“ජින්වරුන් පිළිබඳ ඉස්ලාම් පවසන්නේ කුමක්ද?” යන මාතෘකාව කොටස් දෙකකට බෙදා විමසා බැලිය හැකිය.
අල්ලාහ් ඇතැම් මැවීම් අපගේ ශරීරය තුළට ඇතුළු විය හැකි ස්වභාවයකින් මවා ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, ක්ෂුද්රජීවීන්, බැක්ටීරියා, පණුවන් වැනි දේ සඳහන් කළ හැකිය.
එසේම, ඇතැම් මැවීම් අපගේ ශරීරය හරහා ගමන් කළ හැකි ස්වභාවයෙන්ද මවා ඇත. විද්යාවට අනුව විවිධ විද්යුත් අංශු මිනිස් සිරුර හරහා ගමන් කරයි.
මෙම වර්ග දෙකෙන් ජින් අයත් වන්නේ කුමන වර්ගයටද යන්න පිළිබඳව විද්වතුන් අතර දිගු කලක් තිස්සේ මතභේද පවතී. එය වෙනමම පර්යේෂණයට ලක් කළ යුතු මාතෘකාවකි.
කෙසේ වෙතත්, මෙහිදී අප අවධානය යොමු කරන්නේ ජින් පිළිබඳ ඉස්ලාමය පවසන දෙය පිළිබඳවය. ඉන් අනතුරුව පළමු කරුණද සලකා බලමු.
“ජින්” යන වචනයේ අර්ථය
අරාබි භාෂාවේ “ජින් (جن)” යන වචනයේ මූලික අර්ථය වන්නේ ඇසට නොපෙනෙන, සැඟවුණු දෙය යන්නයි.
“ජන්නා (جنة)” යන වචනයට ස්වර්ගය හෝ ඝන වනය/උද්යානය යන අර්ථය ඇත. ගස්වැල්වලින් වැසුණු වනයක් තුළ ඇති දේ පිටතින් නොපෙනෙන බැවින් එයට එම නාමය යෙදී ඇත.
එසේම, මවගේ ගර්භයේ සිටින දරුවාට “ජනීන් (جنين)” යන නාමය භාවිත කරනුයේ, ඔහු සැඟවී සිටින නිසාය.
එසේම, සිහිය නැති පුද්ගලයෙකුට “මජ්නූන් (مجنون)” යන නාමය යොදනුයේද, ඔහුගේ බුද්ධිය සැඟවී ගොස් ඇති බව අදහස් කරමිනි.
මේ සියලු වචන “ජන්න (جنّ)” යන මූල පදයෙන් බිඳී ආ ඒවාය.
අල්-කුර්ආනයද මෙම අර්ථයෙන්ම එම වචනය භාවිත කරයි.
අල්ලාහ් ඉබ්රාහීම් (අලෙයිහිස්සලාම්) තුමා පිළිබඳ මෙසේ පවසයි:
“රාත්රිය ඔහුව ආවරණය කළ විට, ඔහු තරුවක් දැක ‘මේ මගේ පරමාධිපතියා‘ යැයි කීවේය. එය අතුරුදහන් වූ විට, ‘අතුරුදහන් වන දේවල් මම ප්රිය නොකරමි‘ යැයි කීවේය.”
(සූරත් අල්–අන්ආම් 6:76)
මෙහි “ජන්න (جَنَّ)” යන වචනය භාවිත කර ඇත්තේ “ආවරණය වීම“ හෝ “සැඟවීම“ යන අර්ථයෙනි.
අරාබි භාෂාවේ සර්පයාට “ජාන් (جان)” යන නාමයද භාවිත වේ. එයට හේතුව, එය ඉතා ඉක්මනින් ඇසට නොපෙනෙන ලෙස සැඟවී යා හැකි සත්වයෙකු වීමයි.
එබැවින් “ජින්“ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ඇසට නොපෙනෙන, සැඟවී සිටින මැවීමක් බවයි.
ජින් යනු භූතයන් ද?
අප අතර සමහරුන් “ජින්” යනු භූතයන් යැයි විශ්වාස කරති. මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි අදහසකි.
භූතයන් යනු මියගිය මිනිසුන්ගේ ආත්මයන් බව බොහෝ අය විශ්වාස කරති. මෙය ඉස්ලාමයට සම්පූර්ණයෙන්ම පටහැනි මිථ්යා විශ්වාසයකි.
භූතයන් හෝ ප්රේතයන් ලෙස මියගිය මිනිසුන්ගේ ආත්මයන් සැරිසරන බවට ඉස්ලාමය පිළිගන්නේ නැත.
තවත් සමහරුන් හින්දු ආගමේ “භූත” ලෙස හඳුන්වන්නේ ජින් බව සිතති. මෙයද වැරදිය.
අරාබි භාෂාවේ භූතය සඳහා “ෂබහ් (شبح)” යන වචනය භාවිත වේ.
භූත විශ්වාසය ආසියාවේ පමණක් නොව, යුරෝපයේ සහ ඇමරිකාවේද බහුලව පවතී.
උදාහරණයක් ලෙස 13 යන අංකය අසුබ යැයි බොහෝ දෙනා විශ්වාස කරති. එම නිසා සමහරු 13 අංකය සහිත වාහන මිලදී ගැනීමට පවා කැමති නැත.
බොහෝ තරු පහේ හෝටල් සහ උස ගොඩනැගිලිවල 13 වන මහල නොමැති වීමද මේ මිථ්යා විශ්වාසයේ ප්රතිඵලයකි.
ඇමරිකාව ඇතුළු රටවල් කිහිපයක 13 වන සිකුරාදා අසුබ දිනයක් බවත්, එදින භූතයන් පෙනී සිටින බවත් ඇතැම් අය විශ්වාස කරති.
