විවාහ ජීවිතයට එක්වන බොහෝ කාන්තාවන් යම් අවස්ථාවක “ඉද්දා (ʿIddah)” තත්ත්වයට පත්විය හැකිය. එය සමහර විට දික්කසාදය හේතුවෙන් හෝ ස්වාමිපුරුෂයාගේ මරණය හේතුවෙන් සිදුවිය හැකිය. එබැවින් ඉද්දා පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් සෑම කෙනෙකුටම, විශේෂයෙන්ම කාන්තාවන්ට, තිබීම අත්යවශ්යය. ඒ අනුව “ඉද්දා” පිළිබඳ කෙටි පැහැදිලි කිරීමක් මෙම ලිපිය හරහා ඔබ සමඟ බෙදාගැනීමට අපි කැමැත්තෙමු.
“ඉද්දා” – අර්ථය
අරාබි භාෂාවේ “අද්දා (عَدَّ)” යන වචනයේ අර්ථය “ගණන් කළේය” යන්නයි. රෝගීන් සහ ගමන්කරුවන්ගේ උපවාසය පිළිබඳ අල්ලාහ් මෙසේ පවසයි:
“ඔබ අතරින් කවුරුන් හෝ රෝගියෙකු හෝ ගමනක සිටින්නෙකු නම්, (රමළාන් මාසයේ අතහැරුණු උපවාසය) වෙනත් දිනවලදී එම දින ගණන සම්පූර්ණ කළ යුතුය.”
(සූරතුල් බකරා 2:185)
මෙහි රමළාන් මාසයේ අතහැරුණු උපවාස දින ගණන් කර පසුව ඉටු කිරීම සඳහා “ඉද්දතුන් (عِدَّةٌ)” යන පදය භාවිතා කර ඇත.
ඉස්ලාමීය ශරීඅත් පාරිභාෂික අර්ථයෙන් “ඉද්දා” යනු දික්කසාද වූ කාන්තාවක් හෝ ස්වාමිපුරුෂයා මියගිය කාන්තාවක් නැවත විවාහ නොවී නියමිත කාලයක් බලා සිටිය යුතු කාලසීමාව යන්නයි.
ඉද්දා කාලසීමාව
කාන්තාවක් ඉද්දා සිටින හේතුව, ඇය සිටින තත්ත්වය සහ ඇයගේ පෞද්ගලික තත්ත්වය අනුව ඉද්දා කාලය වෙනස් වේ. එය පහත පරිදි කෙටියෙන් දැක්විය හැකිය.
(1) ගැබිනි කාන්තාවගේ ඉද්දා
ඉද්දා සිටින කාන්තාව ගැබිනියක් නම්, ඇය දරුවා ප්රසූත කරන තුරු ඉද්දා සිටිය යුතුය. මෙය දික්කසාදය හේතුවෙන් ඇති වූ ඉද්දා වුවත්, ස්වාමිපුරුෂයාගේ මරණය හේතුවෙන් ඇති වූ ඉද්දා වුවත් නීතිය එකම වේ.
උදාහරණයක් ලෙස, සම්පූර්ණ ගැබ් මාසයේ සිටින කාන්තාවකගේ ස්වාමිපුරුෂයා මියගොස්, දින කිහිපයකින් හෝ පැය කිහිපයකින් හෝ මිනිත්තු කිහිපයකින් පසු ඇය දරුවා බිහි කළහොත්, දරුවා උපන් මොහොතේම ඇයගේ ඉද්දා අවසන් වේ.
එසේම, ගැබ් ගැනීමේ ආරම්භයේදීම ස්වාමිපුරුෂයා මියගොස්, මාස නවයකට පසුව දරුවා බිහි කළත්, දරුවා උපදින තුරුම ඇය ඉද්දා සිටිය යුතුය.
මේ පිළිබඳ අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“ගැබිනියන්ගේ (ඉද්දා) කාලය ඔවුන් තම දරුවන් ප්රසූත කරන තුරු වේ.”
(සූරතුත් තලාක් 65:4)
මෙහි භාවිතා කළ වචන මඟින් දරුවා ජීවත්ව උපන්නද, මියගොස් උපන්නද, සම්පූර්ණ කාලය පුරා උපන්නද, නොමේරූ ප්රසූතියක් වුවද, නීතිය එකම බව පැහැදිලි වේ.
සුබයියා අල්–අස්ලමියා (රළි.) පිළිබඳ හදීසය
සුබයියා අල්-අස්ලමියා (රළි.) යනු බද්ර් සටනට සහභාගී වූ සහාබිවරයෙකු වූ සඅද් බින් කව්ලා (රළි.) ගේ බිරිඳයි. හජ්ජතුල් වදා අවස්ථාවේදී ඔහු මියගිය අතර, එම අවස්ථාවේ ඇය ගැබිනියක් වූවාය. ස්වාමිපුරුෂයාගේ මරණයෙන් ටික වේලාවකට පසු ඇය දරුවා බිහි කළාය.
