බිද්අත්හි නිර්වචනය

භාෂාමය නිර්වචනය

• පූර්ව ආදර්ශයක් නොමැතිව අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද දෙයක්.

සාධකය: “මම දූතයන් අතර අලුත් කෙනෙකු නොවෙමි.” — අල්-කුර්ආන් 46:9

මෙහි “අලුත් කෙනෙකු” යන්න සඳහා “බිද්අන්” (بِدْعًا) යන වචනය භාවිත කර ඇත.

උමර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමන් තරාවීහ් සලාතය ජමාඅත් වශයෙන් ඉටු කිරීමට නියෝග කර, “මෙය ඉතා යහපත් බිද්අතකි” යනුවෙන් පැවසූහ. එයට හේතුව, එම ක්‍රියාව ආගම තුළ අලුත් දෙයක් නොවීමයි. නබි ﷺ තුමා එය ඉටු කර පසුව අතහැර දැමූ අතර, උමර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමන් එම සුන්නාව නැවත ප්‍රාණවත් කළහ.

ඉමාම් ෂාෆිඊ (රහ්) තුමා පැවසූයේ:

“බිද්අත් වර්ග දෙකකි: ප්‍රශංසනීය බිද්අත් සහ නින්දා කළ යුතු බිද්අත්. සුන්නාවට අනුකූල වන දෙය ප්‍රශංසනීය වන අතර, එයට විරුද්ධ වන දෙය නින්දා කළ යුතුය.”

ඉමාම් ෂාෆිඊ (රහ්) තුමා මෙහිදී සාමාන්‍යයෙන් ලෞකික කටයුතුවල අලුතින් ඇතිවන දේවල් ගැන සඳහන් කරයි. මන්ද, ආගම තුළ සුන්නාවට අනුකූල වන දෙයක් බිද්අත් ලෙස හැඳින්විය නොහැකි බැවිනි.

ඉබ්නු රජබ් (රහ්) තුමා පවසන්නේ:

“සමහර විද්වතුන්ගේ ප්‍රකාශවල සඳහන් වන ‘යහපත් බිද්අත්’ යන යෙදුම භාෂාමය අර්ථයෙන් අදහස් කරනු ලබන අතර, ආගමික බිද්අත් අදහස් නොකරයි.”

ඒ සඳහා ඔහු උමර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ ඉහත ප්‍රකාශය උදාහරණයක් ලෙස සඳහන් කරයි.

එබැවින් උමර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාගේ මෙම ප්‍රකාශය පදනම් කරගෙන ආගම තුළ අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද වන්දනා ක්‍රියාවන්ට “යහපත් බිද්අත්” යන නාමය දීම විශාල වරදක්, අසාධාරණයක් සහ ජනතාව නොමඟ යැවීමකි.

“බිද්අත්” යන වචනයට භාෂා භාවිතයේ ඔටුවෙකු වෙහෙසට පත්වීම යන අර්ථයක්ද ඇත.

බිද්අත්හි ආගමික නිර්වචනය

කිසිදු ආගමික සාධකයක් නොමැතිව ආගම තුළ අලුතින් නිර්මාණය කරනු ලබන දේවල් බිද්අත් ලෙස හැඳින්වේ.

මෙයට සාධක වශයෙන් බිද්අත් සම්බන්ධ නබි ﷺ තුමාගේ හදීස් හතරක් සඳහන් වේ.

1.

ඉර්බාද් බින් සාරියහ් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා විසින් වාර්තා කරන ලද නබි ﷺ තුමාගේ හදීසයක කොටසක්:

“අලුතින් නිර්මාණය කරන ලද කටයුතුවලින් ඔබට මම අනතුරු අඟවමි. මන්ද, සෑම අලුත් දෙයක්ම බිද්අතකි. සෑම බිද්අතක්ම නොමඟ යාමකි.”

— අබූ දාවූද් 4607

2.