මේ සියල්ලටම ජින් සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක් නැත.
ජින් මැවීම
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
“ඔහු ගිනි දැල්ලකින් ජාන් (ජින්) මැව්වේය.”
(සූරත් අර්–රහ්මාන් 55:15)
තවත් ස්ථානයක:
“මිනිසාට පෙර දැඩි උණුසුම් ගින්නෙන් අපි ජාන් (ජින්) මැව්වෙමු.”
(සූරත් අල්–හිජ්ර් 15:27)
මෙම වාක්යවලින් පැහැදිලි වන්නේ,
- මිනිසා පසින් මවා ඇත.
- ජින් ගින්නෙන් මවා ඇත.
- ජින් මිනිසාට පෙර මවා ඇත.
ජින් මවනු ලැබූයේ කුමන අරමුණක් සඳහාද?
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
“ජින් සහ මිනිසුන් මාට පමණක් නමස්කාර කිරීම සඳහා මිස වෙනත් අරමුණක් සඳහා මම මවා නැත.”
(සූරත් අද්–ධාරියාත් 51:56)
මෙම වාක්යයෙන් අදහස් වන්නේ, අල්ලාහ්ට පමණක් නමස්කාර කළ යුතු බව මිස වෙනත් කිසිවෙකුට නමස්කාර නොකළ යුතු බවයි.
එමෙන්ම, මිනිසුන් හා ජින් අතරින් කවුරුන් යහපත්ද, කවුරුන් නපුරුද යන්න පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ඔවුන් මවා ඇති බවද පැහැදිලි වේ.
ජින් අතරද හොඳ අය සහ නරක අය සිටිති
මිනිසුන් මෙන්ම ජින් අතරද:
- මුස්ලිම්වරු සිටිති.
- කාෆිර්වරු සිටිති.
- යහපත් අය සිටිති.
- නපුරු අය සිටිති.
අල්ලාහ් සූරත් අල්-ජින්හි මෙසේ පවසයි:
“අප අතර මුස්ලිම්වරුද සිටිති. අපරාධකරුවෝද සිටිති. ඉස්ලාමය පිළිගත් අය නිවැරදි මාර්ගය තෝරාගත්හ.”
(සූරත් අල්–ජින් 72:14)
නපුරු ජින් සියල්ලෝම ෂෙයිතාන්ලාද?
සමහරුන් පවසන්නේ,
“හොඳ ජින් යනු මුස්ලිම් ජින්ය. නරක ජින් යනු ෂෙයිතාන්ය.”
නමුත් මෙය නිවැරදි නොවේ.
නබි ﷺ තුමා අල්-කුර්ආනය පාරායනය කළ විට, ඇතැම් ජින් එය අසා ඉස්ලාමය වැළඳ ගත්හ.
එබැවින්, පෙර වැරදි මඟ සිටි ජින් පවා ඉස්ලාමය පිළිගත හැකිය.
එහෙයින් සියලු නරක ජින් = ෂෙයිතාන් යැයි පැවසීම නිවැරදි නොවේ.
ඉබ්ලීස් සහ ෂෙයිතාන්ලා
ඉබ්ලීස් සහ ඔහුගේ පරම්පරාව ජින් වර්ගයට අයත් වෙති.
අල්ලාහ් ඔහුට උසස් තත්ත්වයක් ලබා දී, මලක්වරුන් සමඟ සිටීමට අවස්ථාව දී තිබුණි.
නමුත් අල්ලාහ් ආදම් (අලෙයිහිස්සලාම්) තුමාට සුජූද් කරන ලෙස අණ කළ විට, ඉබ්ලීස් එය ප්රතික්ෂේප කර අල්ලාහ්ගේ අණට අකීකරු විය.
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
“අපි මලක්වරුන්ට ‘ආදම්ට සුජූද් කරන්න‘ යැයි පැවසූ විට, ඉබ්ලීස් හැර ඔවුන් සියල්ලෝම සුජූද් කළහ. ඔහු ජින් වර්ගයට අයත් වූ අතර, තම පරමාධිපතිගේ අණට අකීකරු විය. එසේ නම්, මා වෙනුවට ඔබ ඔහු සහ ඔහුගේ පරම්පරාව ඔබේ ආරක්ෂකයන් ලෙස ගන්නවාද? ඔවුන් ඔබගේ සතුරෝය. අපරාධකරුවන්ට මෙය ඉතා නරක හුවමාරුවකි.”
(සූරත් අල්–කහ්ෆ් 18:50)
එබැවින්, ඉබ්ලීස් ජින් වර්ගයට අයත් අයෙකි. ඔහුගේ පරම්පරාවටම ෂෙයිතාන්ලා යන නාමය භාවිත කෙරේ.
ඔවුන් කිසිදා ඉස්ලාමය පිළිගන්නේ නැත. ඔවුන්ගේ එකම අරමුණ වන්නේ මිනිසුන් හා ජින් දෙපිරිසම නොමඟ යැවීම බව අප මතක තබා ගත යුතුය.
ෂෙයිතාන් සහ අල්කුර්ආනයේ “කරීන්” (Qarīn) යන පදය
“කරීන්” (قَرِين) යන අරාබි වචනයේ අර්ථය “සමීප සගයා”, “නිරන්තරයෙන් එක්ව සිටින සහකාරයා” යන්නයි. අල්කුර්ආනයේ මෙම වචනය බොහෝ ස්ථානවල සඳහන් වේ. විශේෂයෙන්ම එය බොහෝ විට නපුරු සගයෙකු හෝ වැරදි මඟට ගෙන යන සහකරුවෙකු හැඳින්වීමට භාවිතා කරයි. යහපත් මිතුරෙකු සඳහා අරාබි භාෂාවේ “සදීක්” (صديق) හෝ “කලීල්” (خليل) යන වචන භාවිතා වේ.