ඉන්පසු විවාහ යෝජනා සඳහා ඇය සූදානම් වී අලංකාර වූ අවස්ථාවේ, අබූස් සනාබිල් (රළි.) ඇයට මෙසේ පැවසීය:
“ඔබ අලංකාර වී සිටිනවා දකිමි. ඔබ විවාහ වීමට අදහස් කරනවාද? ඔබට මාස හතරක් සහ දින දහයක් ගත වන තුරු විවාහ විය නොහැක.”
ඉන්පසු සුබයියා (රළි.) නබිතුමා (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) වෙත ගොස් මේ ගැන විමසූ විට, නබිතුමා මෙසේ පැවසූහ:
“ඔබ දරුවා බිහි කළ මොහොතේම ඔබගේ ඉද්දා අවසන් වී ඇත. ඔබ කැමති නම් විවාහ වන්න.”
(බුහාරි 5318, 5319; මුස්ලිම් 1485; තිර්මිදි; නසාඊ; අහ්මද්)
ඒ අනුව ගැබිනි කාන්තාව දරුවා බිහි කළ විගස ඇයගේ ඉද්දා අවසන් වේ.
(2) ගැබිනි නොවන, ස්වාමිපුරුෂයා මියගිය කාන්තාවගේ ඉද්දා
ගැබිනි නොවන කාන්තාවකගේ ස්වාමිපුරුෂයා මියගියහොත්, ඇය චන්ද්ර මාස හතරක් සහ දින දහයක් ඉද්දා සිටිය යුතුය.
මෙම කාලය ඉස්ලාමීය චන්ද්ර දින දර්ශනය අනුව ගණනය කළ යුතුය. ග්රෙගෝරියානු (ඉංග්රීසි) දින දර්ශනය අනුව ගණනය නොකළ යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස, පෙබරවාරි මාසය දින 28කින් අවසන් වුවද, ඉස්ලාමීය මාසයක් දින 28කින් අවසන් නොවේ. එය දින 29ක් හෝ 30ක් පමණක් වේ. එසේම ග්රෙගෝරියානු මාසවල දින 31ක් තිබුණද, ඉස්ලාමීය මාසයකට දින 31ක් නොමැත. එබැවින් “මාස හතරක් සහ දින දහයක්” යන්න චන්ද්ර මාස අනුව ගණනය කළ යුතුය.
ස්වාමිපුරුෂයා මියගිය කාන්තාව, ඔහු සමඟ විවාහ ජීවිතය ගත කර තිබුණද, දිගු කලක් වෙන්ව සිට තිබුණද, ඉද්දා අනිවාර්යයෙන්ම ඉටු කළ යුතුය.
උදාහරණයක් ලෙස, ස්වාමිපුරුෂයා වසර හතරක් විදේශයක සේවය කරමින් සිටියදී එහිදීම මියගියහොත්, බිරිඳ ඔහු සමඟ දිගු කලක් ජීවත් නොවූවත්, මියගිය ස්වාමිපුරුෂයා වෙනුවෙන් ශෝකය ප්රකාශ කිරීමත්, ඉද්දා නම් වූ ආගමික වගකීම ඉටු කිරීමත් සඳහා මාස හතරක් සහ දින දහයක් ඉද්දා සිටිය යුතුය.
එසේම, විවාහ ගිවිසුම (නිකාහ්) සිදු වී තිබුණද, ස්වාමිපුරුෂයා බිරිඳ සමඟ එක්ව ජීවත් වීමට පෙර මියගියහොත්, විවාහ ගිවිසුම වලංගු වී ඇති බැවින්, එම කාන්තාවද මරණය හේතුවෙන් නියමිත මාස හතරක් සහ දින දහයක ඉද්දා අනිවාර්යයෙන්ම ඉටු කළ යුතුය.
ඉද්දා පිළිබඳ අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“ඔබ අතරින් කවුරුන් හෝ තම භාර්යාවන් අත්හැර මියගියහොත්, ඔවුන් (එම භාර්යාවන්) මාස හතරක් හා දින දහයක් තමන් වෙනුවෙන් (ඉද්දා ඉටු කරමින්) බලා සිටිය යුතුය. ඔවුන් තම ඉද්දා කාලය සම්පූර්ණ කළ පසු, තමන් පිළිබඳ යහපත් අයුරින් තීරණය කරගෙන කටයුතු කිරීම ගැන ඔබට කිසිදු වරදක් නැත. ඔබ කරන දෑ පිළිබඳ අල්ලාහ් හොඳින් දන්නාය.”