ජාබිර් බින් අබ්දුල්ලාහ් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා පවසයි:

නබි ﷺ තුමා තම දේශනාවලදී මෙසේ පවසන ලදී:

“වචන අතරින් සත්‍යයට වඩාත්ම සමීප වන්නේ අල්ලාහ්ගේ වචනයයි. මඟපෙන්වීම් අතරින් ශ්‍රේෂ්ඨතම මඟපෙන්වීම මුහම්මද් ﷺ තුමාගේ මඟපෙන්වීමයි. කටයුතු අතරින් නරකම දේ අලුතින් ඇති කරන ලද දේවල්ය. සෑම අලුත් දෙයක්ම බිද්අතකි. සෑම බිද්අතක්ම නොමඟ යාමකි.”

— මුස්ලිම් 867

“සෑම නොමඟ යාමක්ම නිරයේය.”

— නසාඊ 1575

ඉහත හදීස් දෙක මත පදනම්ව සියලුම අලුත් දේවල් බිද්අත් බව පැහැදිලි වේ. එහෙත් තහනම් කරන ලද බිද්අත් යනු කුමක්දැයි පහත සාධක මත තීරණය කළ හැකිය.

3.

ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) තුමිය වාර්තා කරන හදීසය:

“අපගේ මෙම කටයුත්තෙහි එහි නොමැති දෙයක් කවුරුන් අලුතින් ඇති කළේද, එය ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබිය යුතුය.”

— මුස්ලිම් 1718

4.

තවත් වාර්තාවක මෙසේ සඳහන් වේ:

“අපගේ ආගමට අයත් නොවන කටයුත්තක් කවුරුන් සිදු කළේද, එයද ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබිය යුතුය.”

— බුහාරි 2697, මුස්ලිම් 1718

තහනම් බිද්අත් සඳහා අවශ්‍ය කොන්දේසි තුන

තහනම් කරන ලද බිද්අතක් වීමට කොන්දේසි තුනක් සම්පූර්ණ විය යුතුය. ඒවායින් එකක් හෝ නොමැති නම් එය බිද්අතක් නොවේ.

පළමුවැන්න – අලුත් දෙයක් වීම

දෙවැන්න – එම අලුත් දෙය ආගමට සම්බන්ධ කිරීම

එය පහත ආකාර තුනෙන් ආගමට සම්බන්ධ කරනු ලැබේ:

1. අල්ලාහ් විසින් නියම නොකළ දේවල් මගින් ඔහුට සමීප වීමට උත්සාහ කිරීම.
2. ආගමික ක්‍රමවේදය උල්ලංඝනය කිරීම.
3. බිද්අත් වෙත යොමු කරන හේතුකාරක ක්‍රියාවල යෙදීම.

මෙම දෙවන කොන්දේසිය අනුව අලුතින් සොයාගත් ලෞකික නිර්මාණ භාෂාමය අර්ථයෙන් බිද්අත් යටතට පැමිණියද, ආගමික බිද්අත් යටතට නොපැමිණේ.

එසේම අලුතින් ඇති වූ පාපකාරී ක්‍රියාවන්ද මෙයට ඇතුළත් නොවේ. මන්ද, ඒවා සාමාන්‍යයෙන් ආගමේ නාමයෙන් සිදු නොකරන බැවිනි. නමුත් අලුත් පාපකාරී ක්‍රියාවක් ආගමේ නාමයෙන් සිදු කළහොත් එය වෙනස්ය.

තුන්වැන්න – එම අලුත් ක්‍රියාව සඳහා විශේෂ හෝ පොදු කිසිදු ආගමික සාධකයක් නොතිබීම

හදීසයේ සඳහන් “අපගේ ආගමට අයත් නොවන” යන වචනවලින් මෙම කොන්දේසිය ලබාගත හැකිය.

මෙම කොන්දේසිය බොහෝ දෙනා විසින් වැරදි ලෙස වටහාගෙන ඇති නිසා, ආගමේ නාමයෙන් බොහෝ අවිධිමත් ක්‍රියා මුස්ලිම් සමාජයට ඇතුළු වී තිබේ.

ආගමේ සාමාන්‍යයෙන් අවසර දී ඇති ක්‍රියාවකට කාලය, ස්ථානය, සංඛ්‍යාව ආදිය නිශ්චිත කිරීමෙන් එය බිද්අත් නොවන බව සිතීම මෙයට හේතුවකි.