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
﴿قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَلَكِنْ كَانَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ﴾
“ඔහුගේ (ෂෙයිතාන් වූ) සහකාරයා මෙසේ පවසනු ඇත: ‘අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! මම ඔහුව නොමඟ යැව්වේ නැත. ඔහුම බොහෝ දුර නොමඟ ගොස් සිටියේය.’”
(සූරා කාෆ් 50:27)
තවද අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
﴿وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَٰنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ﴾
“අතිකරුණාණන්ගේ සිහිකිරීමෙන් ඉවත් වන කෙනෙකුට අපි ෂෙයිතානයෙකු පත් කරමු. එවිට ඔහු ඔහුගේ නිරන්තර සහකාරයා වෙයි.”
(සූරා අස්–සුක්රුෆ් 43:36)
පරලොවේදී එම මිනිසා තම ෂෙයිතාන් සහකාරයාට මෙසේ කියනු ඇත:
﴿يَا لَيْتَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ﴾
“අහෝ! මමත් ඔබත් අතර නැගෙනහිර හා බටහිර අතර ඇති දුර මෙන් දුරක් තිබුණා නම් කොතරම් හොඳද! ඔබ ඉතා නරක සහකාරයෙකි.”
(සූරා අස්–සුක්රුෆ් 43:38)
මෙම ආයත් වලින් පැහැදිලි වන්නේ, අල්ලාහ්ව අමතක කරමින් ජීවත් වන අයට ෂෙයිතාන් සගයන් පත් වන බවයි.
ෂෙයිතාන්ගේ පෙනුම
අල්ලාහ් නිරයේ සක්කුම් ගස පිළිබඳ මෙසේ පවසයි:
﴿طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ﴾
“එහි ගෙඩි (පොකුරු) ෂෙයිතාන්වරුන්ගේ හිස් මෙන්ය.”
(සූරා අස්–සාෆ්ෆාත් 37:62–65)
මෙයින් ෂෙයිතාන්ගේ පෙනුම භයානක බව තේරුම් ගත හැක.
ෂෙයිතාන්ගේ ආයු කාලය
අල්ලාහ් ඉබ්ලීස්ට මෙසේ පැවසීය:
﴿قَالَ أَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ﴾
“ඔවුන් නැවත නැඟිටුවනු ලබන දිනය දක්වා මට කල් දෙන්නැයි (ඉබ්ලීස්) කීවේය. අල්ලාහ් පැවසුවේ: ‘ඔබට කල් දෙනු ලැබූ අය අතර ඔබත් එක් අයෙකි.’”
(සූරා අල්–අඃරාෆ් 7:12–15)
මෙම ආයත් වලින් පැහැදිලි වන්නේ, පරලොව දක්වා ජීවත් වීමට අවසර ලැබුවේ ඉබ්ලීස්ට පමණක් බවයි. ඔහුගේ පරම්පරාවේ අනෙකුත් ෂෙයිතාන්වරුන්ටද මරණය ඇත.
මිනිසුන් කෙරෙහි ෂෙයිතාන්ට ඇති බලය
පරලොවේදී ෂෙයිතාන් මෙසේ පවසනු ඇත:
﴿وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي﴾
“මට ඔබලා කෙරෙහි කිසි බලයක් නොතිබුණි. මම ඔබලාට ආරාධනා කළෙමි. ඔබලාම එයට ප්රතිචාර දැක්වීය.”
(සූරා ඉබ්රාහීම් 14:22)
මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ, ෂෙයිතාන්ට මිනිසුන් බලහත්කාරයෙන් පාලනය කළ නොහැකි බවයි. ඔහු කරන්නේ ආරාධනා කිරීම සහ වංචා කිරීම පමණි.
ෂෙයිතාන්ට බලය ලැබෙන්නේ කවුරුන් කෙරෙහිද?
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
﴿إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ﴾
“මාගේ සැබෑ ගැත්තන් කෙරෙහි ඔබට කිසි බලයක් නැත. ඔබව අනුගමනය කරන නොමඟ ගිය අය හැර.”
(සූරා අල්–හිජ්ර් 15:42)
තවද:
﴿إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ﴾
“විශ්වාස කරන සහ තම පරමාධිපතියාණන් මත විශ්වාසය තබන අය කෙරෙහි ඔහුට කිසි බලයක් නැත. ඔහුගේ බලය ඇත්තේ ඔහුව තම ආරක්ෂකයා කරගන්නා අය සහ අල්ලාහ්ට සමාන තබන්නන් කෙරෙහිය.”
(සූරා අන්–නහ්ල් 16:99–100)
ෂෙයිතාන් මිනිසා නොමඟ යවන්නේ කෙසේද?
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
﴿وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ…﴾
“මම ඔවුන් නොමඟ යවන්නෙමි. ඔවුන්ට බොරු බලාපොරොත්තු දෙන්නෙමි. ඔවුන්ට අණ කරන්නෙමි. ඔවුන් සතුන්ගේ කන් කපා දමනු ඇත. තවද අල්ලාහ්ගේ මැවීම වෙනස් කරනු ඇත.”
(සූරා අන්–නිසා 4:118–119)
තවත් ස්ථානයක:
﴿لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ﴾
“මම ඔබගේ සෘජු මාර්ගයේ ඔවුන් වෙනුවෙන් රැඳී සිටින්නෙමි. ඉන්පසු ඔවුන්ගේ ඉදිරියෙන්ද, පසුපසින්ද, දකුණින්ද, වමෙන්ද ඔවුන් වෙත පැමිණෙන්නෙමි.”
