වභාවයක් සහ විනෝදාස්වාදයක් සහිත ගීතද ඇතුළත් විය.

මව්ලිද් උත්සවය ආරම්භ වූයේ කවදාද?

අල්-මුඉස් ලිදීනිල්ලාහි අල්-ෆාතිමි (මරණය: 365 හිජ්රි) පළමුව මව්ලිද් උත්සව ආරම්භ කළ පුද්ගලයා ලෙස මෙහි සඳහන් වේ. ඔහු නබි ﷺ තුමාගේත්, අලී (රළි) තුමාගේත්, හසන් (රළි) තුමාගේත්, හුසේන් (රළි) තුමාගේත්, ෆාතිමා (රළි) තුමියගේත් සහ එවකට සිටි කලීෆාගේත් උපන් දින සැමරුම් ආරම්භ කළ බව සඳහන් වේ. (අල්-මකීරිසිගේ අල්-මවාඉළ් වල්-ඉඃතිබාර්: 1/490; අහ්සනුල් කලාම්: පි. 44–45)

ඉන්පසුව අමීර් අල්-ජුයූෂ්ගේ පුත් අල්-අෆ්දල් (මරණය: 495 හිජ්රි), අල්-මුස්තඅලී බිල්ලාහිගේ අගමැතිවරයා වූ අතර, එම මව්ලිද් හයම අවලංගු කළේය.
(අල්-මකීරිසි: 1/432)

කාලයක් ජනතාවට ඒවා අමතකව තිබූ පසුව, කලීෆා අල්-ආමිර් බිඅහ්කාමිල්ලාහ් (මරණය: 525 හිජ්රි) තම අමාත්‍ය අල්-අෆ්දල්ට විරුද්ධ වීමේ අරමුණින් නැවත මව්ලිද් උත්සව පැවැත්වීමට නියෝග කළේය.

උමර් අල්-මලාගේ මව්ලිද් සැමරුම

උමර් අල්-මලා (මරණය: 570 හිජ්රි) උතුරු ඉරාකයේ මෝසුල් නගරයේ සිටි සූෆී පුද්ගලයෙකි. ඔහු සෑම වසරකම නබි ﷺ තුමාගේ උපන් දිනය සැමරීය. නගරයේ කවියෝද ඔහුගේ උත්සවයට සහභාගී වී ප්‍රශංසා කවි ගායනා කළහ.
(අබූ ෂාමාගේ අර්-රව්දතයින්: 2/172)

අල්-මලිකුල් මුظෆ්ෆර්ගේ මව්ලිද් සැමරුම

අල්-මලිකුල් මුظෆ්ෆර් (මරණය: 630 හිජ්රි) දානමාන සහ සමාජ සේවාවන් සඳහා ප්‍රසිද්ධ වූ නමුත් සූෆීවරුන්ගේ බලපෑමට යටත්ව ඔවුන්ගේ දික්ර් සහ නර්තනවලට සහභාගී වූ බව සඳහන් වේ.

ඔවුන්ගේ බලපෑම හේතුවෙන් ඔහු සෑම වසරකම විශාල පිරිසක් එක්රැස් කරමින් නබි ﷺ තුමාගේ මව්ලිද් උත්සවය මහත් උත්සවශ්‍රීයෙන් පැවැත්වීය.

ඉබ්නු දිහ්යා (මරණය: 633 හිජ්රි) “අත්-තන්වීර් ෆී මව්ලිදිල් බෂීරින්නදීර්” නමින් මව්ලිද් පිළිබඳ පොතක් රචනා කර එය රජුට පිරිනැමීය. ඒ වෙනුවෙන් ඔහුට දිනාර 1000ක් ත්‍යාගයක් ලෙස ලැබුණු බව සඳහන් වේ.

කයිරෝවේ මව්ලිද් සැමරීම සඳහා ප්‍රංශ හමුදා කළ දිරිගැන්වීම

1213 හිජ්රි වර්ෂයේ ප්‍රංශ හමුදා කයිරෝව අල්ලා ගත්හ. හමුදා නායක නැපෝලියන් බොනපාට් සූෆී ෂෙයික් අල්-බක්රීගෙන් සාමාන්‍ය පරිදි මව්ලිද් උත්සවය නොපැවැත්වීමට හේතුව විමසීය.

ආහාර ද්‍රව්‍ය හිඟය, මිල ඉහළ යාම, වෙළෙඳාම නතර වීම සහ ආර්ථික අපහසුතා එයට හේතුව බව අල්-බක්රී පිළිතුරු දුන්නේය.