නමුත් සැබෑ අදහස එය නොවේ. මෙම කොන්දේසියේ අදහස වන්නේ ආගමේ අතහැර දමා තිබූ දෙයක් නැවත ප්‍රාණවත් කිරීම බිද්අත් නොවන බවයි.

උදාහරණයක් ලෙස, දානධර්ම කිරීම ප්‍රශංසනීය ක්‍රියාවකි. යම් අවශ්‍යතාවක් ඇති වූ විට කෙනෙකු ඉදිරිපත් වී එය ආරම්භ කළහොත්, එය එම අවස්ථාවේ හෝ එම සමාජයේ අලුත් දෙයක් වුවද බිද්අත් නොවේ.

එසේම උමර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා තරාවීහ් සලාතය එක් ඉමාම්වරයෙකුගේ නායකත්වයෙන් ජමාඅත් වශයෙන් ඉටු කළේද එවැනිම දෙයකි. නබි ﷺ තුමාගේ කාලයේ එය දින කිහිපයක් සිදු වූ අතර, එය අනිවාර්ය වේ යැයි බියෙන් පසුව අතහැර දමා තිබූ සුන්නාවක් විය. උමර් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා එය නැවත ප්‍රාණවත් කළේය. එබැවින් එය බිද්අත් නොවේ. මන්ද එය දැනටමත් ආගමේ ඇති දෙයක් බැවිනි.

එහෙත් මෙය පදනම් කරගෙන, සලවාත්හි විශේෂත්වයක් ඇති බැවින් අදානයට පෙර සලවාත් පැවසීම, හෝ දුආ පිළිගනු ලබන බැවින් නබි ﷺ තුමාගේ සුන්නාවේ නොමැති නිශ්චිත දුආ ක්‍රමයක් විශේෂ අවස්ථාවලදී සියලු දෙනාම නිරතුරුව සිදු කිරීම වැනි ක්‍රියාවන් අනුමත කළ නොහැක.

මන්ද, මෙවැනි ක්‍රියා ආගමේ නියම කර ඇති දේවල් නොවන බැවිනි.

සලවාත් කිරීම ආගමේ ඇති දෙයක් වුවද, එය අදානයට පෙර විශේෂයෙන් සිදු කිරීම ආගමේ නියම කර නැත.

එසේම දුආ කිරීම ප්‍රශංසනීය දෙයක් වුවද, සලාතයෙන් පසු එය සාමූහිකව නියමිත ක්‍රමයකින් සිදු කිරීම නබි ﷺ තුමාගේ සුන්නාවේ නොමැත.

බිද්අත්හි ලක්ෂණ හතර

මෙම කොන්දේසි තුන හොඳින් සලකා බැලූ විට බිද්අත් සඳහා විශේෂ ලක්ෂණ හතරක් දැකිය හැකිය.

✅ පළමුවැන්න:

නිශ්චිත බිද්අත් ක්‍රියාවක් තහනම් කරන විශේෂ සාධකයක් නොමැති වීම. එය තහනම් බව පෙන්වීමට සාමාන්‍ය සාධක භාවිත කරනු ලැබේ.

එබැවින් “මෙම නිශ්චිත බිද්අත තහනම් කරන විශේෂ සාධකයක් පෙන්වන්න” යනුවෙන් ඉල්ලා සිටීම නොදැනුවත්කමකි. ඒ වෙනුවට එම ක්‍රියාව සිදු කරන අය විසින්ම එය සඳහා විශේෂ සාධකයක් ඉදිරිපත් කළ යුතුය.

✅ දෙවැන්න:

බිද්අත් සෑම විටම ආගමේ අරමුණු හා අනුකූල නොවන ආකාරයෙන් පවතී.

✅ තුන්වැන්න:

බිද්අත් ඇති වන්නේ නබි ﷺ තුමාගේ කාලයේ හෝ සහාබාවරුන්ගේ කාලයේ නොතිබූ දෙයක් සිදු කිරීමෙනි.

✅ හතරවැන්න:

එය තුළ ආගමික ක්‍රියාවක් වැනි මවාපෑමක් තිබීමයි.

උදාහරණයක් ලෙස: එහි සාධකය, එහි ක්‍රමවේදය ආදිය.