(සූරා අල්–අඃරාෆ් 7:16–17)
තවද:
﴿لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَلَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ﴾
“පෘථිවියේ (පාප) දේවල් ඔවුන්ට අලංකාර කර පෙන්වන්නෙමි. ඔබ තෝරාගත් ඔබගේ අවංක ගැත්තන් හැර සියල්ලන්ම නොමඟ යවන්නෙමි.”
(සූරා අල්–හිජ්ර් 15:39–40)
අල්කුර්ආනයේ විවිධ ස්ථානවල ෂෙයිතාන් මෙම ප්රකාශ නැවත නැවතත් කර ඇති බව සඳහන් වේ. කුඩා කරුණු සිට රාජ්ය බලය දක්වා සියලු ක්ෂේත්රවලම මිනිසා නොමඟ යැවීමට ඔහු උත්සාහ කරයි. සෑම මොහොතකම එම පරීක්ෂාවන්ට අප මුහුණ දෙන බැවින්, අල්ලාහ්ගේ මඟපෙන්වීම හා ආරක්ෂාව නිරන්තරයෙන් ඉල්ලා සිටීම මුස්ලිම්වරයාගේ යුතුකමකි.
අල්ලාහ් තවත් ස්ථානයක ෂෙයිතාන් කළ ප්රතිඥාව මෙසේ සඳහන් කරයි.
﴿قَالَ أَرَأَيْتَكَ هَذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلَّا قَلِيلًا﴾
“ඔබ මට වඩා ගෞරවයට පත් කළ මේ (ආදම්) ගැන ඔබගේ අදහස කුමක්ද? මට කියාමත් දිනය දක්වා කල් දුන්නොත්, ඉතා සුළු පිරිසක් හැර ඔහුගේ පරම්පරාව මුළුමනින්ම මාගේ ග්රහණයට ගන්නෙමි.”
(සූරා අල්–ඉස්රා 17:62)
ඉහත අපි සලකා බැලූ ආයත්වලින්, ෂෙයිතාන් මිනිසුන් නොමඟ යවන බවත්, ඉබ්ලීස්ගේ ස්වභාවය කුමක්ද, ඔහුගේ පරම්පරාවේ කාර්යය කුමක්ද යන්නත් පැහැදිලි විය. ඊළඟට, ජින්වරු මිනිසුන් නොමඟ යවනවාද? යන කරුණ විමසා බලමු.
ජින්වරු මිනිසුන් නොමඟ යවනවාද?
මිනිසුන් මිනිසුන් නොමඟ යවන ආකාරයටම, ජින්වරුද මිනිසුන්ව සහ අනෙකුත් ජින්වරුන්ව නොමඟ යවති. මෙසේ කරන්නේ ෂෙයිතාන්ගේ මඟ අනුගමනය කරන අයයි.
මේ පිළිබඳව අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
﴿وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا رَبَّنَا أَرِنَا اللَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ الْأَسْفَلِينَ﴾
“ප්රතික්ෂේප කළ අය (පරලොවේදී) මෙසේ පවසති: ‘අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි! ජින්වරුන්ගෙන් හා මිනිසුන්ගෙන් අපව නොමඟ යැවූ දෙපිරිස අපට පෙන්වන්න. ඔවුන් ඉතා පහත් අය වීම සඳහා අපගේ පාද යට තබන්නෙමු.’”
(සූරා ෆුස්සිලත් 41:29)
ජින්වරු මිනිසුන් නොමඟ යවන බවට අල්කුර්ආනයේ තවත් සාක්ෂිද ඇත. එමෙන්ම, ජින්වරු මිනිසුන් නොමඟ යවන බව හදීස්වලද සාක්ෂි සහිතව සඳහන් වී ඇත.
ජින්වරුන් මිනිසුන්ට බාධා කළ හැකි බව පිළිබඳ හදීසයක්
සහීහ් අල්–බුහාරි (අංක 525)
අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) විසින් වාර්තා කරන ලදී. නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“ඊයේ රාත්රියේ ජින්වරුන්ගෙන් ඉෆ්රීත් (Ifrit) කෙනෙක් මාගේ සලාතය කඩාකප්පල් කිරීමට උත්සාහ කළේය. අල්ලාහ් මට ඔහු මත බලය ලබා දුන් බැවින් මම ඔහුව අල්ලා ගත්තෙමි. ඔබ සැමට ඔහුව දැකගැනීමට හැකි වන පරිදි ඔහුව මස්ජිදයේ කුළුණක බැඳ තැබීමට මට අවශ්ය විය. එවිට මගේ සහෝදර සුලෙයිමාන් (අලෙයිහිස් සලාම්) ගේ දුආව මට මතක් විය:
﴿رَبِّ هَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي﴾
‘මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි! මට පසු කිසිවෙකුට නොලැබෙන රාජ්ය බලයක් මට පිරිනමනු මැනව.’
එබැවින් මම ඔහුව නින්දාවට පත් කර නිදහස් කළෙමි.”
වාර්තාකරු: අබූ හුරෙයිරා (රළි)
මූලාශ්රය: සහීහ් අල්-බුහාරි (525)
මෙම හදීසයෙන් තේරුම් ගත හැක්කේ, ජින්වරුන් ඔවුන්ගේ සැබෑ ස්වභාවික හැඩයෙන් පැමිණියහොත්, නබිවරයාට පවා ඔවුන්ව අල්ලා ගැනීමට නොහැකි බවයි. අල්ලාහ්, සුලෙයිමාන් (අලෙයිහිස් සලාම්) තුමාට විශේෂ වරප්රසාදයක් ලෙස ජින්වරුන් තම පාලනයට යටත් කර දුන් නිසා පමණක් ඔවුන්ව පාලනය කිරීමට ඔහුට හැකි විය. මෙම හැකියාව වෙනත් කිසිදු නබිවරයෙකුට ලබා දී නොතිබුණි.