එවිට නැපෝලියන් මව්ලිද් උත්සවය අනිවාර්යයෙන්ම පවත්වන ලෙස නියෝග කර ප්‍රංශ ෆ්‍රෑන්ක් 300ක් පරිත්‍යාග කළ බවත්, ෂෙයික් අල්-බක්රී එයට එකඟ වූ බවත් සඳහන් වේ. ප්‍රංශ හමුදාවේ බෙර වාදන සහ කාලතුවක්කු වෙඩි තැබීම් මධ්‍යයේ උත්සව පැවැත්වූ බවද සඳහන් වේ.

මෙහි සඳහන් මූලාශ්‍රයට අනුව, ප්‍රංශ හමුදාව මව්ලිද් උත්සව දිරිගැන්වීමේ අරමුණ වූයේ මුස්ලිම්වරුන් ෂරීආවට විරුද්ධ ක්‍රියාවල, පිරිමි-ගැහැණු මිශ්‍රවීම් සහ විශාල පාපවල ගිල්වා, ප්‍රතිරෝධය හා අල්ලා ගැනීමට එරෙහි සටනෙන් ඔවුන්ගේ අවධානය වෙනතකට යොමු කිරීමයි.
(අජාඉබුල් ආසාර් — අල්-ජබර්ති: 2/201, 249, 306)

මව්ලිද් සැමරුමේ ෂරීආ නීතිය

මෙහි ඉදිරිපත් කර ඇති මතය අනුව, ජනතාව විසින් පවත්වන මව්ලිද් සැමරුම කුර්ආනය සහ සුන්නාව අනුව බිද්අත් හා නොමඟ යැවීමක් වේ. ඒ සඳහා ඉදිරිපත් කරන සාධක මෙසේය:

1. ඉබාදත් කළ යුත්තේ අල්ලාහ් සහ ඔහුගේ දූතයාණන් නීතිගත කළ ආකාරයට පමණි.

ඉස්ලාමීය ෂරීආවේ අවසරයකින් තොරව කිසිවෙකුට නව ඉබාදතක් හඳුන්වා දිය නොහැක.

අල්ලාහ් තආලා පවසයි:

﴿أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُم مِّنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَن بِهِ اللَّهُ﴾

“අල්ලාහ් අවසර නොදුන් දේ ආගමක් ලෙස ඔවුන් වෙනුවෙන් නීතිගත කළ හවුල්කරුවන් ඔවුන්ට සිටින්නේද?”
(අෂ්-ෂූරා: 21)

2. ෂරීආව අවසර නොදුන් සෑම නව ඉබාදතක්ම බිද්අත් වන අතර සෑම බිද්අතක්ම නොමඟ යැවීමකි.

ජාබිර් බින් අබ්දුල්ලාහ් (රළි) තුමාලා වාර්තා කරයි. නබි ﷺ තුමා පැවසූහ:

«أَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ خَيْرَ الْحَدِيثِ كِتَابُ اللَّهِ، وَخَيْرَ الْهُدَى هُدَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَشَرَّ الأُمُورِ مُحْدَثَاتُهَا، وَكُلُّ بِدْعَةٍ ضَلالَةٌ»

“ඉන්පසු, හොඳම කථාව අල්ලාහ්ගේ ග්‍රන්ථයයි. හොඳම මාර්ගෝපදේශය මුහම්මද් ﷺ තුමාගේ මාර්ගෝපදේශයයි. කටයුතුවල නරකම දේ අලුතින් හඳුන්වා දුන් දේවල්ය. සෑම බිද්අතක්ම නොමඟ යැවීමකි.”
(මුස්ලිම්: 2002; නසාඊ: 1577 හි “සෑම නොමඟ යැවීමක්ම නිරයේය” යනුවෙන්ද සඳහන් වේ.)

ඒ අනුව නබි ﷺ තුමාගේ ප්‍රකාශයෙන් සෑම බිද්අතක්ම නොමඟ යැවීමක් බවත්, “හොඳ බිද්අතක්” යනුවෙන් දෙයක් නොමැති බවත් මෙහි අවධාරණය කෙරේ.

අබ්දුල්ලාහ් බින් උමර් (රළි) තුමා පැවසූ බවද සඳහන් වේ:

«كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلالَةٌ وَإِنْ رَآهَا النَّاسُ حَسَنَةً»

“සෑම බිද්අතක්ම නොමඟ යැවීමකි, මිනිසුන් එය යහපත් දෙයක් ලෙස දුටුවද.”
(මුහම්මද් බින් නස්ර් අල්-මර්වසි, අස්-සුන්නා: පි. 83)

3. යහපත් චේතනාවක් තිබීම බිද්අතක් සුන්නාවක් බවට පත් නොකරයි.