(සූරතුල් බකරා 2:234)
ඉද්දා සඳහා විශේෂ නීති
ස්වාමිපුරුෂයාගේ මරණය හේතුවෙන් පවත්වන ඉද්දා යනු ශෝකය සමඟ බැඳුණු ඉද්දා වේ. එය දික්කසාද වූ කාන්තාවකගේ ඉද්දාට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වේ.
(1) විවාහ යෝජනා කිරීම
සාමාන්යයෙන්, ඉද්දා කාලයේ සිටින කිසිදු කාන්තාවකට විවාහ යෝජනා කිරීම අනුමත නොවේ. මෙය දික්කසාද වූ කාන්තාවටත්, ස්වාමිපුරුෂයා මියගිය කාන්තාවටත් අදාළ වේ.
දික්කසාද වූ කාන්තාව ඉද්දා කාලයේදී තවමත් දික්කසාද කළ ස්වාමිපුරුෂයාගේ බිරිඳ ලෙස සැලකෙන බැවින්, ඇයට සෘජුව හෝ වක්රව විවාහ යෝජනා කළ නොහැක.
එහෙත්, ස්වාමිපුරුෂයා මියගිය කාන්තාවක් සම්බන්ධයෙන් සෘජු විවාහ යෝජනාව තහනම් වුවද, ඇයට අනාගත ජීවිතය පිළිබඳ බලාපොරොත්තුවක් ඇතිවන ආකාරයෙන් වක්රව විවාහයේ අදහස පළ කිරීම ඉස්ලාමය විසින් අනුමත කර ඇත.
අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“(ඉද්දා කාලයේ සිටින කාන්තාවන්ට) ඔබ විවාහ වීමට ඇති කැමැත්ත වක්රව ප්රකාශ කිරීමේ හෝ එය ඔබගේ හදවත තුළ සඟවා තැබීමේ වරදක් නැත. ඔබ ඔවුන් ගැන සිතන බව අල්ලාහ් හොඳින් දනියි. නමුත් යහපත් වචන පමණක් පවසන්න. රහසිගත පොරොන්දු නොදෙන්න. ඉද්දා කාලය අවසන් වීමට පෙර විවාහ ගිවිසුමක් කිරීමට තීරණය නොකරන්න. ඔබගේ සිත්වල ඇති දෑ අල්ලාහ් දන්නා බව දැන ඔහුට බිය වන්න. සැබැවින්ම අල්ලාහ් අතිශයින් සමාව දෙන, ඉවසිලිවන්තය.”
(සූරතුල් බකරා 2:235)
(2) අලංකාර වීමෙන් වැළකී සිටීම
ස්වාමිපුරුෂයාගේ මරණය හේතුවෙන් ඉද්දා සිටින කාන්තාව සියලු ආකාරයේ අලංකාර කිරීම්වලින් වැළකී සිටිය යුතුය.
ඒවා අතර:
- ආකර්ෂණීය වර්ණ ඇඳුම් ඇඳීම.
- සුවඳ විලවුන් හා සුවඳ තෙල් භාවිත කිරීම.
- ඇස්වලට සුර්මා (කුහල්) දැමීම.
- හෙනා (මෙහෙඳි) ගැල්වීම.
- රන් රිදී ආභරණ පැළඳීම.
උම්මු අතිය්යා (රළියල්ලාහු අන්හා) මෙසේ පැවසුවාය:
“ස්වාමිපුරුෂයා හැර වෙනත් කිසිවෙකුගේ මරණයක් වෙනුවෙන් දින තුනකට වඩා ශෝකය පෙන්වීම අපට තහනම් කරන ලදී. ස්වාමිපුරුෂයා වෙනුවෙන් පමණක් මාස හතරක් හා දින දහයක් ශෝකය පවත්වයි. එම කාලයේදී අපි ඇස්වලට සුර්මා නොදමන්නෙමු, සුවඳ විලවුන් භාවිත නොකරන්නෙමු, වර්ණ ගැන්වූ ඇඳුම් නොඅඳින්නෙමු…”
(බුහාරි 5341, 5342, 5343)
තවත් අවස්ථාවක, කාන්තාවක් තම දියණියගේ ස්වාමිපුරුෂයා මියගොස් ඇති බවත්, ඉද්දා සිටින තම දියණියගේ ඇස රිදෙන බැවින් සුර්මා දැමිය හැකිදැයි නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාගෙන් විමසූ විට, එතුමා “නැහැ” යැයි පිළිතුරු දුන්හ.