ඇසිපිය හෙළන තරම් කෙටි කාලයකින් සිංහාසනයක් ගෙන ඒමට හැකි බලයක් ඇති ජින්වරුන්ව අල්ලා මස්ජිදයේ කුළුණකට බැඳ තැබීම පහසු කාර්යයක් නොවේ.
මෙය කළ හැක්කේ ජින්වරුන් ඔවුන්ගේ සැබෑ ස්වරූපයෙන් නොව, මිනිසෙකු, බල්ලෙකු වැනි වෙනත් සාමාන්ය ජීවියෙකුගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටින විට පමණි. මන්ද, අල්ලාහ් යම් ජීවියෙකුට දී ඇති ස්වභාවය හා හැකියාවන් පමණක් එම ස්වරූපයෙන් සිටින විට ක්රියාත්මක වේ. මෙය අල්ලාහ්ගේ නියමයකි.
උදාහරණයක් ලෙස, ජින්වරයෙකු බල්ලෙකුගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටියහොත්, එම අවස්ථාවේදී බල්ලෙකුගේ ස්වභාවික ගුණාංග පමණක් ඔහුට පවතී. එම ස්වරූපයෙන් සිටිමින් ජින්වරයෙකුටම විශේෂ වූ ක්රියා කිරීමට නොහැක.
නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමා වෙත පැමිණි ඉෆ්රීත් ජින්වරයාද මිනිස් ස්වරූපයකින් පැමිණ සිටියේය. අප සිටියා නම් ඔහුව සාමාන්ය මිනිසෙකු ලෙසම දැකීමට ඉඩ තිබුණි. නමුත් නබිතුමා ඔහු මිනිස් හැඩයෙන් පැමිණි ජින්වරයෙකු බව දැන සිටියහ. එබැවින් ඔහුව බැඳ තැබීමට අදහස් කළහ. නමුත් සුලෙයිමාන් (අලෙයිහිස් සලාම්) තුමාගේ දුආව මතක් වූ නිසා එසේ නොකළහ.
නබිතුමා “ඔබලාට දැකගැනීම සඳහා ඔහුව බැඳ තැබීමට අදහස් කළෙමි“ යැයි පැවසීමෙන්, එම ජින්වරයා මිනිස් ස්වරූපයෙන් සිටි බව පැහැදිලි වේ.
මෙම හදීසයෙන් ජින්වරුන්ටද මිනිසුන් නොමඟ යැවීමට හා ඔවුන්ට බාධා කිරීමට උත්සාහ කළ හැකි බව තේරුම් ගත හැක.
ජින්වරුන්ට වෙනත් ස්වරූප ගත හැකි බව පිළිබඳ හදීසයක්
සහීහ් අල්–බුහාරි (4497)
අනස් (රළියල්ලාහු අන්හු) විසින් වාර්තා කරන ලදී. නබි (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“කවුරුන් සිහිනයකදී මා දුටුවේද, ඔහු සැබවින්ම මාවම දැක ඇත. මන්ද, ෂෙයිතාන්ට මාගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටිය නොහැක.”
වාර්තාකරු: අනස් (රළි)
මූලාශ්රය: සහීහ් අල්-බුහාරි (4497)
මෙම හදීසයෙන් ෂෙයිතාන්ට (ජින්වරුන්ට) විවිධ ස්වරූප ගත හැකි නමුත්, නබි මුහම්මද් (සල්ලල්ලාහු අලෙයිහි වසල්ලම්) තුමාගේ සැබෑ ස්වරූපය ගෙන පෙනී සිටීමට කිසිසේත් නොහැකි බව පැහැදිලි වේ.
මනුෂ්ය රූපයෙන් පෙනී සිටින ෂෙයිතාන්
ෂෙයිතාන් මනුෂ්යයකුගේ රූපයෙන් පෙනී සිට මිනිසුන් නොමඟ යැවිය හැකි බවට පහත අල්-කුර්ආන් වාක්යය සාක්ෂියකි.
“අද දින මිනිසුන් අතරින් ඔබව ජයගත හැකි කිසිවෙකු නැත. මම ඔබට ආරක්ෂකයෙකි.” යැයි ඔහු පැවසීය. එහෙත් හමුදා දෙක මුහුණට මුහුණ හමු වූ විට ඔහු ආපසු හැරී, “මම ඔබෙන් වෙන්ව සිටින්නෙමි. ඔබ නොදකින දේ මම දකිමි. සැබැවින්ම මම අල්ලාහ්ට බිය වෙමි. අල්ලාහ් දඬුවම් දීමෙහි දැඩිය.” යැයි පැවසීය.
(සූරා අල්–අන්ෆාල් 8:48)
ෂෙයිතාන් මනුෂ්ය රූපයෙන් පැමිණෙන බවට පහත සහීහ් හදීසයද සාක්ෂියකි.
සහීහ් අල්–බුහාරි
අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) මෙසේ වාර්තා කරයි:
නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා රමළාන් මාසයේ ෆිත්ර් සකාත් ආරක්ෂා කිරීමේ වගකීම මට භාර දුන්හ. එවිට එක් අයෙක් පැමිණ ආහාර ද්රව්ය අතලොස්සෙන් ගැනීමට පටන් ගත්තේය. මම ඔහුව අල්ලාගෙන, “ඔබව අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් වෙත ගෙන යන්නෙමි.” යැයි කීවෙමි.
ඔහු, “මම ඉතා දුප්පත් කෙනෙකි. මට පවුලක් ඇත. මට දැඩි අවශ්යතාවක් ඇත.” යැයි කීවේය. එබැවින් මම ඔහුව නිදහස් කළෙමි.