මේ හේතුව නිසා බොහෝ දෙනා බිද්අත්වලට හසුවෙති. එබැවින් යම් ක්‍රියාවක් සඳහා විශේෂ ආගමික සාධකයක් ඉදිරිපත් කරන තුරු එයින් වැළකී සිටිය යුතුය.

බිද්අත් ලෙස තීරණය කිරීමට අනිවාර්ය නොවන කරුණු

1. බිද්අතෙහි කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නොතිබිය යුතුය යන්න කොන්දේසියක් නොවේ.
2. එය නිරන්තරයෙන් සිදු කළ යුතුය යන්නද කොන්දේසියක් නොවේ.
3. වන්දනා කිරීමේ අරමුණින් සිදු කළ යුතුය යන්නද කොන්දේසියක් නොවේ.
   උදාහරණයක්: ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ට සමාන වීම.

4. බිද්අත් කරන පුද්ගලයාට වැරදි අරමුණක් තිබිය යුතුය යන්න අවශ්‍ය නොවේ. සමහරවිට බිද්අත් කරන පුද්ගලයාට යහපත් අරමුණක් තිබුණද, ඔහුගේ ක්‍රියාව නොමඟ යාමක් ලෙස හැඳින්විය හැක.

   උදාහරණයක් ලෙස ඉබ්නු මස්ඌද් (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා පැවසූහ:

   “යහපත අපේක්ෂා කරන බොහෝ දෙනෙක් එය අත්කර නොගනිති.”

5. කිසිදු සාධකයක් නොතිබිය යුතුය යන්නද කොන්දේසියක් නොවේ. සමහර අවස්ථාවල බිද්අත් සඳහා සාමාන්‍ය සාධක ඉදිරිපත් කළ හැකිය. නමුත් එය පිළිගත හැකි සාධකයක් නොවේ.

“මස්ලහතුල් මුර්සලා” යනු කුමක්ද?

බොහෝ දෙනා මස්ලහතුල් මුර්සලා යන කරුණු බිද්අත් ලෙස සලකා, තමන් සිදු කරන බිද්අත්වලට එය සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරති.

උදාහරණයක් ලෙස සහාබාවරුන් අල්-කුර්ආනය එක් ග්‍රන්ථයක් ලෙස එකතු කිරීම සඳහන් කළ හැකිය.

එබැවින් මේ දෙක අතර ඇති සමානකම් සහ වෙනස්කම් අවබෝධ කර ගැනීමෙන් මෙම ගැටලුව හා ව්‍යාකූලත්වය විසඳිය හැකිය.

“මස්ලහතුල් මුර්සලා” යනු කුමක්ද?

මස්ලහ යනු යහපත, ප්‍රයෝජනය හෝ ජනතා සුබසාධනය යන්නයි.

සමහර ප්‍රයෝජන ආගම විසින් තහනම් කර ඇත. උදාහරණයක් ලෙස මත්පැන් මගින් කනස්සල්ල දුරු කිරීම හෝ සූදුවෙන් ලැබෙන මුදල් දාන කිරීම. මේවා යම් ආකාරයක ප්‍රයෝජන වුවද, ආගම ඒවා තහනම් කර ඇත.

නමුත් තවත් සමහර ප්‍රයෝජන ආගම විසින් තහනම් කර නැත. උදාහරණ ලෙස:

• සලාතය ඉටු කරන අයට මුස්ලිම් පල්ලිවල පහසුකම් සැලසීම.
• අධ්‍යාපනය සඳහා පහසුකම් සැලසීම.
• අධ්‍යාපනයට උනන්දුව ඇති කිරීම සඳහා විභාග පැවැත්වීම.
• සහතිකපත් ලබාදීම.

මේවාට මස්ලහතුල් මුර්සලා — එනම් තහනම් කර නොමැති ප්‍රයෝජන — යනුවෙන් කියනු ලැබේ.

බිද්අත් සහ මස්ලහතුල් මුර්සලා අතර සම්බන්ධය

දෙක අතර ඇති සමානකම්

1.