(බුහාරි 5336, 5337; මුස්ලිම්)
එබැවින් මරණය හේතුවෙන් ඉද්දා සිටින කාන්තාවන් අලංකාර වීමෙන් වැළකිය යුතුය.
ඉද්දා පිළිබඳ පැවති අන්ධ විශ්වාස
අතීතයේ ජනතාව අතර ඉද්දා පිළිබඳ බොහෝ අන්ධ විශ්වාස පැවතුණි. උදාහරණ ලෙස:
- වයෝවෘද්ධ කාන්තාවන්ට දින 40ක් ඉද්දා සිටීම ප්රමාණවත්ය.
- ඔවුන් අඳුරු කාමරයක පමණක් සිටිය යුතුය.
- පිරිමි දරුවන් හෝ වෙනත් පිරිමින් ඔවුන් දැකීම හෝ ඔවුන් සමඟ කතා කිරීම තහනම්ය.
- ගැබිනි කාන්තාවන්ගේ කුස තුළ පිරිමි දරුවෙකු සිටිය හැකි බැවින්, ඔවුන් ද ඉද්දා සිටින කාන්තාවන් දැකිය නොහැක.
මෙවැනි විශ්වාස ඉස්ලාමයේ කිසිදු පදනමක් නොමැති අන්ධ විශ්වාස වන අතර අද බොහෝ දුරට අතුරුදහන් වී ඇත.
ඉද්දා කාලයේ නිවසින් පිටතට යාම
දික්කසාද වූ කාන්තාව ඉද්දා කාලය තම ස්වාමිපුරුෂයාගේ නිවසේම ගත කළ යුතුය.
ස්වාමිපුරුෂයා මියගිය කාන්තාවද, බලවත් හේතුවක් නොමැති නම්, ස්වාමිපුරුෂයාගේ නිවසේම ඉද්දා ගත කළ යුතුය.
දික්කසාද වූ කාන්තාවට ස්වාමිපුරුෂයාගේ අවසරයකින් තොරව නිවසින් පිටතට යා නොහැක. එය දෙදෙනා අතර නැවත එකඟතාවයට පැමිණීමේ අවස්ථාවන්ට බාධාවක් විය හැකි බැවිනි.
නමුත්, ස්වාමිපුරුෂයා මියගිය කාන්තාවකට අවශ්යතාවයක් ඇත්නම් දිවා කාලයේදී පිටතට යා හැකිය. රාත්රියේදී පිටතට යා යුත්තේ අත්යවශ්ය හෝ බලවත් හේතුවක් තිබේ නම් පමණි.
උහුද් යුද්ධයේදී ෂහීද් වූ සහාබාවරුන්ගේ භාර්යාවන් ඉද්දා සිටියදී, ඔවුන් නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාගෙන් එක් නිවසක එකට රැඳී සිටීමට අවසර ඉල්ලා සිටියහ. එවිට නබිතුමා දිවා කාලයේ එකට රැඳී සිටීමටත්, රාත්රියේ තම තමන්ගේ නිවෙස්වලට ආපසු යාමටත් උපදෙස් දුන්හ.
(කිතාබුල් උම්ම් 5/251, මුසන්නෆ් අබ්දුර් රස්සාක්)
රැකියාව හෝ ජීවනෝපාය සඳහා පිටතට යාම
තුන්වන (අවසාන) තලාක් ලබා දික්කසාද වූ කාන්තාවට නඩත්තු වියදම් ලබා දීම ස්වාමිපුරුෂයාට අනිවාර්ය නොවේ. එවැනි කාන්තාවකට තම ජීවනෝපාය සඳහා දිවා කාලයේ පිටතට ගොස් වැඩ කිරීම නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා විසින් අනුමත කරන ලදී.
ජාබිර් (රළියල්ලාහු අන්හු) මෙසේ වාර්තා කරයි:
“මගේ නැන්දා තුන්වන තලාක් ලබා තිබුණාය. ඇය තම වත්තේ ඉඳි ගෙඩි නෙළීමට ගිය විට, එක් සහාබිවරයෙක් ඇයව වැළැක්වීය. එවිට ඇය නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාගෙන් විමසූ විට, එතුමා මෙසේ පැවසූහ: ‘ඔබ ඔබේ වත්තට ගොස් ඉඳි ගෙඩි නෙළන්න. එයින් ලැබෙන ආදායමෙන් ඔබට සදකාවක් දීමට හෝ වෙනත් යහපත් ක්රියාවක් කිරීමට හැකි වනු ඇත.’”
(මුස්ලිම්, අබූ දාවූද්, නසාඊ, ඉබ්නු මාජා)
ඉබ්නු කුදාමා (රහ්) වැනි විද්වතුන් මෙම හදීසය පදනම් කරගෙන, ස්වාමිපුරුෂයාගේ මරණය හේතුවෙන් ඉද්දා සිටින කාන්තාවකටද ජීවනෝපාය සඳහා අවශ්ය නම් නිවසින් පිටතට යා හැකි බව ප්රකාශ කර ඇත.