අල්ලාහ් තආලා පවසයි:

﴿قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُم بِالأَخْسَرِينَ أَعْمَالاً ۝ الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً﴾

“ඔවුන්ගේ ක්‍රියා සම්බන්ධයෙන් වඩාත්ම පාඩු ලැබූ අය කවුරුන්දැයි අපි ඔබට දන්වමුද? මෙලොව ජීවිතයේ ඔවුන්ගේ උත්සාහය නොමඟ ගොස් තිබියදීත්, ඔවුන් යහපත් ක්‍රියා කරන බව සිතන අයයි.”
(අල්-කහ්ෆ්: 103–104)

4. නබි ﷺ තුමාගේ උපන් දිනය සැමරීම කිතුනුවන් ඊසා (අලෛහිස් සලාම්) තුමාගේ උපන් දිනය සැමරීමට සමාන වීම.

නබි ﷺ තුමා යුදෙව්වන් සහ කිතුනුවන්ගේ ආගමික ක්‍රියා හා උත්සව අනුකරණය කිරීමෙන් අවවාද කළහ:

«لَتَتَّبِعُنَّ سَنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ شِبْرًا بِشِبْرٍ وَذِرَاعًا بِذِرَاعٍ حَتَّى لَوْ دَخَلُوا فِي جُحْرِ ضَبٍّ لاَتَّبَعْتُمُوهُمْ»

“ඔබට පෙර සිටි අයගේ මාර්ග අඟලෙන් අඟලටත්, අතකින් අතටත් අනුගමනය කරනු ඇත. ඔවුන් කටුස්සෙකුගේ ගුහාවකට ඇතුළු වුවද ඔබ ඔවුන්ව අනුගමනය කරනු ඇත.”

අපි “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණනි, ඔවුන් යුදෙව්වන් හා කිතුනුවන්ද?” යැයි ඇසුවෙමු. එතුමාණෝ “වෙන කවුද?” යැයි පැවසූහ.
(බුහාරි: 3456; මුස්ලිම්: 6723)

5. මව්ලිද් ගී සහ අලුතින් හඳුන්වා දුන් කවි මගින් අල්ලාහ්ට සමීප වීමට උත්සාහ කිරීම ඉස්ලාමීය ක්‍රමයක් නොවේ.

බිද්අත් ආකාරයේ කවි හා ගී මගින් අල්ලාහ්ට සමීප වීමට උත්සාහ කිරීම කිතුනු සහ ඉන්දියානු සංස්කෘතීන්ට සම්බන්ධ ක්‍රමයක් මිස, ඉස්ලාමය අපට උගන්වා ඇති ෂරීආ මාර්ගයක් නොවන බව මෙහි සඳහන් වේ.

6. මව්ලිද් ගීවල ඇති අතිශයෝක්තිය.

වර්තමාන ඇතැම් මව්ලිද් කවි තුළ නබි ﷺ තුමාගේ තත්ත්වය දේවත්වයේ තත්ත්වයට නංවන තරමට අතිශයෝක්තියක් ඇති බවත්, එය ශිර්ක් සහ කුෆ්ර් වෙත ගෙන යා හැකි බවත් මෙහි සඳහන් වේ.

නබි ﷺ තුමා අවවාද කළහ:

«لا تُطْرُونِي كَمَا أَطْرَتِ النَّصَارَى ابْنَ مَرْيَمَ، فَإِنَّمَا أَنَا عَبْدُهُ، فَقُولُوا: عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ»

“මර්යම්ගේ පුත්‍රයාව කිතුනුවන් අතිශයෝක්තියට නැංවූ ආකාරයට මා අතිශයෝක්තියට නොනංවන්න. මම ඔහුගේ දාසයා පමණි. එබැවින් ‘අල්ලාහ්ගේ දාසයා සහ ඔහුගේ දූතයා’ යැයි පවසන්න.”
(බුහාරි: 3445)

7. මව්ලිද් සඳහා සහභාගී වීම හා එයින් ආදායම් උපයා ගැනීම.

ඉහත සඳහන් කර ඇති මතය අනුව, මව්ලිද් රැස්වීම්වලට සහභාගී වීම, ඒ සඳහා සූදානම් කළ ආහාර අනුභව කිරීම හෝ මව්ලිද් කියවීම සඳහා මුදල්/වැටුප් ලබා ගැනීම යන සියල්ල තහනම් ක්‍රියා වන අතර ඒ සඳහා අල්ලාහ්ගේ දඬුවමට ලක්විය හැකි බව මෙහි සඳහන් වේ.

සකස් කළේ:
ආචාර්ය ඒ. එල්. අහ්මද් අෂ්රෆ්