උදෑසන නබි (සල්) තුමා මගෙන්,
“අබූ හුරෙයිරා! ඊයේ රාත්රියේ ඔබේ සිරකරු කුමක් කළේද?” යැයි විමසූහ.
මම, “ඔහු දැඩි දුප්පත්කම හා පවුලේ බර ගැන පැමිණිලි කළේය. එබැවින් මට ඔහු පිළිබඳ අනුකම්පා ඇතිව ඔහුව නිදහස් කළෙමි.” යැයි කීවෙමි.
එවිට නබි (සල්) තුමා,
“ඔහු ඔබට බොරු කීවේය. ඔහු නැවතත් එනු ඇත.” යැයි පැවසූහ.
නබිතුමාගේ එම වචනය නිසා ඔහු නැවත පැමිණෙන බව මම දැනගෙන ඔහු එනතුරු බලා සිටියෙමි. ඔහු නැවතත් පැමිණ ආහාර ගන්නට උත්සාහ කළේය. මම නැවතත් ඔහුව අල්ලාගෙන,
“මෙවර ඔබව අනිවාර්යයෙන්ම අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් වෙත ගෙන යන්නෙමි.” යැයි කීවෙමි.
ඔහු නැවතත්,
“මාව අතහරින්න. මම දුප්පත් කෙනෙකි. මට පවුලක් ඇත. මම නැවත නොඑන්නෙමි.” යැයි කීවේය.
මම නැවතත් අනුකම්පා කර ඔහුව නිදහස් කළෙමි.
උදෑසන නබි (සල්) තුමා නැවතත්,
“අබූ හුරෙයිරා! ඔබේ සිරකරු කුමක් කළේද?” යැයි විමසූහ.
මම පෙර පරිදිම පිළිතුරු දුන්නෙමි. එවිට නබිතුමා,
“ඔහු ඔබට බොරු කීවේය. ඔහු නැවතත් එනු ඇත.” යැයි පැවසූහ.
තෙවන රාත්රියේ මම ඔහු වෙනුවෙන් බලා සිටියෙමි. ඔහු නැවතත් පැමිණ ආහාර ගන්නට උත්සාහ කළේය. මම ඔහුව අල්ලාගෙන,
“මෙය තුන්වැනි වතාවයි. සෑම වතාවකම ‘නැවත නොඑන්නෙමි‘ කියා පවසා නැවතත් පැමිණ ඇත. මෙවර ඔබව අනිවාර්යයෙන්ම නබිතුමා වෙත ගෙන යන්නෙමි.” යැයි කීවෙමි.
එවිට ඔහු,
“මාව නිදහස් කරන්න. අල්ලාහ් ඔබට ප්රයෝජනවත් වන වචන කිහිපයක් මම ඔබට උගන්වන්නෙමි.” යැයි කීවේය.
මම, “ඒවා මොනවාද?” යැයි ඇසුවෙමි.
ඔහු පැවසුවේ,
“ඔබ නින්දට යන විට ආයතුල් කුර්සි (අල්ලාහු ලා ඉලාහ ඉල්ලා හුවල් හයියුල් කය්යූම්…) සම්පූර්ණයෙන්ම කියවන්න. එවිට උදෑසන වන තුරු අල්ලාහ්ගේ පැත්තෙන් ඔබව ආරක්ෂා කරන දේවදූතයෙක් ඔබ සමඟ සිටිනු ඇත. ෂෙයිතාන් ඔබට ළඟා නොවනු ඇත.”
මම ඔහුව නිදහස් කළෙමි.
උදෑසන නබි (සල්) තුමා,
“ඊයේ රාත්රියේ ඔබේ සිරකරු කුමක් කළේද?” යැයි විමසූහ.
මම ඔහු පැවසූ සියල්ල නබිතුමාට දැනුම් දුන්නෙමි.
එවිට නබි (සල්) තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“ඔහු මහත් බොරුකාරයෙකු වුවද, මෙවර ඔබට සත්යය පැවසුවේය. අබූ හුරෙයිරා! පසුගිය රාත්රී තුන පුරා ඔබ කා සමඟ කතා කළේදැයි ඔබ දන්නවාද?”
මම, “නැත.” යැයි පිළිතුරු දුන්නෙමි.
එවිට නබි (සල්) තුමා පැවසූහ:
“ඒ ෂෙයිතාන්ය.”
වාර්තා කළේ: අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු)
මූලාශ්රය: සහීහ් අල්-බුහාරි.
ජින්නන්ට පාඩම් ඉගැන්වීම
නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාගෙන් හදීස් විශාල ප්රමාණයක් ඉගෙනගෙන ඒවා ප්රචාරය කළ ශ්රේෂ්ඨ විද්වතෙකු වූ අබූ හුරෙයිරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමාට පවා තමන් වෙත පැමිණියේ ෂෙයිතාන් බව නොදැනුණි. එසේ නම්, අද සමහරු “අපි ජින්නන්ට පාඩම් උගන්වමු“ යැයි පවසන දේ කෙසේ පිළිගත හැකිදැයි යන ප්රශ්නය මතු වේ.
නබි (සල්) තුමා අල්-කුර්ආනය පාරායනය කළ අවස්ථාවක, ජින්නන්ගෙන් පිරිසක් එය සවන් දුන්හ. එහෙත් එය නබිතුමාට දැන සිටියේ නැත. අල්ලාහ් වහ්ය් (දිව්ය හෙළිදරව්ව) මගින් දැනුම් දුන් පසු පමණක් නබිතුමා ඒ බව දැනගත්හ.
අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
“ජින්නන්ගෙන් පිරිසක් (කුර්ආනය) සවන් දී, ‘අපි අතිවිශ්මිත කුර්ආනයක් සවන් දුන්නෙමු’ යැයි පැවසූ බව මට වහ්ය් මගින් දැනුම් දෙන ලදී‘ යැයි (මුහම්මද්) පවසන්න.”