නිගමනය
ඒ අනුව, ඉද්දා සිටින කාන්තාවකට වෛද්ය ප්රතිකාර, ජීවනෝපාය හෝ වෙනත් අත්යවශ්ය අවශ්යතා සඳහා, ශරීඅත් නියමයන්ට අනුකූලව නිවසින් පිටතට යාමට කිසිදු තහනමක් නොමැත.
(3) දික්කසාදය (තලාක්) සඳහා වන ඉද්දා
ස්වාමිපුරුෂයා තම බිරිඳට තලාක් ප්රකාශ කළහොත්, එම කාන්තාවගේ තත්ත්වය අනුව ඉද්දා පිළිබඳ නීතිය ප්රධාන වශයෙන් ආකාර තුනකින් වෙනස් වේ.
අ. දාම්පත්ය සම්බන්ධතාවයට පෙර තලාක්
විවාහ ගිවිසුම (ඊජාබ්-කබූල්) සම්පූර්ණ වූ පසු, නමුත් දාම්පත්ය සම්බන්ධතාවයක් ඇතිවීමට පෙර ස්වාමිපුරුෂයා තලාක් ප්රකාශ කළහොත්, එම කාන්තාවට ඉද්දා සිටීම අනිවාර්ය නොවේ. ඇයට වහාම වෙනත් අයෙකු සමඟ විවාහ විය හැකිය.
මේ පිළිබඳ අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“අහෝ විශ්වාස කළවුනි! ඔබ විශ්වාස කළ කාන්තාවන් විවාහ කරගෙන, ඔවුන් සමඟ දාම්පත්ය සම්බන්ධතාවයක් ඇති කරගැනීමට පෙර දික්කසාද කළහොත්, ඔවුන් ඔබ වෙනුවෙන් ගණනය කළ යුතු කිසිදු ඉද්දා කාලයක් නොමැත. එබැවින් ඔවුන්ට යම් ප්රදානයක් ලබා දී, යහපත් අයුරින් ඔවුන්ව නිදහස් කර හරින්න.”
(සූරතුල් අහ්සාබ් 33:49)
මෙවැනි අවස්ථාවක දික්කසාද වන කාන්තාවගේ අනාගත ජීවිතයට බාධාවක් වන ආකාරයෙන් බොරු චෝදනා එල්ල කිරීම තහනම්ය. සමහර අය දෙමාපියන්ගේ බලපෑම මත විවාහ වී, පසුව තම ක්රියාව සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා බිරිඳට අසාධාරණ චෝදනා නඟති. මෙය ඉස්ලාමයේ අනුමත නොවේ.
මහර් (මංගල තෑග්ග)
මෙවැනි දික්කසාදයකදී කාන්තාවට සිදුවන හානිය සැලකිල්ලට ගෙන, නියම කර තිබූ මහර් මුදලෙන් අඩක් ගෙවීම ස්වාමිපුරුෂයාට අනිවාර්ය වේ.
උදාහරණයක් ලෙස, මහර් මුදල රුපියල් 100,000ක් නම්, අවම වශයෙන් රුපියල් 50,000ක් ගෙවිය යුතුය. කෙසේ වෙතත්, සම්පූර්ණ මුදලම ලබා දීම වඩාත් උතුම් ක්රියාවකි.
අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“ඔබ ඔවුන් සඳහා මහර් නියම කර, ඔවුන් ස්පර්ශ කිරීමට පෙර දික්කසාද කළහොත්, කාන්තාව හෝ විවාහ ගිවිසුම තම අතේ ඇති පුද්ගලයා එය අත්හැර නොදමන්නේ නම්, ඔබ නියම කළ මහර් මුදලෙන් අඩක් ගෙවීම ඔබට අනිවාර්ය වේ. නමුත් ඔබ එය සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හැර දීම තක්වාට වඩා සමීපය. ඔබ අතර කරුණාවෙන් කටයුතු කිරීම අමතක නොකරන්න. සැබැවින්ම අල්ලාහ් ඔබ කරන දෑ දකින්නාය.”
(සූරතුල් බකරා 2:237)
නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා එක් කාන්තාවක් විවාහ කරගත් අවස්ථාවක, ඇය එතුමා සමඟ ජීවත් වීමට අකමැති බව ප්රකාශ කළාය. එවිට නබිතුමා ඇයට යම් ත්යාග ලබාදී, යහපත් අයුරින් ඇයව නිදහස් කළහ.