දෙකම නබි ﷺ තුමාගේ කාලයේ සිදු නොවූ දේවල් විය හැකිය. විශේෂයෙන් මස්ලහතුල් මුර්සලා එසේය.

නමුත් සමහර බිද්අත් නබි ﷺ තුමාගේ කාලයේම සිදු වූ අතර, නබි ﷺ තුමා ඒවා තහනම් කළේය.

උදාහරණයක් ලෙස, නබි ﷺ තුමාගේ වන්දනා ක්‍රියා ගැන දැන ගැනීමට පැමිණි පුද්ගලයන් තිදෙනෙකුගේ සිද්ධිය සඳහන් කළ හැකිය.

ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු මුළු රාත්‍රිය පුරාම සලාතයේ සිටීමට, තවත් අයෙකු විවාහ නොවී සිටීම වන්දනාවක් බවට පත් කිරීමට, තවත් අයෙකු අඛණ්ඩව උපවාස කිරීමට තීරණය කළේය.

නබි ﷺ තුමා ඒවා තහනම් කළහ. “තහජ්ජුද් සලාතය හෝ උපවාසය නොකරන්න” යනුවෙන් පමණක් නොව, මෙවැනි ක්‍රියා තමන්ගේ සුන්නාව නොසලකා හැරීමක් බව පැහැදිලි කරමින්, එසේ කරන අය තමන්ගෙන් නොවන බවද පැවසූහ.

මෙහිදී අප අවධානය යොමු කළ යුත්තේ “නබි ﷺ තුමා එය සිදු කළේද නැද්ද?” යන්නටය. “එය හොඳ ක්‍රියාවක් නේද?” යන්න පමණක් සලකා බැලීම නොකළ යුතුය. ඉහත හදීසයෙන් අපට ලැබෙන වැදගත් පාඩම මෙයයි.

2.

බොහෝ බිද්අත්වලට මෙන්ම සියලුම මස්ලහතුල් මුර්සලා කරුණුවලට විශේෂ සාධකයක් නොමැති අතර, ඒවා සඳහා සාමාන්‍ය සාධක පමණක් ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ.

දෙක අතර ඇති වෙනස්කම්

1.

බිද්අත් ඇති කරනු ලබන්නේ වන්දනා හා ඒවාට සම්බන්ධ කරුණු තුළය.

එයට වෙනස්ව මස්ලහතුල් මුර්සලා යනු තේරුම්ගත හැකි හේතු සහ ප්‍රතිඵල සමඟ සම්බන්ධ වූ කරුණු වේ.

2.

බිද්අත් කරන අය තමන් වන්දනාවක නිරත වී සිටින බව සිතා එය සිදු කරති. එය ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණ වේ.

නමුත් මස්ලහතුල් මුර්සලා යනු තමන් විසින්ම අරමුණක් කරගන්නා දෙයක් නොව, ආගමෙන් අපේක්ෂිත උසස් අරමුණක් සාක්ෂාත් කර ගැනීමේ මාධ්‍යයක් ලෙස සලකනු ලැබේ.

3.

බිද්අත් මගින් මිනිසුන් මත ඇති බර වැඩි වන අතර, මස්ලහතුල් මුර්සලා මගින් එම බර අඩු කිරීමට හෝ ඔවුන්ගේ අත්‍යවශ්‍ය කරුණක් ආරක්ෂා කිරීමට හැකිය.

4.

බිද්අත් ආගමේ අරමුණු විනාශ කරයි, නමුත් මස්ලහතුල් මුර්සලා ආගමේ එම අරමුණු යටතේම පවතී.

5.

මස්ලහතුල් මුර්සලා නබි ﷺ තුමාගේ කාලයේ සිදු නොවීමට හේතුව වන්නේ, එයට අවස්ථාව නොතිබීම හෝ අවස්ථාව තිබුණත් යම් බාධාවක් තිබීම විය හැකිය.

නමුත් බිද්අත් සම්බන්ධයෙන්, අවස්ථාව තිබියදීත්, කිසිදු බාධාවක් නොතිබියදීත් එය නබි ﷺ තුමාගේ කාලයේ සිදු නොවීම විශේෂයෙන් සලකා බැලිය යුතු කරුණකි.

By: Asshaikh Abdullah Uwais Meezani