(සූරා අල්–ජින්න් 72:1)
නබි (සල්) තුමාට පවා තමන්ගේ කුර්ආන් පාරායනය ජින්නන් සවන් දෙමින් සිටි බව නොදැන සිටියේ නම්, අද සමහරු “අපගේ මර්කස්වලට ජින්නන් පැමිණ ඉගෙන ගනී. ඔවුන් අතර දක්ෂ සහ අඩු දක්ෂ සිසුන්ද සිටිති. ජින් සිසුන්ගේ උපකාරයෙන් ඉන්ධන නොමැතිව මෝටර් සයිකලය පවා ධාවනය කළ හැකිය.” යැයි පවසන දේ කොපමණ විශ්වාස කළ හැකිදැයි ගැඹුරින් සිතා බැලිය යුතුය.
එබැවින්, ජින්නන් මනුෂ්ය රූපයෙන් පැමිණ මිනිසුන් නොමඟ යැවිය හැකි බව අප කලින් සඳහන් කළ අල්-කුර්ආන් වාක්යයන් සහ හදීස්වලින් පැහැදිලි වේ.
අල්ලාහ් මිනිසුන්ට මෙලොව ජින්නන් ඔවුන්ගේ සැබෑ ස්වරූපයෙන් දැකීමේ අවස්ථාව ලබා දී නැත. ඔවුන්ට පෙනී සිටිය හැක්කේ වෙනත් මැවීම්වල ස්වරූපයෙන් පමණි. තවද, මිනිසුන් තුළ භීතිය හෝ සැකය ඇති කිරීම සඳහා විවිධ ආකාරයේ පෙනුම්ද ඔවුන්ට ඇති කළ හැකිය. එවැනි අවස්ථාවක බිය නොවී සත්යය පරීක්ෂා කළහොත්, එම භීතියේ සැබෑ ස්වභාවය පැහැදිලි වනු ඇත.
සර්පයන් අතර සිටින ජින්නන්
අරාබි භාෂාවේ ජින්නන්ට “ජාන්” (جان) යන වචනය භාවිත කරනවා සේම, සර්පයන්ටද එම වචනය භාවිත කරයි. සර්පයන්ගෙන් සමහර වර්ග ජින්නන් බව ඉස්ලාමීය විශ්වාසයේ සඳහන් වේ.
මේ සඳහා පහත හදීසය සාක්ෂියකි:
සහීහ් මුස්ලිම්
“මදීනා නගරයේ ඉස්ලාමය පිළිගත් ජින්නන් සිටිති. ඔබ ඔවුන්ගෙන් යමක් (සර්පයකු) දුටුවහොත්, දින තුනක් ඔහුට ඉවත් වන ලෙස දැනුම් දෙන්න. ඉන් පසුවත් ඔහු පෙනී සිටී නම්, ඔහුව මරා දමන්න. මන්ද ඔහු ෂෙයිතාන්ය.”
කෙසේ වෙතත්, සමහර සර්පයන් දුටුවහොත් වහාම මරා දමන ලෙස නබි (සල්) තුමා අණ කළහ.
සහීහ් මුස්ලිම්
“කළු පැහැයෙන් යුත්, ඇස් අසල සුදු ලප දෙකක් ඇති සර්පයා මරා දමන්න. සැබැවින්ම ඔහු ෂෙයිතාන්ය.”
වාර්තා කළේ: ජාබිර් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් (රළියල්ලාහු අන්හු)
මූලාශ්රය: සහීහ් මුස්ලිම්
සමහරු “සර්පයා පළිගනී“ යැයි බියෙන් එය මරා නොදමති. මෙය වැරදි අදහසකි.
නබි (සල්) තුමා මෙසේ පැවසූහ:
“සර්පයා පළිගනී යැයි බියෙන් එය මරා නොදමන තැනැත්තා අප අතරින් කෙනෙකු නොවේ. අප ඔවුන්ට විරුද්ධ වූ දා සිට ඔවුන් සමඟ කිසිදා සාම ගිවිසුමක් ඇති කරගෙන නැත.”
වාර්තා කළේ: ඉබ්නු අබ්බාස් (රළියල්ලාහු අන්හු)
මූලාශ්රය: සුනන් අබූ දාවූද්
කළු බල්ලා සහ ෂෙයිතාන්
නබි (සල්) තුමා මෙසේද පැවසූහ:
“කළු බල්ලා ෂෙයිතාන්ය.”
වාර්තා කළේ: අබූ ධර් (රළියල්ලාහු අන්හු)
මූලාශ්රය: සහීහ් මුස්ලිම්
සාරාංශය
ඉහත අල්-කුර්ආන් වාක්යයන් සහ සහීහ් හදීස්වලින් ජින්නන් සහ ෂෙයිතාන් සම්බන්ධයෙන් ඉස්ලාමය උගන්වන මූලික කරුණු පැහැදිලිව වටහා ගත හැකිය.
ජින්වරු මිනිසුන්ව නොමඟ යවන්නේද?
ඊළඟට ජින්වරු මිනිසුන්ව නොමඟ යවන්නේද යන්න පිළිබඳව ஆராயමු. මිනිසුන් මිනිසුන්ව නොමඟ යවනවා මෙන්ම, ජින්වරු ජින්වරුන්ව සහ මිනිසුන්වද නොමඟ යවති. මෙසේ කරන්නේ ෂෙයිතාන්ට අවනත වූ අයයි. මේ පිළිබඳව අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا رَبَّنَا أَرِنَا اللَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ نَجْعَلْهُمَا تَحتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ الْأَسْفَلِينَ
(ෆුස්සිලත්: 29)
“අපගේ පරමාධිපතියාණනි! ජින්වරුන්ගෙන් හා මිනිසුන්ගෙන් අපව නොමඟ යැවූ දෙදෙනා අපට පෙන්වනු මැනව. ඔවුන් දෙදෙනා පහත්ම අය බවට පත් වන පරිදි අපගේ පාද යට තබන්නෙමු” යැයි ප්රතික්ෂේප කළ අය පවසති.