(බුහාරි 5254–5257)
මෙම සිද්ධියෙන්, කාන්තාව නබිතුමාට අගෞරව කළත්, විවාහය අවසන් කළේ ඇය වුවත්, නබිතුමා ඇයට ගෞරවයෙන් සලකා ත්යාග ලබාදුන් බව පැහැදිලි වේ.
ආ. මාසික ඔසප් වීම සිදුවන කාන්තාවගේ ඉද්දා
මාසික ඔසප් වීම සිදුවන කාන්තාවක් දික්කසාද වුවහොත්, ඔසප් වාර තුනක් අවසන් වන තුරු ඉද්දා සිටිය යුතුය.
අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“දික්කසාද වූ කාන්තාවන් තමන් වෙනුවෙන් ඔසප් වාර තුනක් බලා සිටිය යුතුය.”
(සූරතුල් බකරා 2:228)
ඉ. ඔසප් වීම නතර වූ හෝ තවම ආරම්භ නොවූ කාන්තාවගේ ඉද්දා
ඔසප් වීම නතර වූ හෝ තවම ආරම්භ නොවූ කාන්තාවන් චන්ද්ර මාස තුනක් ඉද්දා සිටිය යුතුය.
අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“ඔබගේ කාන්තාවන් අතර ඔසප් වීම නතර වී ඇති අය ගැන ඔබට සැකයක් ඇත්නම්, ඔවුන්ගේ ඉද්දා කාලය මාස තුනකි. තවද ඔසප් වීම තවම ආරම්භ නොවූ අයගේ ඉද්දා කාලයද මාස තුනකි…”
(සූරතුත් තලාක් 65:4)
ඉද්දා කාලයේ නිවසින් පිට කිරීම තහනම්ය
ඉද්දා සිටින කාන්තාවන් නිවසින් පන්නා දැමිය නොහැක. එමෙන්ම ඔවුන්ද ස්වෙච්ඡාවෙන් නිවස හැර නොයා යුතුය.
අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“අහෝ නබිතුමනි! ඔබ කාන්තාවන් දික්කසාද කරන විට, ඔවුන්ගේ ඉද්දා ගණනය කළ හැකි කාලයකදී දික්කසාද කරන්න. ඉද්දා නිවැරදිව ගණනය කරන්න. ඔබගේ පරමාධිපති අල්ලාහ්ට බිය වන්න. ඔවුන් පැහැදිලි අශෝභන ක්රියාවක් සිදු නොකළහොත්, ඔවුන්ව ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් පිට නොකරන්න. ඔවුන්ද පිට නොයන්න. මේවා අල්ලාහ්ගේ සීමාවන්ය. කවරෙකු අල්ලාහ්ගේ සීමාවන් ඉක්මවන්නේද, ඔහු තමන්ටම අයුක්තියක් කරගනී. සමහර විට ඉන්පසුව අල්ලාහ් නැවත එකතු වීමට මඟක් සලසා දිය හැක.”
(සූරතුත් තලාක් 65:1)
ගැබ් ගැනීම සඟවා තැබීම තහනම්ය
ඉද්දා සිටින කාන්තාවක් ගැබිනියක් නම්, ඇයගේ ගැබ් ගැනීම සඟවා තැබීම අනුමත නොවේ.
නඩත්තු වියදම්
රජ්ඊ (නැවත එක්විය හැකි) තලාක් ලැබූ කාන්තාවකට ඉද්දා කාලය තුළ ස්වාමිපුරුෂයා නඩත්තු වියදම් ලබා දිය යුතුය. එය ඔහුගේ ආර්ථික හැකියාව අනුව විය යුතුය.
ඇය ගැබිනියක් නම්, දරුවා ප්රසූත කරන තුරු සියලු වියදම් ස්වාමිපුරුෂයා භාරගත යුතුය.
අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“ඔබගේ හැකියාව අනුව ඔවුන්ව ඔබ පදිංචි වන ස්ථානයේ පදිංචි කරවන්න. ඔවුන්ට අපහසුතා ඇති කිරීම සඳහා හිංසා නොකරන්න. ඔවුන් ගැබිනියන් නම්, දරුවා ප්රසූත කරන තුරු ඔවුන්ට වියදම් කරන්න. ඔවුන් ඔබගේ දරුවන්ට කිරි දෙන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ කුලිය ගෙවන්න. ඔබ අතර යහපත් අයුරින් සාකච්ඡා කර තීරණය කරන්න. එය අපහසු නම්, වෙනත් කාන්තාවක් දරුවාට කිරි දෙන්න. ධනවත් තැනැත්තා තම හැකියාව අනුව වියදම් කළ යුතුය. සීමිත ආදායමක් ඇති අය, අල්ලාහ් තමන්ට ලබාදුන් ප්රමාණයෙන් වියදම් කළ යුතුය. අල්ලාහ් කිසිදු ආත්මයකට තමන් ලබාදුන් හැකියාවට වඩා බරක් පටවන්නේ නැත. අල්ලාහ් දුෂ්කරතාවයෙන් පසු පහසුවක් ඇති කරනු ඇත.”
(සූරතුත් තලාක් 65:6–7)
දරුවාට කිරි දීම පිළිබඳ නීතිය
දරුවාගේ පියා සහ මව, දරුවාට මව විසින්ම කිරි දීමට එකඟ වන්නේ නම්, කිරි දෙන කාලය පුරා මවගේ නඩත්තුව සහ කුලිය පියා විසින් ගෙවිය යුතුය. එමෙන්ම දරුවාගේ අවශ්යතාද පියා විසින් සපුරාලිය යුතුය.
පියා මියගොස් ඇත්නම්, මෙම වගකීම ඔහුගේ උරුමක්කරු විසින් ඉටු කළ යුතුය.
මේ පිළිබඳ අල් කුර්ආනය මෙසේ පවසයි:
“සම්පූර්ණ කිරිදීමේ කාලය සම්පූර්ණ කිරීමට කැමති අය සඳහා, මව්වරුන් තම දරුවන්ට අවුරුදු දෙකක් සම්පූර්ණයෙන් කිරි දිය යුතුය. ඔවුන්ට සාධාරණ අයුරින් ආහාර හා ඇඳුම් සැපයීම දරුවාගේ පියාගේ වගකීමකි. කිසිදු ආත්මයකට එහි හැකියාව ඉක්මවා බරක් පටවනු නොලැබේ. මව දරුවා නිසාත්, පියා දරුවා නිසාත් අපහසුතාවයට පත් නොකළ යුතුය. පියා මියගියහොත්, එම වගකීම ඔහුගේ උරුමක්කරුටද ඇත. මව හා පියා දෙදෙනාම සාකච්ඡා කර එකඟතාවයෙන් කිරි දීම නතර කිරීමට තීරණය කළහොත්, ඔවුන්ට වරදක් නැත. ඔබ දරුවාට වෙනත් කිරි මවක් මඟින් කිරි දීමට අදහස් කරන්නේ නම්, නියමිත ගෙවීම නිසි ලෙස ලබා දුන් පසු ඔබට වරදක් නැත. අල්ලාහ්ට බිය වන්න. සැබැවින්ම අල්ලාහ් ඔබ කරන දෑ සියල්ල දකින්නාය.”
(සූරතුල් බකරා 2:233)
කුල්අ් (Khulʿ) සඳහා වන ඉද්දා
ස්වාමිපුරුෂයාට තම බිරිඳ දික්කසාද කිරීමේ (තලාක්) අයිතිය තිබෙනවා සේම, බිරිඳටද තමන්ට අකමැති ස්වාමිපුරුෂයාගෙන් නීත්යානුකූලව වෙන්වීමට අයිතියක් ඇත. මෙය “කුල්අ්” (الخُلع) ලෙස හැඳින්වේ.
කුල්අ් යනු, බිරිඳට තම ස්වාමිපුරුෂයා සමඟ තවදුරටත් ජීවත් වීමට නොහැකි වූ විට, ඇය ස්වාමිපුරුෂයාගෙන් ඉල්ලා, නීත්යානුකූල ලෙස විවාහ ගිවිසුම අවසන් කර ගැනීමයි.
මෙවැනි අවස්ථාවක, බිරිඳ තම ස්වාමිපුරුෂයාගෙන් ලබාගත් මහර් (මංගල තෑග්ග) ආපසු භාර දිය යුතුය. කුල්අ් පෞද්ගලිකව සිදු නොකළ යුතු අතර, කාදීවරයෙකු (ඉස්ලාමීය විනිසුරුවරයෙකු) හෝ මුස්ලිම් නායකයෙකුගේ මැදිහත් වීමෙන් සිදු කළ යුතුය.
නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාගේ කාලයේ සිදු වූ උදාහරණ
නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමාගේ කාලයේ කාන්තාවන් කිහිපදෙනෙක් මෙලෙස කුල්අ් සිදු කර තිබේ.
බරීරා (රළියල්ලාහු අන්හා) නම් වූ වහලියක් ආයිෂා (රළියල්ලාහු අන්හා) විසින් මිලදී ගෙන නිදහස් කළ පසු, ඇය තම වහලෙකු වූ ස්වාමිපුරුෂයාගෙන් වෙන්වීමට තීරණය කළාය.
නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා ඔවුන් නැවත එක්ව ජීවත් වන ලෙස උපදෙස් දුන්නද, ඇය එය ප්රතික්ෂේප කළාය. ඇගේ ස්වාමිපුරුෂයා අඬමින් ඇය පසුපස ගියද, ඇය තම තීරණයේ ස්ථිරව සිටියාය.
(බුහාරි: 5281, 5282, 5283)
සාබිත් ඉබ්නු කයිස් (රළි.) ගේ බිරිඳගේ සිද්ධිය
සාබිත් ඉබ්නු කයිස් (රළියල්ලාහු අන්හු) ගේ බිරිඳ නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා වෙත පැමිණ මෙසේ පැවසුවාය:
“අල්ලාහ්ගේ දූතයනි! මම සාබිත් (රළි.) ගේ දහම හෝ ඔහුගේ චරිතය ගැන කිසිදු අඩුවක් නොකියමි. නමුත් ඔහු සමඟ ජීවත් වීමට මට නොහැකිය.”
එවිට නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා ඇගෙන් මෙසේ විමසූහ:
“ඔහු මහර් ලෙස ඔබට ලබාදුන් වත්ත ඔහුට ආපසු භාර දෙන්න ඔබ කැමතිද?”
ඇය එයට එකඟ වූවාය.
(බුහාරි: 5274, 5275, 5276)
මහර් පිළිබඳ නීතිය
ස්වාමිපුරුෂයා තලාක් ප්රකාශ කළහොත්, ඔහු බිරිඳට ලබාදුන් මහර් නැවත ඉල්ලා ගැනීමට අයිතියක් නැත. එය රන් ගොඩක් වුවද ආපසු ලබාගත නොහැක.
නමුත්, බිරිඳ කුල්අ් මඟින් විවාහය අවසන් කරන්නේ නම්, ඇය ලබාගත් මහර් ආපසු භාර දිය යුතුය.
කුල්අ් සඳහා වන ඉද්දා කාලය
කුල්අ් කළ කාන්තාවකට එක් ඔසප් වාරයක් (එක් හයිද් කාලයක්) ඉද්දා සිටීම ප්රමාණවත්ය.
සාබිත් ඉබ්නු කයිස් (රළි.) ගේ බිරිඳට නබි (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) තුමා “එක් ඔසප් වාරයක් (හයිද් එකක්) පැමිණෙන තුරු ඉද්දා සිටින්න” යැයි උපදෙස් දුන්හ.
(නසාඊ)
මෙම හදීසය මත පදනම්ව, කුල්අ් කළ කාන්තාවකට එක් ඔසප් වාරයක් ඉද්දා සිටීම ප්රමාණවත් බව විද්වතුන්ගේ මතයයි.
කෙසේ වෙතත්, කුල්අ් මඟින් වෙන් වූ පසු ඇයට එම ස්වාමිපුරුෂයා සමඟ රජ්ඊ තලාක් මෙන් නැවත එකතු විය නොහැක. නැවත විවාහ වීමට නම්, නව නිකාහ් ගිවිසුමක් සහ නව මහර් එකක් අවශ්ය වේ.
මෙම මතය දැරූ සහාබාවරු සහ විද්වතුන්
මෙම මතය දරා සිටි සහාබාවරුන් අතර:
- උස්මාන් ඉබ්නු අෆ්ෆාන් (රළි.)
- ඉබ්නු අබ්බාස් (රළි.)
- අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු උමර් (රළි.)
- අර්-රුබය්යී බින්ත් මුඅව්විද් (රළි.)
යන අය ඇතුළත් වෙති.
ඉමාම් ඉබ්නුල් කය්යිම් (රහ්) සඳහන් කරන්නේ, මෙම සහාබාවරුන් සිව්දෙනාගේ මතයට වෙනස් මතයක් වෙනත් සහාබාවරුන්ගෙන් වාර්තා වී නොමැති බවයි.
ඉමාම්වරුන් අතර:
- ඉමාම් අහ්මද් ඉබ්නු හන්බල් (රහ්)
- ඉස්හාක් ඉබ්නු රාහවෛහ් (රහ්)
- ෂෙයිකුල් ඉස්ලාම් ඉබ්නු තෛමිය්යා (රහ්)
යන අයද මෙම මතයම තහවුරු කර ඇත.
එබැවින්, කුල්අ් මඟින් විවාහය අවසන් කළ කාන්තාවකට එක් ඔසප් වාරයක් (එක් හයිද් කාලයක්) ඉද්දා සිටීම ප්රමාණවත් බව බොහෝ විද්වතුන්ගේ මතයයි.
අල්ලාහ් වඩාත් හොඳින් දන්නාය. (والله أعلم)
By: Asshaikh S.H.M. Ismail Salafi