(අල් ෆුස්සිලත්: 29)
ජින්වරු මිනිසුන්ව නොමඟ යවන බවට තවත් සාක්ෂි අල් කුර්ආනයේ දැකිය හැකිය. එමෙන්ම හදීස්වලද ඒ සඳහා සාක්ෂි ඇත.
සහීහුල් බුහාරි (8/525)
අබූ හුරෛරා (රළියල්ලාහු අන්හු) විසින් වාර්තා කරන ලදී. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ:
“ඊයේ රාත්රියේ ජින් වර්ගයට අයත් ඉෆ්රීත් කෙනෙක් පැමිණ මගේ සලාතය බිඳ දැමීමට උත්සාහ කළේය. අල්ලාහ් මට ඔහු මත බලය ලබා දුන්නේය. මම ඔහුව අල්ලා ගත්තෙමි. ඔබ සියලු දෙනාටම ඔහුව දැකිය හැකි වන පරිදි මස්ජිදයේ කණුවකට බැඳ තැබීමට මම සිතුවෙමි. නමුත් මගේ සහෝදර සුලෛමාන් (අලයිහිස් සලාම්) තුමාගේ මෙම ප්රාර්ථනය මට මතක් විය:
‘මාගේ පරමාධිපතියාණනි! මට පසුව කිසිවෙකුට නොලැබෙන රාජ්යයක් මට ලබා දෙනු මැනව.’
එබැවින් මම ඔහුව අපහාසයට පත් කර නිදහස් කළෙමි.”
(වාර්තාකරු: අබූ හුරෛරා (රළියල්ලාහු අන්හු), මූලාශ්රය: බුහාරි)
ජින්වරු තම සැබෑ ස්වරූපයෙන් පැමිණියහොත් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන්ට පවා ඔවුන් අල්ලා ගැනීමට නොහැකි බව මෙයින් තේරුම් ගත හැකිය. සුලෛමාන් (අලයිහිස් සලාම්) නබිතුමාට පමණක් අල්ලාහ් ජින්වරුන්ව පාලනය කිරීමේ හැකියාව ලබා දී තිබුණි. ඔහු හැර වෙනත් කිසිදු නබිවරයෙකුට එවැනි හැකියාවක් ලබා දී නොමැත.
ඇසිපිය හෙළන තරම් සුළු කාලයකදී සිංහාසනයක් ගෙන ඒමේ හැකියාව ඇති ජින්වරයෙකු අල්ලා මස්ජිදයේ කණුවකට බැඳ තැබීම පහසු කාර්යයක් නොවේ.
එය කළ හැකි වන්නේ ජින්වරු තම ස්වභාවික ස්වරූපයෙන් නොව, මිනිසා, බල්ලා වැනි වෙනත් නිර්මාණවල ස්වරූපයෙන් පැමිණෙන විටය. මන්ද, සෑම නිර්මාණයකටම අල්ලාහ් ලබා දී ඇති හැකියාවන් පමණක් ඔවුන්ට තිබිය හැකි බැවිනි. මෙය අල්ලාහ්ගේ නියමයකි.
ජින් කෙනෙකු බල්ලෙකුගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටියහොත්, එයට බල්ලාගේ ස්වභාවික ගුණාංග පමණක් තිබිය හැකිය. බල්ලෙකුගේ ස්වරූපයෙන් සිටිමින් ජින් කෙනෙකුගේ විශේෂ හැකියාවන් භාවිතා කළ නොහැක.
නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණන් වෙත පැමිණි ඉෆ්රීත් ජින්වරයාද මිනිස් ස්වරූපයෙන් පැමිණියේය. අපට ඔහු පෙනෙන්නේ සාමාන්ය මිනිසෙකු ලෙසය. නමුත් නබිතුමාණන් ඔහු මිනිස් ස්වරූපයෙන් පැමිණි ජින්වරයෙකු බව දැන සිටියහ. ඒ නිසා ඔහුව බැඳ තැබීමට උත්සාහ කළහ. නමුත් සුලෛමාන් (අලයිහිස් සලාම්) තුමාගේ ප්රාර්ථනය මතක් වූ නිසා එය නොකළහ.
“ඔබලාට දැකිය හැකි වන පරිදි මම ඔහුව බැඳ තැබීමට සිතුවෙමි” යන නබිතුමාගේ ප්රකාශයෙන් ඔහු මිනිස් ස්වරූපයෙන් පැමිණි බව තේරුම් ගත හැකිය.
මෙම හදීසයෙන් ජින්වරුද නොමඟ යැවීමේ කාර්යය කළ හැකි බව තේරුම් ගත හැකිය.
ජින්වරු වෙනත් ස්වරූපවලට වෙනස් වීමේ හැකියාව ඇති බවට පහත හදීසය සාක්ෂියකි.
සහීහුල් බුහාරි (17/449)
අනස් (රළියල්ලාහු අන්හු) විසින් වාර්තා කරන ලදී. නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාණෝ පැවසූහ:
“යමෙක් සිහිනයෙන් මාව දුටුවේ නම්, සැබැවින්ම ඔහු මාවම දුටුවේය. මන්ද ෂෙයිතාන්ට මගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටිය නොහැක.”
(වාර්තාකරු: අනස් (රළියල්ලාහු අන්හු), මූලාශ්රය: බුහාරි)
By: Asshikh Mujahid ibnu Razeen